Tìm lời giải môi trường cho nông nghiệp tuần hoàn của Hà Nội

Áp lực môi trường

Tại hội nghị, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ứng Thiên Nguyễn Chí Viễn cho biết, trong những năm gần đây, trung ương và thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng về phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp xanh gắn với xây dựng nông thôn hiện đại và kinh tế tuần hoàn. Đây được xem là nền tảng để các địa phương từng bước đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và hướng tới phát triển bền vững.

Đối với Thủ đô, khu vực ngoại thành không chỉ là vùng sản xuất nông nghiệp quan trọng mà còn là không gian sinh thái của đô thị, góp phần hình thành “vành đai xanh”, giữ vai trò điều hòa môi trường, nâng cao chất lượng sống cho người dân...

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ứng Thiên Nguyễn Chí Viễn phát biểu. Ảnh Cao Hồng

Các đại biểu dự hội nghị. Ảnh Cao Hồng

Các đại biểu dự hội nghị. Ảnh Cao Hồng

Các đại biểu dự hội nghị. Ảnh Cao Hồng

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế và gia tăng dân số, khu vực nông thôn cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như lượng rác thải sinh hoạt và phụ phẩm nông nghiệp ngày càng gia tăng, nguy cơ ô nhiễm đất, nước và không khí, cùng với tác động của biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng nông sản, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc cũng đặt ra những đòi hỏi mới đối với sản xuất nông nghiệp.

TS. Nguyễn Xuân Cường, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phát biểu. Ảnh: Cao Hồng

Ở góc độ vĩ mô, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường cho rằng, thế giới đang đối mặt với hai xu thế lớn là gia tăng dân số và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ. Hai yếu tố này thúc đẩy sản xuất vật chất nhưng nếu thiếu quản trị phù hợp cũng có thể tạo ra nhiều hệ lụy về môi trường và biến đổi khí hậu.

Theo ông Nguyễn Xuân Cường, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu. Tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đối với Hà Nội, thách thức môi trường càng rõ nét khi diện tích Thủ đô hơn 3.300 km² với dân số khoảng 9 triệu người và tốc độ đô thị hóa nhanh.

Hiện, mỗi ngày, Hà Nội phát sinh khoảng 7.500 tấn rác thải sinh hoạt, 2.500 tấn rác thải xây dựng và hơn 1.000 tấn bùn thải. Trong khi đó, lĩnh vực nông nghiệp cũng là nguồn phát thải đáng kể, đặc biệt từ sản xuất lúa và chăn nuôi. Vì vậy, chuyển sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn được xem là hướng đi phù hợp nhằm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm chất thải và hình thành các chu trình sản xuất khép kín...

Định hướng phát triển xanh

Từ thực tiễn tại địa phương, Phó Chủ tịch UBND xã Ứng Thiên Nguyễn Anh Tuấn cho biết, những năm gần đây kinh tế - xã hội của địa bàn có nhiều chuyển biến tích cực. Cơ cấu kinh tế từng bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, trong khi nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng đối với đời sống và sinh kế của người dân.

Phó Chủ tịch UBND xã Ứng Thiên Nguyễn Anh Tuấn tham luận. Ảnh: Cao Hồng

Hiện, trên địa bàn có 13 làng nghề truyền thống được công nhận, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như sản xuất tăm hương, mây tre đan, bún truyền thống và nghề rèn. Các làng nghề này tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương và trở thành một phần quan trọng trong cơ cấu kinh tế của địa bàn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế và gia tăng dân số, môi trường nông nghiệp, nông thôn của địa phương cũng đang chịu nhiều áp lực.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, mỗi ngày xã phát sinh khoảng 32,4 tấn rác thải sinh hoạt và khoảng 5.400m³ nước thải sinh hoạt. Hoạt động chăn nuôi cũng phát sinh khoảng 93,4 tấn chất thải rắn và hơn 500m³ nước thải mỗi ngày. Nhiều cơ sở sản xuất làng nghề vẫn phân bố xen kẽ trong khu dân cư, hạ tầng xử lý môi trường chưa được đầu tư đồng bộ. Phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ chưa được tận dụng hiệu quả, vẫn còn tình trạng đốt ngoài đồng gây ô nhiễm không khí...

