Tỏi Lý Sơn - 'Đại sứ' của đảo tiền tiêu

Chuyện tỏi thành sản phẩm du lịch

Gió miệt mài thổi qua những ruộng tỏi, nắng biển chan hòa cùng tiếng sóng kể lại hành trình của cây tỏi trên đất đảo. Những đoàn khách chăm chú nghe hướng dẫn viên và người nông dân kể về thương hiệu tỏi Lý Sơn. Đặc biệt, tỏi cô đơn được xem là sản vật quý, có giá trị cao gấp nhiều lần tỏi thường vì hoàn toàn do tự nhiên tạo nên, không thể tác động để hình thành.

Năm 2017, tỏi Lý Sơn được vinh danh trong Top 10 đặc sản quà tặng Việt Nam; năm 2020 được cấp Chỉ dẫn địa lý “Tỏi Lý Sơn”; đến năm 2025 đạt chuẩn Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) 5 sao, tiếp tục khẳng định chất lượng, mở rộng thị trường quốc tế và gắn với phát triển du lịch nông thôn. Nhiều ý kiến cho rằng, tỏi Lý Sơn có tiềm năng trở thành thương hiệu nông sản quốc gia, tương tự như các sản phẩm nổi tiếng ở Nhật Bản hay Hàn Quốc.

Một góc đặc khu Lý Sơn (Đảo Lớn) - hòn đảo đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm du lịch biển đảo của miền Trung, cả nước và quốc tế

Giá trị của tỏi Lý Sơn không thể tách rời không gian văn hóa đặc sắc của hòn đảo. Lâu nay, người ta đến Lý Sơn vì những rặng san hô và bãi biển xanh mướt. Nhưng hòn đảo này còn hấp dẫn bởi những bí ẩn lịch sử, từ Đội hùng binh Hoàng Sa năm xưa đến dấu tích của lớp cư dân bản địa cách đây 2.000-3.000 năm. Lý Sơn cũng là một “bảo tàng văn hóa sống”, nơi giao thoa của ba nền văn hóa Sa Huỳnh, Chămpa và Đại Việt. Trên diện tích nhỏ bé ấy hiện có 6 di tích cấp quốc gia, 2 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 19 di tích cấp tỉnh cùng nhiều di chỉ khảo cổ và công trình tín ngưỡng đặc sắc. Trong đó, Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mang tính độc bản, gắn liền với Đội Hoàng Sa năm xưa.

Cùng với nghề biển, trồng trọt là phương thức sinh tồn của cư dân Lý Sơn. Đến nay, nông nghiệp, đặc biệt là cây hành, cây tỏi, vẫn giữ vai trò sống còn đối với người dân, nhất là khi tỏi Lý Sơn trở thành thương hiệu nổi tiếng với sản phẩm tỏi cô đơn. Toàn đảo có hơn 300 ha đất canh tác, mỗi năm cung ứng trên 3.000 tấn tỏi khô, là nguồn sống của hàng nghìn hộ dân. Từ cánh đồng ven biển đến sườn núi, những ruộng tỏi nối nhau như bậc thang ôm lấy triền núi, tạo nên hình ảnh đặc trưng của “Vương quốc tỏi”. Còn có một Lý Sơn khác, dịu dàng và chạm thẳng vào tim du khách, nằm ngay trong chính cuộc sống đời thường bình dị của người dân trồng hành tỏi nơi đây. Làm nên giá trị đặc biệt của đảo chính là con người, những hậu duệ hùng binh Hoàng Sa, những ngư dân can trường đã biến cây tỏi thành một thương hiệu văn hóa nông nghiệp đặc sắc, góp phần hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.

