Toan tính của Mỹ sau gần một tháng phát động chiến sự ở 'chảo lửa' Iran

Trước vị thế suy yếu của Iran, Mỹ và Israel toan tính rằng họ có nhiều cơ hội hơn để đạt mục tiêu của mình thông qua các biện pháp quân sự hơn là biện pháp ngoại giao. Tuy nhiên, sau gần một tháng xung đột ở Trung Đông khởi phát, Mỹ và Israel vẫn chưa tìm thấy kẽ hở cho tuyên bố "chiến thắng".

Binh sĩ Israel chụp ảnh bên cạnh xác một quả tên lửa của Iran. (Ảnh: AP)

Hậu quả nặng nề

Ngày 28/2, Mỹ và Israel bắt đầu mở chiến dịch không kích phối hợp nhằm vào Iran. Chỉ trong 12 giờ đầu, gần 900 đòn tấn công được triển khai trong khuôn khổ chiến dịch mang tên Operation Epic Fury. Các mục tiêu bị nhắm đến bao gồm hệ thống tên lửa, phòng không, nhiều cơ sở quân sự trọng yếu và cả giới lãnh đạo Iran.

Theo quan chức Mỹ và Israel, thời điểm phát động đợt tấn công đầu tiên được lựa chọn một phần dựa trên thông tin mặt báo xác định vị trí chính xác của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Ông Khamenei được cho đã thiệt mạng ngay trong ngày 28/2 cùng hàng chục quan chức cấp cao khác.

Một cuộc điều tra ban đầu của quân đội Mỹ cũng cho biết một trường nữ sinh tại khu vực phía đông Bandar Abbas có thể bị trúng đạn khiến khoảng 170 người thiệt mạng, trong bối cảnh các đòn tấn công nhằm vào những công trình liền kề khác thuộc căn cứ hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Cơ quan Thông tấn Nhân quyền Iran (HRANA) có trụ sở tại Mỹ ước tính số dân thường thiệt mạng lên tới 1.407 người, trong đó có 214 trẻ em. Tuy nhiên, đại diện tổ chức này cho rằng đây chỉ là con số tối thiểu do hạn chế trong khả năng thu thập dữ liệu.

Trong khi đó, Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran (IRCS) không công bố số liệu về thương vong, nhưng cho biết mức độ thiệt hại cơ sở hạ tầng là rất lớn với hơn 61.500 ngôi nhà, 19.000 cơ sở kinh doanh, 275 trung tâm y tế và gần 500 trường học bị ảnh hưởng.

Khu cấp cứu tạm thời được thiết lập trong bãi đậu xe ngầm bên dưới Trung tâm Y tế Sheba ở Ramat Gan, Israel. (Ảnh: AP)

Trong khi đó, các cuộc tấn công của Iran khiến 16 dân thường thiệt mạng tại Israel và 17 người khác thiệt mạng tại các quốc gia Vùng Vịnh, theo số liệu từ cơ quan chức năng và lực lượng cứu hộ địa phương.

Về phía Mỹ, tính đến ngày 10/3, nước này xác nhận có 8 binh sĩ thiệt mạng kể từ khi xung đột bùng phát. Trong đó, 6 người tử vong trong cuộc tấn công tên lửa của Iran nhằm vào căn cứ Camp Arifjan ở Kuwait. Ngoài ra, có khoảng 140 binh sĩ Mỹ bị thương kể từ ngày 28/2, trong đó có một số trường hợp bị thương nặng, cho thấy mức độ leo thang đáng kể của những cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ trong khu vực.

Tuy nhiên, phía Iran cho rằng con số thương vong thực tế cao hơn nhiều so với những gì Washington công bố. Trong một cuộc phỏng vấn ngày 7/3, ông Ali Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cáo buộc Tổng thống Donald Trump “nói dối” về số liệu thương vong.

