Tinh thần hiếu học lan tỏa từ Hội chữ Xuân Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, trường đại học đầu tiên trong lịch sử nước ta trên đất Thăng Long (1076-2026), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức Hội chữ Xuân tại Không gian Hồ Văn, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Với chủ đề Quốc học, Hội chữ Xuân Bính Ngọ năm 2026 khẳng định vị thế đặc biệt của Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong dòng chảy giáo dục dân tộc. Đồng thời, tôn vinh truyền thống tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài. Đây là những giá trị bền vững đắp bồi nên bản sắc văn hóa Thăng Long – Hà Nội. Từ đó, khuyến khích tinh thần học tập nghiêm túc và sáng tạo trong bối cảnh hiện đại.

Nghệ nhân Nguyễn Bá Nam, Câu lạc bộ Thư viên dành tặng du khách chữ Đạt với lời chúc mọi điều trong năm mới thuận buồm xuôi gió.

Từng nét chữ thể hiện sự tài nghệ của thư pháp gia, đồng thời cũng là ước mong của mỗi du khách khi tham quan không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Điểm nhấn của sự kiện chính là hoạt động cho chữ với 35 gian lều thư pháp. Đội ngũ thư pháp gia được tuyển chọn kỹ lưỡng qua quy trình khảo tuyển minh bạch, bảo đảm cả về trình độ chuyên môn, lẫn cốt cách nghệ thuật.

Tại lễ khai mạc sự kiện, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, phát biểu giá trị cốt lõi của Hội chữ Xuân không chỉ dừng lại ở không gian thưởng lãm nghệ thuật thư pháp hay thực hiện phong tục xin chữ. Sâu sắc hơn, nó còn nhịp cầu văn hóa nhằm tôn vinh tinh thần hiếu học và định hướng cộng đồng tìm về các giá trị chân – thiện – mỹ. Qua sự kiện này, Ban tổ chức hy vọng sẽ lan tỏa nguồn năng lượng an hòa, mang đến niềm vui và những khởi đầu thuận lợi cho mọi du khách trong chuyến du xuân chiêm bái tại di tích.

Ngược dòng lịch sử, TS. Phạm Vũ Lộc, giảng sư lớp học Hán – Nôm Nhân Mỹ Học Đường (Hà Nội), thư pháp gia tại Hội chữ Xuân năm 2026 cho biết, Việt Nam vốn là một nước nông nghiệp với điều kiện học tập trước đây còn nhiều hạn chế. Tại một ngôi làng, số người biết chữ chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Tuy nhiên, khát khao vươn lên, thoát khỏi cảnh nghèo khó để hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn luôn cháy bỏng trong mỗi người dân. Đối diện với những khắc nghiệt của nền kinh tế nông nghiệp xưa, học tập và khoa cử được xem là con đường đưa người bình dân vươn tới nấc thang vinh quang, thay đổi vị thế xã hội.

TS. Phạm Vũ Lộc dành nhiều thời gian để lắng nghe tâm niệm của từng người, từ đó gợi ý những con chữ phù hợp nhất. Với ông, mỗi con chữ được trao đi phải thực sự tương hợp với hoàn cảnh và ước nguyện cá nhân, giúp người xin hiểu đúng giá trị của nét chữ mình mang về.

Ông Oliver Minjard (Lyon, Pháp) mong muốn gia đình luôn hạnh phúc, đoàn tụ trong năm mới, và đã được thư pháp gia cho chữ Phúc.

Dù xã hội ngày nay đã phát triển, ai cũng được tiếp cận với nền giáo dục hiện đại, tiên tiến, nhưng tục xin chữ vẫn được trao truyền và ngày càng được nhân rộng. Điều này chứng tỏ xã hội vẫn luôn coi trọng đạo học. Trong kỷ nguyên của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, tinh thần hiếu học ấy lại càng cần được phát huy, nhằm tạo nên những bứt phá cho quốc gia.