Tỏi Lý Sơn được kỳ vọng trở thành thương hiệu nông sản quốc gia, sánh ngang các đặc sản nổi tiếng của Nhật Bản hay Hàn Quốc

Hằng ngày, người dân Lý Sơn ăn tỏi tươi như một loại rau. Tỏi ngâm rượu, tỏi đen, tỏi cô đơn... đều trở thành sản phẩm gắn bó với đời sống và là niềm tự hào của người dân. Kể chuyện về tỏi, họ chẳng biết đến sự hoa mỹ, chỉ chân thành giới thiệu xứ đảo bằng giọng nói của người miền biển và tấm lòng hiếu khách. Đi đến đâu cũng bắt gặp những ánh mắt thân thương, những lời hỏi han như người nhà. Bởi dấu ấn sâu đậm nhất của một vùng đất luôn bắt đầu từ con người. Với Lý Sơn, đó là sự chân tình, chất phác. Đó là một di sản quý, góp phần để những luống tỏi mang hồn văn hóa trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Chính những luống tỏi mang đậm hồn văn hóa ấy đang trở thành nền tảng để xây dựng sản phẩm du lịch đặc sắc của Lý Sơn

Khát vọng xứ biển

Chị Đặng Thị Khỏe - hướng dẫn viên du lịch ở Lý Sơn - cho biết, trước đây mỗi hướng dẫn viên kể một câu chuyện khác nhau về ruộng tỏi. Nay, câu chuyện về đảo núi lửa, hậu duệ Hoàng Sa và những luống tỏi thấm hồn văn hóa đã được xây dựng thống nhất. Du khách vì thế hiểu rằng tỏi Lý Sơn không chỉ là đặc sản, mà còn mang linh hồn của hòn đảo. “Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa” là câu chuyện về đội hùng binh Hoàng Sa giữ đất, giữ biển, những ngư dân can trường nơi đầu sóng ngọn gió. Đó là bản sắc, là hồn đất và dấu ấn của một vùng đảo tiền tiêu đang từng ngày vươn mình mạnh mẽ.

Dự án “Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi triển khai tại Lý Sơn trong năm 2025 được tích hợp mã QR và phổ biến rộng rãi trong hệ thống du lịch - vận tải, các điểm tham quan, homestay, khách sạn, cơ sở sản xuất, kinh doanh tỏi, trường học và cộng đồng dân cư trên xứ đảo. Theo ông Lê Văn Châu (thôn An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn), tỏi không chỉ là cây trồng mang lại sinh kế mà còn là niềm tự hào, là bao công sức, mồ hôi của người dân đất đảo. Việc xây dựng câu chuyện hấp dẫn về tỏi Lý Sơn giúp người dân cảm thấy tự hào hơn và tự tin hơn khi giới thiệu với du khách về giá trị của cây tỏi và những phương thức canh tác độc đáo để tạo nên một vương quốc tỏi giữa đại dương.

Ông Nguyễn Đạo, Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Lý Sơn cho biết: “Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa” không chỉ là một khẩu hiệu, mà còn là bản sắc, là linh hồn của hòn đảo tiền tiêu. Đây là giải pháp quan trọng để củng cố và thúc đẩy thương hiệu tỏi Lý Sơn phát triển bền vững, giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về giá trị của tỏi Lý Sơn. Việc xây dựng câu chuyện “Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa” không chỉ nhằm quảng bá sản phẩm OCOP, mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng, lan tỏa giá trị văn hóa - lịch sử, bảo tồn phương thức canh tác truyền thống, phát triển sinh kế bền vững từ nông nghiệp và du lịch cho người dân Đặc khu Lý Sơn.

Những năm qua, Lý Sơn đã vươn mình, phát triển với dáng vóc và diện mạo mới, mang lại những thành tựu to lớn ở nhiều lĩnh vực. Cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ, tạo động lực phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng ổn định và vững mạnh. Với lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, Lý Sơn đang từng bước trở thành điểm đến du lịch biển đảo hấp dẫn. Tỉnh Quảng Ngãi cũng đã ban hành Quyết định số 336/QĐ-UBND ngày 22-5-2026 về Đề án phát triển đặc khu Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển đảo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu đến năm 2030, Lý Sơn được công nhận là Khu du lịch quốc gia. Tầm nhìn đến năm 2045, Lý Sơn sẽ vươn tầm thành trung tâm du lịch biển đảo của cả nước, một điểm đến quan trọng trên tuyến du lịch đường biển quốc tế.

Việc xây dựng câu chuyện “Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa” không chỉ nhằm quảng bá sản phẩm OCOP, mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng, lan tỏa giá trị văn hóa - lịch sử, bảo tồn phương thức canh tác truyền thống, phát triển sinh kế bền vững từ nông nghiệp và du lịch cho người dân Lý Sơn.