Tòa án xử thắng cho người lao động bị mất việc do AI

Những việc nhẹ lương cao ở Trung Quốc đang có nguy cơ rơi vào tay AI.

Quyết định của tòa án tại thành phố Hàng Châu được các học giả pháp lý ca ngợi như một tín hiệu trấn an vô cùng quan trọng đối với việc bảo vệ quyền lợi người lao động. Động thái này đặc biệt có ý nghĩa vào thời điểm giới lãnh đạo cấp cao của quốc gia này đang liên tục thúc đẩy các ngành công nghiệp ứng dụng rộng rãi công nghệ tự động hóa vào quy trình sản xuất và vận hành.

Từ đợt cắt giảm lương vô lý đến chiến thắng tại tòa án

Tâm điểm của vụ kiện tụng kéo dài này xoay quanh câu hỏi cốt lõi về việc liệu một doanh nghiệp có thể sử dụng sự can thiệp của máy móc làm cái cớ hợp pháp để gạt bỏ nhân sự hay không. Tòa án nhân dân trung cấp Hàng Châu đã chính thức giữ nguyên phán quyết trước đó của tòa án cấp dưới, tuyên bố rõ ràng hành vi chấm dứt hợp đồng của công ty công nghệ đối với người lao động là hoàn toàn trái pháp luật.

Trong một bài viết được công bố rộng rãi trên các phương tiện truyền thông, cơ quan tư pháp này khẳng định các căn cứ chấm dứt hợp đồng mà công ty đưa ra không hề rơi vào các trường hợp tiêu cực đã được quy định, chẳng hạn như doanh nghiệp buộc phải thu hẹp quy mô kinh doanh hoặc gặp khó khăn lớn trong hoạt động. Hơn thế nữa, hành động sa thải này cũng không đáp ứng được điều kiện pháp lý để cấu thành việc "không thể tiếp tục hợp đồng lao động".

Người lao động trong vụ án lịch sử này chỉ được tòa án công khai danh tính với họ Châu. Ông vốn là một giám sát viên đảm bảo chất lượng làm việc tại một công ty công nghệ lớn có trụ sở ở Hàng Châu thuộc tỉnh Chiết Giang. Công việc chính của ông Châu là làm việc trực tiếp với các mô hình ngôn ngữ lớn và xác minh tính chính xác của những câu trả lời mà hệ thống máy học tạo ra cho người dùng.

Đây là một vị trí yêu cầu chuyên môn cao, đòi hỏi sự đánh giá tỉ mỉ để hệ thống không đưa ra các phản hồi sai lệch. Nhờ năng lực của mình, ông Châu nhận được mức lương rất ấn tượng lên tới 300 nghìn nhân dân tệ mỗi năm, tương đương khoảng 43.900 USD.

Tuy nhiên, khi công nghệ ngày càng hoàn thiện và tiếp quản phần lớn khối lượng công việc, công ty đã quyết định thuyên chuyển ông xuống một vị trí thấp hơn rất nhiều kèm theo mức lương bị cắt giảm tới 40%. Khi ông Châu từ chối sự sắp xếp bất công này, công ty lập tức chấm dứt hợp đồng với lý do sự phát triển của công nghệ mới đã làm thay đổi tính chất công việc và làm giảm nhu cầu nhân sự.

Ông Châu đã nộp đơn yêu cầu trọng tài phân xử để đòi bồi thường cao hơn cho việc sa thải sai trái và giành chiến thắng. Phía công ty kiên quyết không đồng ý, đệ đơn kiện vào năm 2025, thua kiện ở tòa án cấp quận và nay tiếp tục thất bại trong phiên tòa phúc thẩm. Tòa án Hàng Châu chỉ rõ việc công ty đề nghị một vị trí thay thế đi kèm với việc cắt giảm thu nhập quá lớn là điều vô lý và xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi của người lao động.

Làn sóng thay thế người lao động và ranh giới pháp lý của doanh nghiệp

Đánh giá về sự việc mang tính bước ngoặt này, luật sư Wang Xuyang đến từ Chiết Giang, người không trực tiếp tham gia vụ án tại Hàng Châu, đã chia sẻ quan điểm chuyên môn với hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã. Vị luật sư này nhấn mạnh rằng việc áp dụng công nghệ tự động hóa không mặc nhiên mang lại cho doanh nghiệp quyền biện minh cho việc chấm dứt hợp đồng lao động nhằm mục đích cắt giảm chi phí vận hành.

Dù vậy, trên thực tế, lợi nhuận của các tập đoàn đang bị siết chặt nghiêm trọng khi nền kinh tế Trung Quốc vẫn đang trong tình trạng trì trệ kéo dài. Thêm vào đó là những áp lực chi phí gia tăng do tác động từ cuộc chiến tranh Iran, khiến các công ty sẽ tiếp tục tìm kiếm thêm nhiều cách thức thắt lưng buộc bụng khác nhau. Vụ án của ông Châu nằm trong số hàng loạt những tranh chấp lao động đang ngày càng gia tăng liên quan đến việc thay thế việc làm bằng thuật toán tại khắp các thành phố lớn.

Vào năm ngoái, một nhân viên lập bản đồ dữ liệu tại thủ đô Bắc Kinh cũng đã bị sa thải sau khi hệ thống tự động hóa đảm nhận vị trí của anh. Người này cũng đã giành chiến thắng trong vụ kiện của mình thông qua quá trình phân xử của hội đồng trọng tài. Theo lập luận của hội đồng, quyết định chuyển đổi sang sử dụng máy móc của công ty công nghệ là một lựa chọn mang tính chất kinh doanh thuần túy, thay vì xuất phát từ một sự kiện bất khả kháng nằm ngoài tầm kiểm soát của giới chủ.

Cơ quan này khẳng định bằng việc chấm dứt hợp đồng, công ty đang cố tình đẩy toàn bộ gánh nặng chi phí của quá trình chuyển đổi công nghệ lên vai người lao động. Dựa trên cơ sở vững chắc đó, hội đồng phán quyết hành động sa thải là hoàn toàn trái luật.

Những tiền lệ pháp lý vững chắc này đang tạo ra một rào chắn quan trọng, buộc các doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn rất nhiều khi muốn tối ưu hóa lợi nhuận bằng cách loại bỏ nhân sự lâu năm.