Trong bối cảnh ấy, vào dịp Tết, mỗi người thường có những mong ước riêng cho một chu kỳ mới của trời đất. Họ tìm đến các thầy đồ để thì thầm những ước nguyện ấy, gửi vào những con chữ hữu hình.

Song, TS. Phạm Vũ Lộc khẳng định, tục xin chữ hoàn toàn không mang màu sắc huyền bí hay tâm linh như việc thỉnh một lá bùa. Thực tế, đây là cách cụ thể hóa mong ước của con người lên mặt giấy. Khi treo chữ trong nhà, mỗi lần nhìn vào, chúng ta sẽ tự nhắc nhở bản thân về tâm nguyện đã đặt ra từ đầu năm.

Bởi vậy, TS. Phạm Vũ Lộc luôn nhắn nhủ với những người đến xin chữ, đặc biệt là các sĩ tử rằng, thư pháp không phải là phép màu giúp đỗ đạt. Sự thành công hoàn toàn phụ thuộc vào sự chăm chỉ và nỗ lực tự thân của mỗi người. Bức thư pháp đóng vai trò như một sự chia sẻ về mặt tâm lý, một lời nhắc nhở về tính tự giác và kiên trì trên con đường học vấn.

Giữa không gian tĩnh lặng của di tích, những bức thư pháp hiện ra như một sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại. Từng nét bút thanh đậm như chứa đựng cả tâm huyết, trí tuệ của kẻ sĩ, mời gọi du khách dừng chân để chiêm ngưỡng và suy ngẫm.

Bên cạnh chữ Nho, chữ Quốc ngữ cũng là lựa chọn được nhiều du khách muốn trưng trong nhà trong dịp đầu Xuân.

Trong chục năm trở lại đây, bên cạnh chữ Nho, nhiều người còn xin thư pháp chữ Quốc ngữ. Theo TS. Phạm Vũ Lộc, viết thư pháp dù bằng chữ nào cũng đều đòi hỏi tính chuyên môn rất cao. Bởi mỗi loại văn tự đều đòi hỏi sự khổ luyện khắt khe. Riêng với chữ Nôm, dù nhu cầu không quá phổ biến và thường chỉ xuất hiện trong những trường hợp muốn biểu đạt tâm ý đặc thù, nhưng nó vẫn giữ một vị trí trang trọng trong dòng chảy thư pháp.

Hội chữ Xuân Bính với diện mạo mới, kết hợp hài hòa nét truyền thống và hiện đại. Không gian được quy hoạch khoa học thành các phân khu: triển lãm, trải nghiệm di sản, làng nghề, khu xin chữ và ẩm thực. Sự đổi mới toàn diện này hứa hẹn mang đến những trải nghiệm văn hóa đa dạng cho du khách.

Tiểu cảnh được đầu tư công phu, trở thành góc chụp hình lý tưởng, giúp du khách phương xa cảm nhận rõ nét hơn về hơi thở di sản của người Việt.

Nhiều du khách đặc biệt yêu thích các bộ thư pháp theo cặp. Sự đăng đối trong câu chữ còn mang ý nghĩa về sự bền vững và vẹn tròn.

TS. Phạm Vũ Lộc quan niệm rằng, bức thư pháp chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó xuất phát từ ước nguyện chân thành của mỗi cá nhân, thay vì chỉ là sự “a dua” theo phong trào hay số đông. Chỉ khi người xin chữ thấu hiểu và trân trọng thông điệp mình nhận được, thư pháp mới vượt qua giới hạn của một vật phẩm trang trí, để trở thành một giá trị văn hóa đích thực, song hành cùng họ trong suốt một năm.

Nhằm tạo không gian vui chơi nhân dịp Xuân Bính Ngọ, Hội chữ Xuân kéo dài từ nay đến hết ngày 1.3, từ 8h đến 22h hằng ngày.

Tin và ảnh: Đoan Túc