Tính cách có quyết định bạn sinh mấy con?

Những người hướng ngoại, hòa đồng và có khả năng ổn định cảm xúc tốt thường có xu hướng sinh nhiều con hơn.

 Những người hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm và cởi mở hơn, đồng thời ít bất ổn cảm xúc hơn, được dự đoán có nhiều con hơn. Ảnh: Thang Nguyen/Pexels.

Những người hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm và cởi mở hơn, đồng thời ít bất ổn cảm xúc hơn, được dự đoán có nhiều con hơn. Ảnh: Thang Nguyen/Pexels.

Đây là kết quả nghiên cứu trên hơn 15.000 người trưởng thành tại Canada, Mỹ và Nhật Bản, được công bố trên tạp chí Culture and Evolution.

Nghiên cứu có tên "How many? The Big Five and the number of children across three cultures" (tạm dịch: Có bao nhiêu con? Mối liên hệ giữa 5 nhóm tính cách lớn và số con trong 3 nền văn hóa) cho thấy mối liên hệ giữa tính cách và quy mô gia đình không giống nhau ở mọi quốc gia, mà còn chịu ảnh hưởng của văn hóa và các yếu tố nhân khẩu học như tuổi tác, tình trạng hôn nhân.

Các nhà tâm lý học thường sử dụng mô hình Big Five để phân loại tính cách con người thành 5 nhóm đặc điểm: cởi mở với trải nghiệm, tận tâm, hướng ngoại, dễ chịu và bất ổn cảm xúc.

Trong đó, cởi mở với trải nghiệm phản ánh sự tò mò và khả năng tiếp nhận những ý tưởng mới. Tận tâm thể hiện tính kỷ luật, khả năng tổ chức. Hướng ngoại liên quan đến sự hòa đồng và quyết đoán. Dễ chịu phản ánh sự ấm áp, tinh thần hợp tác. Còn bất ổn cảm xúc thể hiện xu hướng lo âu, tâm trạng thất thường và dễ căng thẳng.

Trong tâm lý học tiến hóa, các nhà nghiên cứu quan tâm đến mối liên hệ giữa những đặc điểm này với khả năng sinh sản, được đo lường cụ thể bằng số con mà một người có.

Tính cách có thể ảnh hưởng đến cách mỗi người tìm kiếm bạn đời và duy trì mối quan hệ lâu dài, từ đó tác động đến quy mô gia đình. Sự ấm áp và đáng tin cậy thường góp phần xây dựng mối quan hệ bền vững, trong khi lo âu và phản ứng cảm xúc mạnh có thể làm gia tăng căng thẳng giữa hai người, đồng thời liên quan đến mức độ hài lòng tình dục thấp hơn.

Bất ổn cảm xúc có xu hướng sinh ít con hơn

Một nghiên cứu năm 2011 trên hơn 15.700 người trưởng thành tại Mỹ từng phát hiện cả nam và nữ có điểm hướng ngoại, cởi mở và ít bất ổn cảm xúc thường có nhiều con hơn.

Nghiên cứu năm 2021 tại Mỹ cũng cho thấy sự khác biệt về tính cách giữa các khu vực có liên quan đến tỷ lệ sinh và thời điểm người dân quyết định làm cha mẹ. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa có nhiều dữ liệu về việc liệu những mối liên hệ này có tồn tại ở các quốc gia phát triển với nền văn hóa khác biệt, chẳng hạn xã hội Bắc Mỹ thiên về chủ nghĩa cá nhân và xã hội Đông Á đề cao tính cộng đồng.

 Tính cách có thể ảnh hưởng đến cách mỗi người tìm kiếm bạn đời và duy trì mối quan hệ lâu dài, từ đó tác động đến quy mô gia đình. Ảnh: Gustavo Fring/Pexels.

Tính cách có thể ảnh hưởng đến cách mỗi người tìm kiếm bạn đời và duy trì mối quan hệ lâu dài, từ đó tác động đến quy mô gia đình. Ảnh: Gustavo Fring/Pexels.

Để tìm hiểu vấn đề, giáo sư tâm lý học Maryanne L. Fisher thuộc Đại học Saint Mary's, Canada, cùng các cộng sự tiến hành so sánh dữ liệu của người trưởng thành tại Canada, Mỹ và Nhật Bản.

Nhóm nghiên cứu dự đoán những người hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm và cởi mở hơn, đồng thời ít bất ổn cảm xúc hơn, sẽ có nhiều con hơn.

Phần lớn những gì chúng ta biết về mối liên hệ giữa tính cách và quy mô gia đình trước đây đều đến từ các mẫu khảo sát tại Mỹ. Các tác giả muốn kiểm tra xem những khuynh hướng từng được phát hiện có còn đúng ở các quốc gia sở hữu những giá trị văn hóa khác biệt hay không.

"Nhật Bản là trường hợp đối chiếu phù hợp với Canada và Mỹ, bởi tỷ lệ sinh tại đây thấp hơn nhiều", Fisher chia sẻ với PsyPost.

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 15.120 người trưởng thành đã đăng ký tham gia khảo sát trực tuyến, từ 20 tuổi trở lên. Mỗi quốc gia có 5.040 người tham gia, được chia đều theo giới tính và 5 nhóm tuổi, từ 20 đến 60 trở lên.

Khảo sát được thực hiện trong khoảng tháng 2-3/2022, với các câu hỏi về tính cách và số con được lồng ghép trong một nghiên cứu rộng hơn về thói quen sức khỏe cộng đồng.

Người tham gia trả lời các câu hỏi về tuổi, giới tính, tình trạng hôn nhân, giới tính của vợ hoặc chồng, đồng thời hoàn thành bảng đánh giá ngắn gồm 10 câu hỏi về 5 đặc điểm tính cách Big Five. Họ cũng tự khai báo tổng số con ruột hiện có.

