Tổng bí thư Tô Lâm: Hoàn thiện cơ chế tài chính cho phát triển công nghệ chiến lược

Chưa tạo được chuyển biến rõ rệt trong triển khai thực tế

Phát biểu tại Phiên họp chuyên đề của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày 18/3, Tổng bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, phát triển công nghệ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành khoa học, công nghệ mà là vấn đề chiến lược của quốc gia, liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, tự chủ phát triển và vị thế của đất nước trong giai đoạn mới.

Tổng bí thư Tô Lâm phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Dangcongsan.vn

Tổng bí thư đánh giá cao tinh thần chuẩn bị nghiêm túc của Cơ quan Thường trực, Tổ giúp việc, Hội đồng Tư vấn quốc gia, các bộ, ngành, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp. Các báo cáo, ý kiến phát biểu tại Phiên họp đã thể hiện sự trăn trở, trách nhiệm, đi đúng vào những vấn đề lớn đang đặt ra. Nhiều ý kiến đã chỉ ra tương đối rõ những điểm nghẽn về nhận thức, thể chế, tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp, nguồn lực, thị trường, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và cơ chế huy động doanh nghiệp tham gia phát triển công nghệ chiến lược quốc gia.

Tổng bí thư Tô Lâm cho rằng báo cáo và các ý kiến tại cuộc họp đã chỉ rõ một thực tế là chúng ta đã có chủ trương, đã có danh mục, đã có chương trình, đã có nhiều văn bản chỉ đạo về công nghệ chiến lược, nhưng khâu tổ chức thực hiện còn chậm, còn phân tán, chưa rõ đầu mối, chưa rõ trách nhiệm, chưa rõ thứ tự ưu tiên, chưa gắn chặt với yêu cầu của từng ngành, từng lĩnh vực, địa phương, doanh nghiệp và thị trường. Nói cách khác, chúng ta đã đi được bước đầu về mặt định hướng, nhưng chưa tạo được chuyển biến rõ rệt trong triển khai thực tế.

Công nghệ chiến lược phải gắn với chuỗi ngành công nghiệp trụ cột

Cơ bản thống nhất với những nhận định, đánh giá và đề xuất, kiến nghị nêu trong báo cáo của Cơ quan Thường trực, Tổng Bí thư nhấn mạnh một số định hướng lớn và những việc cần làm ngay.

Tổng Bí thư yêu cầu, phải xác định rõ mục tiêu phát triển công nghệ chiến lược gắn với chiến lược phát triển đất nước. Phát triển công nghệ không phải vì chạy theo các xu hướng công nghệ của thế giới, mà phải xuất phát từ nhu cầu phát triển của nền kinh tế và lợi ích lâu dài của quốc gia.

“Công nghệ chiến lược phải phục vụ trực tiếp cho việc: nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; hình thành các ngành công nghiệp mới; bảo đảm tự chủ về công nghệ trong những lĩnh vực then chốt. Nói cách khác, công nghệ chiến lược phải gắn với chuỗi ngành công nghiệp có vai trò trụ cột đối với nền kinh tế, chứ không thể chỉ dừng lại ở các khái niệm chung”, Tổng bí thư nêu rõ.

Theo Tổng bí thư, việc xác định công nghệ chiến lược của Việt Nam cần dựa trên 3 yếu tố cơ bản: Nhu cầu phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; lợi thế, tiềm năng của các ngành công nghiệp trong nước; khả năng hình thành chuỗi giá trị và thị trường cho sản phẩm công nghệ.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Dangcongsan.vn

Đào tạo và thu hút nhân lực phải đi trước một bước

Về định hướng xác định danh mục công nghệ chiến lược, Tổng bí thư yêu cầu, danh mục công nghệ chiến lược cần tiếp cận theo cơ cấu 2 nhóm: Nhóm các công nghệ chiến lược thuộc ngành, lĩnh vực đã có thị trường và có tác động lớn, trực tiếp, trước mắt. Nhóm các công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng.

Tổng bí thư đề nghị doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái công nghệ.

Các cơ chế chính sách phải được thiết kế theo hướng khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Nhà nước tập trung thực hiện 4 vai trò: định hướng chiến lược; tạo môi trường thể chế thuận lợi; đặt hàng và hỗ trợ nghiên cứu phát triển công nghệ; hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

Tổng bí thư gợi mở phải tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực thật sự trọng điểm.

Nguồn lực của đất nước còn hạn chế, vì vậy không thể dàn trải; phải chọn đúng những công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước, tập trung đầu tư đủ lớn và đủ lâu để tạo ra đột phá thực sự.

Yêu cầu xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu trong thực hiện nhiệm vụ này, Tổng bí thư quán triệt không được khoán trắng cho cấp dưới; không được để tình trạng việc lớn mà không rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng; không để mỗi nơi làm một kiểu, đùn đẩy trách nhiệm hoặc chờ nhau.

Đặc biệt, Tổng bí thư nhấn mạnh phải coi trọng nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; không có nhân lực tốt thì không thể có công nghệ tốt; không có đội ngũ chuyên gia giỏi, kỹ sư giỏi, nhà khoa học mạnh, nhà quản trị công nghệ tốt thì không thể làm chủ công nghệ chiến lược.

Vì vậy, theo Tổng bí thư, đào tạo và thu hút nhân lực phải đi trước một bước; phải thúc đẩy mạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn từ viện, trường.

Hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược

Tổng bí thư cũng yêu cầu, rà soát, hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược, nhất là các cơ chế đặc thù gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ lãi xuất, đồng tài trợ công - tư, cơ chế sử dụng ngân sách nhà nước đặt hàng mua sắm…

Rà soát, điều chỉnh, xây dựng chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển công nghệ chiến lược; ưu tiên đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ, chuyên gia đầu ngành, nhóm nghiên cứu mạnh và tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, chương trình công nghệ trọng điểm.

Tập trung tháo gỡ ngay những khó khăn, vướng mắc của các bộ, ngành, doanh nghiệp, viện, trường. Yêu cầu các bộ, cơ quan theo chức năng, nhiệm vụ kịp thời tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Tổng bí thư nhấn mạnh phát triển công nghệ chiến lược là việc không thể chậm trễ hơn nữa, chúng ta đã nói nhiều, đã chuẩn bị nhiều; bây giờ phải hành động mạnh hơn, quyết liệt hơn, hiệu quả hơn.

Theo Tổng bí thư, điều đất nước cần lúc này không chỉ là quyết tâm chính trị, mà là kết quả cụ thể; không chỉ là những văn bản đúng, mà là những việc làm đúng và làm đến cùng; không chỉ là sự vào cuộc trên giấy tờ, mà là sự chuyển động thực sự của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và toàn xã hội.

“Chúng ta phải làm sao để trong những năm tới, khi nhắc đến Việt Nam, thế giới không chỉ biết đến chúng ta là một quốc gia đang phát triển năng động, mà còn là một quốc gia có năng lực công nghệ, có những doanh nghiệp công nghệ mạnh và có những sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam”, Tổng bí thư khuyến khích và mong muốn.

Tổng bí thư tin tưởng nếu chúng ta có quyết tâm cao, cách làm đúng và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ trí thức, nhà khoa học, thì mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được.

Quỳnh An