Tìm mô hình phát triển mới cho Đồng bằng sông Cửu Long

ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh, đoàn Cần Thơ. Ảnh: QH.

Suốt nhiều năm, Đồng bằng sông Cửu Long đứng trước bài toán nan giải, vừa phải duy trì an ninh lương thực, vừa tìm kiếm cơ hội và những động lực tăng trưởng mới để tránh tụt hậu so với tiềm năng.

Vấn đề phát triển Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục “làm nóng” nghị trường Quốc hội tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước. ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh, đoàn Cần Thơ, nhìn nhận, trong bối cảnh hiện tại, cấp thiết phải đưa ra mô hình mới, cách nhìn mới về tăng trưởng kinh tế của vùng.

Theo ông Tuấn Anh, hậu sáp nhập tỉnh, thành phố, các địa phương đang có thêm cơ hội để phối hợp nguồn lực phục vụ các mô hình nông nghiệp xanh, canh tác phát thải thấp, cũng như đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc liên vùng, cảng biển và dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn.

Tuy nhiên, những động ực mới này chưa đủ để giải quyết các điểm nghẽn kéo dài. Hạ tầng giao thông, giải ngân vốn đầu tư công, việc sử dụng đất phục vụ chế biến và bảo quản nông sản vẫn còn những vướng mắc. Cùng với đó, sạt lở, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu tiếp tục tạo áp lực lên kinh tế và đời sống người dân.

Giải quyết những bài toán trên, ĐBQH TP.Cần Thơ lưu ý một vấn đề là ần nhìn nhận lại mối quan hệ giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực.

Theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2030 cả nước phải duy trì 3,2 triệu ha đất trồng lúa, trong đó miền Tây phải duy trì 1,9 triệu ha. Điều này có nghĩa các địa phương trong vùng vừa phải giữ đất lúa, vừa phải thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao tương tự những địa phương có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển các ngành có giá trị gia tăng lớn.

Ông Tuấn Anh cho rằng, đây là một dạng “chi phí cơ hội” mà cách đánh giá tăng trưởng hiện nay chưa phản ánh đầy đủ, khi các địa phương có thể phải hy sinh một phần cơ hội tăng trưởng để duy trì diện tích trồng lúa.

Vì vậy, bên cạnh chỉ tiêu GRDP, cần bổ sung các tiêu chí đánh giá đóng góp của địa phương đối với an ninh lương thực, bảo vệ môi trường và những nhiệm vụ chung của quốc gia. Việc này không đồng nghĩa với điều chỉnh số liệu GRDP mà là bổ sung một cách nhìn đầy đủ hơn về đóng góp thực tế của từng địa phương.

Qua đó, có thể xác định bức tranh toàn cảnh về kinh tế của Đồng bằng sông Cửu Long. Ông Tuấn Anh đề xuất, dựa trên bức tranh toàn cảnh, có thể t xây dựng cơ chế hỗ trợ những địa phương phải duy trì đất lúa.

Hỗ trợ có thể dựa trên diện tích đất được giao duy trì, chất lượng đất và mức độ đóng góp đối với an ninh lương thực; đồng thời chia sẻ một phần chi phí cơ hội do địa phương không thể chuyển đất lúa sang những mục đích có giá trị gia tăng cao hơn.

Nguồn lực từ ngân sách trung ương và vốn đầu tư công cũng cần được ưu tiên cho những địa phương này để phát triển các lĩnh vực tăng trưởng mới mà không phải đánh đổi bằng việc chuyển đổi đất lúa.

Theo đại biểu, đây không phải là bao cấp mà là cách chia sẻ trách nhiệm và nguồn lực giữa các địa phương trong việc thực hiện những nhiệm vụ có ý nghĩa đối với cả nước.

Cần hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh

Đồng quan điểm với ông Tuấn Anh, ĐBQH Tạ Thanh Tâm, đoàn Đồng Tháp, bổ sung, các cơ chế hỗ trợ từ Nhà nước cần đi kèm với một lực lượng doanh nghiệp đủ mạnh để biến lợi thế sản xuất thành năng lực kinh tế.

Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn nhất cả nước, đóng góp quan trọng cho an ninh lương thực và xuất khẩu. Tuy nhiên, theo ông Tâm, khu vực này lại có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước.

ĐBQH Tạ Thanh Tâm, đoàn Đồng Tháp. Ảnh: QH.

Nghịch lý nằm ở chỗ vùng không thiếu hoạt động sản xuất nhưng Đồng bằng sông Cửu Long thiếu một mạng lưới doanh nghiệp đủ dày và đủ mạnh để kết nối những hoạt động sản xuất phân tán thành các chuỗi giá trị có sức cạnh tranh.

Đại biểu dẫn số liệu cho biết năm 2025, toàn miền Tây có gần 20.500 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, tăng 64,6% so với năm trước, trong khi mức tăng tương ứng của cả nước là 14,8%.

Điều này cho thấy, bên cạnh câu chuyện doanh nghiệp thành lập mới, khả năng tồn tại và duy trì phát triển của doanh nghiệp đang là bài toán khó của vùng đất Chín Rồng.

ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cho rằng, phát triển doanh nghiệp vì vậy không đơn thuần là một chính sách kinh tế. Đây còn là vấn đề giữ chân con người, củng cố cộng đồng và tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn của vùng.

Một điểm đáng chú ý khác là cấu trúc kinh tế của Đồng bằng sông Cửu Long mang tính liên kết vùng rất rõ. Sản xuất nông nghiệp hàng hóa có quy mô lớn nhưng phân tán, các chuỗi sản xuất, chế biến và thương mại trải qua nhiều địa phương; trong khi thị trường, logistics và các dịch vụ chuyên nghiệp lại có mối liên hệ chặt chẽ với TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ.

Trong khi hoạt động kinh doanh đã vượt qua ranh giới hành chính, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vẫn được tổ chức chủ yếu theo từng tỉnh, thành phố. Theo ông Tâm, đây là một điểm chưa tương thích cần có giải pháp triệt để.

Từ đó, ông Tâm đề nghị nghiên cứu một khung giải pháp phát triển doanh nghiệp mang tính đặc thù cho toàn vùng, bên cạnh việc phát huy vai trò chủ động của từng địa phương.

Khung giải pháp này cần đi từ nguyên nhân khiến mật độ doanh nghiệp thấp kéo dài, đồng thời tính đến đặc điểm của kinh tế nông nghiệp, thị trường, quan hệ với vùng Đông Nam Bộ và những vấn đề mà một địa phương riêng lẻ khó có thể giải quyết.

Theo ĐBQH tỉnh Đồng Tháp, Đồng bằng sông Cửu Long cần “xoay trục” từ chú trọng sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, trong đó khu vực doanh nghiệp trở thành nền tảng và động lực chính.