Tôn vinh giá trị lịch sử Lễ hội kén rể Đường Yên

Đặc biệt, mùa lễ hội năm nay (tức mùng 1, mùng 2 tháng Hai năm Bính Ngọ) càng trở nên ý nghĩa khi người dân nơi đây đón nhận quyết định ghi danh lễ hội vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao chứng nhận cho lãnh đạo và nhân dân địa phương.

Hội kén rể Đường Yên là một sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo, gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Hoa – người theo Hai Bà Trưng đánh giặc, lập nhiều chiến công và được nhân dân tôn kính. Sau khi đất nước thanh bình, bà mở hội kén rể nhằm lựa chọn người xứng đáng, đồng thời khuyến khích trai tráng rèn luyện đức – trí – dũng. Lễ hội kén rể được chuẩn bị công phu từ trang phục đến việc lựa chọn người tham gia vào các vai diễn. Đặc biệt, người vào vai nữ tướng Lê Thị Hoa và hai chàng rể được lựa chọn rất tỉ mỉ theo tiêu chí cụ thể. Vai nữ tướng Lê Thị Hoa và hai chàng rể thường phải là những người có học thức, chăm ngoan, ngoại hình ưa nhìn, chưa lập gia đình; đồng thời gia đình phải gương mẫu, có uy tín với làng xóm và được mọi người yêu mến. Khi tái hiện nghi thức, hai chàng rể cùng thi tài qua các trò chơi dân gian, gồm 5 phần thi: đối đáp, thi cày, câu ếch, bắt chạch trong chum và chọc chó. Các tích trò đều dựa trên thực tế sản xuất nông nghiệp, thể hiện ước vọng của người dân về cuộc sống ấm no, hạnh phúc, mưa thuận gió hòa. Chàng rể thắng cuộc trong trang phục mới sẽ sánh bước cùng nữ tướng ra mắt dân làng, khép lại hội thi kén rể. Ông Nguyễn Hữu Đạo – Phụ trách đình Đường Yên, xã Thư Lâm cho biết: Lễ hội kén rể có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân địa phương. Mỗi năm đến hội, con cháu người làng Đường Yên xa xứ nô nức trở về quê hương dự hội, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, ghi nhớ cội nguồn.

Ông Nguyễn Hữu Đạo chia sẻ: "Tại Đường Yên, việc tham gia lễ hội là niềm tự hào của mọi thế hệ. Từ ông bà đến con cháu, ai cũng hăng hái góp sức, từ những vai diễn nhỏ nhất đến các màn múa hát. Việc đón nhận bằng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm phấn khởi, mà còn là lời nhắc nhở chúng tôi phải quyết tâm giữ gìn bằng được cái 'hồn' của quê hương cho con cháu mai sau."

Các nghi thức trong Hội kén rể được chuẩn bị công phu, tạo nên những màn diễn xướng sinh động.

Lễ hội kén rể thôn Đường Yên, xã Thư Lâm mang nhiều giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, giáo dục và khoa học. Lễ hội góp phần tôn vinh hình tượng nữ tướng Lê Hoa, làm nổi bật vai trò của người phụ nữ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc; đồng thời là môi trường bảo lưu các loại hình văn hóa phi vật thể như tín ngưỡng dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội và tri thức dân gian trong sản xuất nông nghiệp. Thông qua lễ hội, các giá trị đạo lý truyền thống được bồi đắp, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự gắn bó giữa các thế hệ trong cộng đồng. Ông Phạm Cao Quý - Trưởng Phòng Quản lý di sản văn hóa phi vật thể, Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận định việc lễ hội kén rể được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia sẽ là động lực để địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời lan tỏa niềm tự hào về bản sắc văn hóa.

Ông Phạm Cao Quý cho hay: "Đây là một Di sản văn hóa phi vật thể vô cùng độc đáo và giá trị trong bối cảnh kinh tế, văn hóa - xã hội của chúng ta hiện nay. Việc cộng đồng thôn Đường Yên, xã Thư Lâm gìn giữ được di sản này là một điều vô cùng quý báu. Tôi tin chắc rằng, chính cộng đồng chủ thể sẽ tiếp tục phát huy những giá trị văn hóa đó để đóng góp thiết thực vào đời sống và giúp xã Thư Lâm ngày càng phát triển bền vững."

Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Nguyễn Thành Luân cho biết, thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, xã đã xây dựng đề án để bảo tồn và phát huy truyền thông văn hóa trên địa bàn. Hiện xã Thư Lâm đã kết nối các điểm đến để xây dựng tour trải nghiệm văn hóa Thư Lâm trong ngày: "Từ sức hút của lễ hội này, chúng tôi sẽ chủ động phối hợp với các đơn vị lữ hành để xây dựng các tour du lịch, nhằm phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn xã Thư Lâm. Trên cơ sở kết nối các giá trị từ tinh hoa đồ gỗ mỹ nghệ đến các lễ hội truyền thống như Lễ hội kén rể Đường Yên hay Lễ hội Đền Sái, chúng tôi sẽ cụ thể hóa các nội dung của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa. Trong thời gian tới, việc đưa các tích truyện dân gian vào khai thác du lịch sẽ là hướng đi trọng tâm để đẩy mạnh ngành công nghiệp văn hóa tại địa phương."

Cuộc thi cày ruộng thể hiện tinh thần coi trọng lao động sản xuất trong Hội kén rể.

Với danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng những bước đi bài bản trong việc hiện thực hóa Nghị quyết 80, xã Thư Lâm đang đứng trước cơ hội lớn để đánh thức những tiềm năng văn hóa còn tiềm ẩn. Việc kết nối giữa di sản truyền thống và các tour du lịch trải nghiệm không chỉ giúp bảo tồn giá trị xưa, mà còn mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế địa phương. Lễ hội kén rể Đường Yên giờ đây không chỉ là niềm tự hào của riêng người dân sở tại, mà đã trở thành một điểm đến văn hóa đặc sắc, góp phần làm phong phú thêm bản đồ du lịch của xã Thư Lâm nói riêng và thủ đô Hà Nội nói chung trong hành trình phát triển công nghiệp văn hóa.

Hoa Mai