Kết quả cho thấy các yếu tố nhân khẩu học cơ bản giải thích khoảng 21% sự khác biệt về số con giữa những người tham gia. Những người đã kết hôn, lớn tuổi hơn, là nữ giới và đang trong hôn nhân có xu hướng có nhiều con hơn.

Khi bổ sung 5 đặc điểm tính cách vào mô hình phân tích, kết quả thống kê được cải thiện, nhưng tổng tỷ lệ biến thiên về số con mà mô hình giải thích vẫn chỉ ở mức khoảng 21%. Điều này cho thấy tính cách đóng góp rất ít vào khả năng giải thích quy mô gia đình ngoài những yếu tố nhân khẩu học đã được xác định.

Xét trên toàn bộ mẫu khảo sát, những người có điểm hướng ngoại và dễ chịu cao hơn thường có nhiều con hơn một chút. Ngược lại, người có mức độ bất ổn cảm xúc cao có xu hướng sinh ít con hơn. Hai đặc điểm còn lại là tận tâm và cởi mở với trải nghiệm không cho thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê với số con.

"Những tác động này nhỏ nhưng đáng chú ý. Theo tôi, tính cách chỉ là một trong nhiều yếu tố có liên quan đến số con của một người. Tôi không khuyến khích mọi người xem tính cách như công cụ dự đoán quy mô gia đình của bất kỳ cá nhân nào, ít nhất là khi chưa có thêm nghiên cứu", Fisher giải thích.

"Cha mẹ hạnh phúc, nuôi con hạnh phúc"

Những kết quả nghiên cứu trên phần nào tương đồng với một nghiên cứu theo dõi kỳ vọng làm cha mẹ trước đó. Nghiên cứu phát hiện những người thường xuyên mong muốn trở thành cha mẹ có điểm hướng ngoại và dễ chịu cao hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu trước đo lường mong muốn và dự định sinh con, còn công trình mới tập trung vào số con ruột thực tế.

Tuy nhiên, nghiên cứu có một số hạn chế quan trọng. Khảo sát chỉ sử dụng 10 câu hỏi để đánh giá 5 đặc điểm tính cách, tương đương hai câu cho mỗi nhóm. Người tham gia cũng tự khai báo thông tin, nên kết quả có thể chịu ảnh hưởng của sai lệch trong quá trình tự đánh giá.

 Cảm xúc của cha mẹ tác động rất lớn tới con cái. Ảnh: Ketut Subiyanto/Pexels.

Cảm xúc của cha mẹ tác động rất lớn tới con cái. Ảnh: Ketut Subiyanto/Pexels.

Nghiên cứu không phân biệt những trường hợp mang thai có kế hoạch hay ngoài dự định, khó khăn về khả năng sinh sản hoặc quyết định chủ động không sinh con. Vì vậy, các tác giả cho rằng những nghiên cứu dài hạn trong tương lai cần xem xét sâu hơn mối liên hệ giữa đặc điểm tính cách, áp lực kinh tế và các giá trị cá nhân, chẳng hạn lựa chọn không sinh con vì lo ngại biến đổi khí hậu.

Fisher cho biết bà muốn tiếp tục nghiên cứu mối liên hệ giữa bình đẳng giới và số con, đặc biệt là cách phụ nữ đưa ra quyết định sinh sản. Theo bà, những quyết định này có thể chịu ảnh hưởng của tính cách, đồng thời phụ thuộc vào mức độ tự do và khả năng tự chủ mà phụ nữ cảm nhận được khi lựa chọn có con hay không.

Bên cạnh đó, do tính cách và số con được đo lường tại cùng một thời điểm, các nhà khoa học không thể xác định liệu tính cách ảnh hưởng đến quyết định làm cha mẹ hay chính những trải nghiệm và trách nhiệm nuôi dạy con cái dần thay đổi tính cách của một người.

Quả thực, đằng sau quyết định sinh con không chỉ là mong muốn cá nhân hay điều kiện kinh tế, mà còn có thể là cách mỗi người hình dung về cuộc sống gia đình và trách nhiệm làm cha mẹ. Trong cuốn sách Cha mẹ hạnh phúc, nuôi con hạnh phúc, giáo sư Takashi Maeno, nhà nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực khoa học hạnh phúc tại Nhật Bản, nhấn mạnh vai trò của trạng thái hạnh phúc ở chính cha mẹ đối với đời sống gia đình. Tác giả dựa trên 16 năm trải nghiệm nuôi dạy hai con cùng những nghiên cứu về hạnh phúc để phân tích cách cha mẹ có thể xây dựng môi trường tích cực cho con.

Cuốn sách gợi mở một khía cạnh đáng suy nghĩ, trở thành cha mẹ không đơn thuần là sinh ra một đứa trẻ, mà còn là hành trình tạo dựng môi trường để con trưởng thành khỏe mạnh về tinh thần. Nhận thức về trách nhiệm này cũng có thể khiến nhiều người cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định sinh con.

Cuốn sách cũng đề cập những vấn đề thực tế trong hành trình làm cha mẹ thông qua phần hỏi đáp, các tình huống nuôi dạy con và bài tập thực hành tại nhà. Tác giả nhấn mạnh việc cha mẹ nhận diện căng thẳng, xây dựng tầm nhìn và duy trì đối thoại trong gia đình. Thay vì chỉ yêu cầu con thay đổi hành vi, người lớn cần nhìn lại trạng thái cảm xúc và cách ứng xử của chính mình.

Băng Tâm

Nguồn Znews: https://znews.vn/tinh-cach-co-quyet-dinh-ban-sinh-may-con-post1697776.html