Tình hình Gaza: Cánh cửa hòa bình còn xa vời

Người dân Palestine tại Dải Gaza. (Ảnh: THX/TTXVN)

Trong khi Mỹ, Israel luôn coi giải giáp Hamas là điều kiện tiên quyết để đổi lấy hòa bình cho Gaza, thì phong trào này luôn yêu cầu Nhà nước Do Thái nhanh chóng rút quân khỏi dải đất hẹp ven Địa Trung Hải. Tuy nhiên, Hamas lúc trước đồng ý buông vũ khí để đổi lấy hòa bình ở Gaza, nhưng gần đây lại “quay xe” nằng nặc lắc đầu. Cánh cửa hòa bình cho Gaza vẫn còn khá xa vời. Trong bối cảnh đó, các bên liên quan vẫn miệt mài nỗ lực từng chút một với mục tiêu cuối cùng là khôi phục hòa bình ở Dải Gaza.

Đặc phái viên Hội đồng Hòa bình Gaza Nickolay Mladenov đang không ngừng nỗ lực thúc đẩy giai đoạn tái thiết theo kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bối cảnh khả năng hợp tác giữa Hamas và Israel được đánh giá là vẫn trong cảnh “ông chẳng, bà chuộc”. Hội đồng Hòa bình Gaza, cơ chế quốc tế do Mỹ dẫn dắt giám sát việc quản lý Gaza hậu xung đột Hamas-Israel, đặt thời hạn cho Hamas đến hết tuần này phải “buông súng”.

Ông Mladenov đã gặp phái đoàn lãnh đạo cấp cao Hamas tại thủ đô Cairo, Ai Cập và thông báo rằng muốn có một thỏa thuận giải giáp ngay trong tuần này. Nhưng các nước trung gian tại Trung Đông như Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ tỏ ra kém lạc quan hơn và đang gây sức ép để buộc Hamas chấp thuận đề xuất giải giáp do Mỹ hậu thuẫn.

Ở chiều ngược lại, Hamas bày tỏ không tin tưởng Israel sẽ rút quân ngay trong năm nay. Sự thiếu niềm tin, sự nghi ngờ lẫn nhau khiến kế hoạch hòa bình ở Dải Gaza vẫn “giậm chân tại chỗ”, chưa có nhiều tiến triển. Thời hạn cuối tuần được đưa ra sau khi Hamas cố tình trì hoãn 1 tháng trong việc đưa ra phản hồi về đề xuất giải giáp. Kế hoạch giải giáp Hamas bao gồm phá hủy mạng lưới hầm ngầm chằng chịt dưới lòng đất ở Gaza và giao nộp vũ khí theo từng giai đoạn.

Theo kế hoạch, lộ trình này kéo dài 8 tháng bắt đầu bằng việc Ủy ban quốc gia về quản lý Gaza (NCAG) tiếp quản an ninh và sẽ kết thúc khi Israel rút quân hoàn toàn khỏi dải đất hẹp ven Địa Trung Hải này. Kế hoạch chia làm 2 phần, bao gồm 12 điểm về các bước hoàn tất kế hoạch hòa bình toàn diện cho Gaza và lộ trình 5 giai đoạn liên quan việc giải giáp. Toàn bộ các nhóm vũ trang tại Gaza sẽ tham gia tiến trình giải giáp dưới sự giám sát của NCAG theo nguyên tắc “một chính quyền, một hệ thống pháp luật, một lực lượng vũ trang”. Quá trình giải giáp sẽ do một ủy ban làm nhiệm vụ giám sát, trong khi hoạt động tái thiết chỉ được tiến hành tại các khu vực đã được phi quân sự hóa.

Lộ trình hòa bình cho Gaza là rất rõ ràng, nhưng giới quan sát quốc tế vẫn chưa thật sự tin tưởng vào việc tuân thủ của các bên. Sự hoài nghi của họ không phải không có cơ sở, bởi lực lượng Hamas lúc thì trì hoãn, lúc thì im lặng, còn gần đây lại tuyên bố bác bỏ khả năng thảo luận về giải giáp, trong khi binh sĩ Israel vẫn không chấm dứt các chiến dịch quân sự. Hamas đưa ra điều kiện, sẽ chỉ cân nhắc giải giáp sau khi hoàn tất giai đoạn đầu của thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza và Israel phải rút quân.

Người phát ngôn Lữ đoàn al-Qassam Abu Ubaida cho rằng, việc đề cập vấn đề giải giáp vào thời điểm này chỉ là cái cớ của Israel nhằm kéo dài các hành động quân sự chống lại người Palestine. Ông Ubaida thậm chí còn cáo buộc Tel Aviv đang cản trở quá trình thực thi các điều khoản nhân đạo của thỏa thuận khi tiếp tục tấn công dân thường, ngăn cản hoạt động đưa hàng viện trợ nhân đạo vào Gaza và đóng cửa cửa khẩu Rafah. Phía Palestine khẳng định, đã tuân thủ đầy đủ các cam kết và kêu gọi các bên trung gian gây sức ép buộc Israel phải thực hiện nghĩa vụ trong Giai đoạn 1 của thỏa thuận ngừng bắn trước khi chuyển sang đàm phán giai đoạn tiếp theo.

Giới phân tích bày tỏ quan ngại về việc các bên liên quan không tuân thủ lộ trình hòa bình, khiến tiến trình này ì ạch mãi chưa thể về đích. Họ khẩn thiết kêu gọi thực hiện lệnh ngừng bắn, bảo đảm thông suốt và không cản trở viện trợ nhân đạo nhằm khôi phục cuộc sống bình thường cho người dân ở Gaza.