Sự chùn bước của ông Trump

Trong những giờ sau khi diễn ra cuộc tấn công ban đầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi người dân Iran "hãy tiếp quản chính phủ". Nhưng một ngày sau, ông nói với tờ The New York Times rằng ông sẵn sàng chấp nhận kết quả tương tự như những gì xảy ra sau khi Mỹ bắt giữ ông Nicolás Maduro ở Venezuela.

Đến ngày 5/3, ông Trump tiếp tục tuyên bố ông muốn tham gia vào việc lựa chọn người kế nhiệm cựu Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Tuy nhiên, Iran không cho ông quyền lựa chọn và quyết định đưa ông Mojtaba Khamenei lên nắm quyền thay cho cha mình.

Và khi con số thương vong trong cuộc xung đột vẫn là một điều gì đó khá "bí ẩn" cùng giá nhiên liệu tăng vọt khó kiểm soát, ông Trump bất ngờ tuyên bố Mỹ và Iran có những "cuộc đàm phán hiệu quả" vào cuối tuần qua, đồng thời tuyên bố tạm dừng các cuộc tấn công vào lưới điện của Iran trong 5 ngày.

Thông tin này được ra ngay sau khi nhà lãnh đạo Mỹ đe dọa "tấn công và phá hủy" nhà máy điện của Iran nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ. “Nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz, không có bất kỳ lời đe dọa nào, trong vòng 48 giờ kể từ thời điểm này, Mỹ sẽ tấn công và phá hủy các nhà máy điện của họ, bắt đầu từ nhà máy lớn nhất", ông Trump nhấn mạnh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Reuters)

Các phụ tá của ông Trump coi lời đe dọa như một chiến thuật cứng rắn nhằm gây sức ép buộc Iran phải khuất phục. Nhưng phe đối lập lại cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy Nhà Trắng đang mất khả năng kiểm soát tình hình.

Không nằm ngoài dự đoán, chính phủ Iran ngay lập tức phủ nhận mọi cuộc đối thoại với Washington, bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Donald Trump là nỗ lực nhằm giảm giá năng lượng và "câu giờ" cho kế hoạch quân sự.

Thậm chí, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf - người được cho làm trung gian trong cuộc đàm phán với Mỹ tuyên bố không có cuộc đàm phán nào diễn ra. "Không có cuộc đàm phán nào được tiến hành với Mỹ và tin giả được sử dụng để thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ, nhằm thoát khỏi vũng lầy mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt", ông Qalibaf viết trên X.

Trong khi ở tuyên bố trước đó, nhà lãnh đạo Mỹ từng nói ông không quan tâm đến việc theo đuổi thỏa thuận ngừng bắn với Iran. "Chúng ta có thể đối thoại, nhưng tôi không muốn ngừng bắn", ông Trump nói.

Ở mặt khác, kể từ khi xung đột bùng phát, Tổng thống Trump và đồng minh nhiều lần khẳng định luôn chuẩn bị sẵn sàng cho việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường biển quan trọng nơi 20% lượng dầu mỏ thế giới đi qua.

Tuy nhiên, những gì xảy ra trên thực tế khiến nhiều người hoài nghi về chiến lược của Mỹ. Eo biển Hormuz gần như “đóng băng” suốt nhiều ngày. Tình hình càng trở nên cấp bách với Tổng thống Trump, khi giá dầu tăng vọt làm rung chuyển thị trường toàn cầu và gây khó khăn cho người tiêu dùng Mỹ, chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng.

Mỹ tung video ghi cảnh tập kích loạt UAV cảm tử của Iran.

Thậm chí khi Washington đề xuất giải pháp ngoại giao, kêu gọi một liên minh quốc tế tham gia bảo vệ eo biển, các đồng minh lập tức từ chối. Sau đó, ông Trump buộc nói rằng Mỹ có thể tự xoay xở.