Ông Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, để giải quyết căn cơ các vấn đề này, địa phương đang định hướng triển khai các giải pháp gắn với quy hoạch phát triển, trong đó từng bước sắp xếp lại không gian sản xuất làng nghề theo hướng hình thành các khu sản xuất tập trung, tạo điều kiện đầu tư hệ thống xử lý chất thải đồng bộ.

Cùng với đó, địa phương cũng thúc đẩy các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ, thí điểm phân loại rác tại nguồn và tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nông thôn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường phát biểu. Ảnh: Cao Hồng

Ở góc độ quản lý ngành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, trong những năm qua, nông nghiệp Thủ đô vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, bình quân trên 3% mỗi năm. Quy mô sản xuất được giữ vững với hơn 228.000ha gieo trồng cùng hệ thống chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản phát triển khá đồng bộ.

Hà Nội hiện dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP với hơn 3.300 sản phẩm được xếp hạng. Thành phố cũng có khoảng 1.350 làng nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống đã được công nhận.

Theo ông Tạ Văn Tường, Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu trong phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ và các mô hình sản xuất tuần hoàn. Nhiều mô hình thân thiện môi trường đã được triển khai như hệ thống biogas, đệm lót sinh học trong chăn nuôi, xử lý nước thải và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp...

PGS.TS Cao Trường Sơn, Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phát biểu. Ảnh: Cao Hồng

PGS.TS Cao Trường Sơn, Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, khu vực ngoại thành hiện chiếm khoảng 90% diện tích tự nhiên của Thủ đô và giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc không gian sinh thái. Tuy nhiên, mỗi ngày khu vực này phát sinh khoảng 4,3 nghìn tấn rác thải sinh hoạt và hơn 675 nghìn m³ nước thải; tỷ lệ nước thải được xử lý còn thấp.

Trong lĩnh vực trồng trọt, hơn 30% phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ và thân ngô vẫn bị đốt bỏ, gây phát thải khí nhà kính và ô nhiễm không khí. Các nhà khoa học cho biết hiện đã có giải pháp sử dụng chế phẩm vi sinh để xử lý rơm rạ ngay tại ruộng, giúp rơm rạ phân hủy nhanh thành phân hữu cơ, góp phần cải tạo đất và giảm phát thải.

Các đại biểu đặt câu hỏi đến các chuyên gia, nhà quản lý. Ảnh: Cao Hồng

Tại hội nghị, nhiều chuyên gia, nhà quản lý đã đóng góp những giải pháp thiết thực để phát triển nông nghiệp tuần hoàn tại nông thôn, nhiều ý kiến của các đại biểu cũng được trao đổi, làm rõ.

Các đại biểu tham luận tại hội nghị. Ảnh: Cao Hồng

Bế mạc hội nghị, GS.TS Nguyễn Thị Lan, Bí thư Đảng ủy Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết: Nông nghiệp khu vực ngoại thành không chỉ giữ vai trò cung cấp lương thực, thực phẩm cho Thủ đô mà còn là vành đai sinh thái quan trọng, góp phần bảo vệ môi trường và gìn giữ không gian văn hóa nông thôn.

GS.TS Nguyễn Thị Lan, Bí thư Đảng ủy Học viện Nông nghiệp Việt Nam phát biểu. Ảnh: Cao Hồng

Với vai trò là cơ sở đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp, Học viện Nông nghiệp Việt Nam sẵn sàng phối hợp với các địa phương trong trao đổi chuyên môn, chuyển giao khoa học - công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững.

“Nông nghiệp hôm nay không chỉ là sản xuất nhiều hơn mà còn phải sản xuất sạch hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn. Khi phụ phẩm nông nghiệp được khai thác hợp lý và khoa học công nghệ được ứng dụng hiệu quả, nông nghiệp không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị cao hơn cho nông dân và xã hội”, GS.TS Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.

Quang Tấn - Vân Nga