Đại sứ Israel tại Washington Yechiel Leiter lại tỏ ra dè dặt trước viễn cảnh về một cuộc tấn công toàn diện như lời đe dọa của Tổng thống Trump. Ông nói với chương trình “State of the Union” của CNN rằng: “Chúng tôi muốn giữ nguyên mọi thứ ở Iran, để những người kế nhiệm chính quyền này có thể xây dựng và tái thiết”.

Tương lai sẽ đi về đâu?

Cuộc xung đột đã bước sang tuần thứ 4 nhưng Iran vẫn chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn về mặt quân sự. Thậm chí, những quả tên lửa tầm xa nhằm vào căn cứ chung của Mỹ và Anh trên đảo Diego Garcia hay hai quả tên lửa lọt lưới phòng không của Israel đánh trúng hai thành phố Arad và Dimona cho thấy Iran vẫn đang tiến hành các đòn đáp trả có tính chính xác và hiệu quả cao.

Thậm chí, người phát ngôn Bộ chỉ huy trung tâm Khatam-al Anbiya của Iran, tướng Ali Abdollahi Aliabadi tuyên bố lực lượng vũ trang nước này sẽ chiến đấu “cho đến thắng lợi hoàn toàn”.

“Các lực lượng vũ trang hùng mạnh của Iran tự hào, chiến thắng và kiên định trong việc bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và con đường này sẽ tiếp tục cho đến thắng lợi hoàn toàn", ông tuyên bố trên truyền hình nhà nước.

Đường phố Iran vắng bóng người kể từ khi cuộc xung đột bùng phát. (Ảnh: AP)

Trước đó, một quan chức Israel cũng cho biết khả năng đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột với Iran “chưa hiện hữu vào lúc này”. Theo đánh giá của phía Israel, Tehran “không có dấu hiệu nhượng bộ” và các tín hiệu đàm phán có thể chỉ nhằm kéo dài thời gian để chuẩn bị cho các đợt tấn công tiếp theo.

Thậm chí, sau tuyên bố của ông Trump về cuộc đàm phán “hiệu quả” với Tehran, Nhà Trắng bất ngờ bác bỏ những đồn đoán về thỏa thuận sắp đạt được. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cảnh báo tình hình “không ổn định” và khẳng định “những đồn đoán về cuộc gặp không nên được xem là kết luận cuối cùng” cho đến khi được chính thức công bố.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã nói chuyện với ông Trump và Tổng thống Mỹ tin những thành quả quân sự mà hai nước đạt được ở Iran có thể chuyển hóa thành thỏa thuận đàm phán nhằm bảo vệ lợi ích của Israel.

Theo The Guardian, có ba lựa chọn để kết thúc cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran. Thứ nhất, cuộc xung đột kết thúc bằng sự đầu hàng của Iran. Thứ hai, một tuyên bố chiến thắng đơn phương của ông Trump. Thứ ba, một thỏa thuận dù lớn hay nhỏ, dù toàn diện hay hạn hẹp được đưa ra để chấm dứt cuộc chiến.

Trong viễn cảnh lý tưởng hơn đối với Washington và nhiều đồng minh, cuộc xung đột sẽ kết thúc bằng sự sụp đổ của chính quyền do các giáo chủ Hồi giáo lãnh đạo ở Iran và được thay thế nhanh chóng bằng chính phủ đáp ứng mong muốn của Mỹ. Nhưng đến nay, điều này vẫn chưa có dấu hiệu thành hiện thực.

Ngày 25/3, Nhà Trắng cảnh báo Tổng thống Mỹ Donald Trump sẵn sàng "gây ra địa ngục" nếu Iran không chấp nhận thỏa thuận chấm dứt xung đột ở Trung Đông. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Tehran thách thức tuyên bố họ không có ý định đàm phán.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi bác bỏ khả năng tồn tại các cuộc tiếp xúc với Mỹ. Ông nhấn mạnh cho đến thời điểm hiện tại, Tehran chưa từng tham gia cuộc đàm phán nào với phía mà họ coi là đối thủ và lập trường này cũng sẽ không thay đổi trong tương lai gần.

Kông Anh