Tổng thống Putin thăm Trung Quốc: Phép thử cho nỗ lực 'cân bằng quan hệ' của Bắc Kinh?

Báo chí đưa tin, Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ đến Bắc Kinh vào ngày 19/5 để tham dự Hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa kết thúc chuyến công du Trung Quốc.

Theo giới phân tích, Bắc Kinh hiện đang nắm giữ "đòn bẩy" đáng kể trong cuộc gặp lần này, trong khi Nga kỳ vọng đạt được thỏa thuận "nghiêm túc" trong lĩnh vực dầu khí và tìm kiếm sự đảm bảo rằng Trung Quốc chưa ngả về phía Mỹ sau chuyến thăm mang tính bước ngoặt của ông Trump.

Hội nghị thượng đỉnh dự kiến diễn ra ngày 19-20/5 là lần thứ hai lãnh đạo Nga và Trung Quốc gặp nhau trong vòng một năm qua. Chuyến thăm của Tổng thống Putin diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang nỗ lực cân bằng quan hệ với cả Mỹ lẫn Nga, đồng thời mong muốn khẳng định vai trò trung tâm của nước này trong nền ngoại giao toàn cầu.

Kể từ khi xung đột tại Ukraine nổ ra vào năm 2022, dưới sức ép của các lệnh trừng phạt từ phương Tây, Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại ngày càng quan trọng của Nga.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 19/5 cho biết, Nga có "kỳ vọng rất nghiêm túc", mô tả chuyến thăm của ông Putin hướng tới thúc đẩy "quan hệ Đối tác đặc cách và chiến lược" giữa hai nước.

Mỹ từ lâu đã thúc giục Trung Quốc giảm hỗ trợ kinh tế cho Nga – điều mà các quan chức phương Tây cho rằng đang giúp duy trì năng lực quân sự của Nga. Trong khi đó, NATO từng coi Trung Quốc là "nhân tố kích hoạt mang tính quyết định" cho xung đột tại Ukraine, với lý do các doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp hàng hóa lưỡng dụng để bổ sung kho đạn dược của Nga.

Thế cờ của Trung Quốc

Trung Quốc đang nắm giữ "đòn bẩy” mạnh trong Hội nghị lần này khi sự hỗ trợ của quốc gia tỷ dân ngày càng trở nên quan trọng hơn với Tổng thống Putin, trong bối cảnh Nga đối mặt nhiều áp lực kinh tế gia tăng và khó khăn tại Ukraine. Đây là nhận định của chuyên gia Andrius Tursa, cố vấn về Trung và Đông Âu tại công ty tư vấn Teneo.

Moscow đã cắt giảm dự báo tăng trưởng GDP năm nay xuống còn 0,4% từ mức 1,3%, khi nền kinh tế Nga chịu tác động từ các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ và các cảng xuất khẩu – vốn là nền tảng tài chính cho hoạt động quân sự của Nga. Cùng với đó là sự bất định về khả năng Mỹ miễn trừ các biện pháp trừng phạt với Nga trong tương lai.

Ông Dennis Wilder, Giáo sư tại Đại học Georgetown, cho rằng Tổng thống Putin sẽ tìm kiếm sự bảo đảm từ Trung Quốc rằng bất kỳ sự cải thiện nào trong quan hệ Trung-Mỹ cũng sẽ không làm xáo trộn "tam giác chiến lược" giữa ba nước lớn.

Có thể thấy, chuyến thăm của Tổng thống Trump tuần trước đã đem lại một số kết quả cụ thể, trong đó Trung Quốc cam kết mua 17 tỷ USD nông sản Mỹ hằng năm đến hết năm 2028, đặt hàng 200 máy bay Boeing, và lên kế hoạch để Chủ tịch Tập Cận Bình đến thăm Washington vào tháng 9 tới.

Theo ông Tursa, chuyến thăm của Tổng thống Putin nằm trong khuôn khổ các cuộc tiếp xúc thường xuyên giữa hai nước. Tuy nhiên, quy mô và thành phần của phái đoàn Nga cho thấy Tổng thống Putin kỳ vọng mở rộng hợp tác song phương với Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực.

Trong khi đó, truyền thông nhà nước Trung Quốc đã biểu dương hình ảnh của chính nước này thông qua hai chuyến thăm liên tiếp của lãnh đạo hai nước Mỹ và Nga.

Global Times mô tả đây là bằng chứng cho thấy Bắc Kinh đang "nhanh chóng nổi lên như tâm điểm của nền ngoại giao toàn cầu," đồng thời nêu việc tiếp đón lãnh đạo của cả Mỹ lẫn Nga trong vòng một tuần là "cực kỳ hiếm trong kỷ nguyên hậu Chiến tranh Lạnh".

Theo ông Kurt Tong, đối tác điều hành tại Asia Group, dự báo, Washington nhiều khả năng sẽ theo dõi sát sao diễn biến chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga, cho rằng: "Nếu có sự hỗ trợ đáng kể từ Trung Quốc dành cho Nga, Mỹ nhiều khả năng sẽ lên tiếng phản đối".

Vấn đề năng lượng là trọng tâm

Vấn đề năng lượng được dự báo sẽ chiếm phần lớn chương trình nghị sự của Hội nghị lần này.

Trung Quốc đã trở thành bên mua dầu khí lớn nhất của Nga, với mức chiết khấu đáng kể trong bối cảnh nhu cầu từ châu Âu sụt xuống mức thấp nhất kể từ giữa thập niên 1970.

Trong bối cảnh việc đóng cửa eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng toàn châu Á, Trung Quốc có thêm động lực để bảo đảm nguồn cung năng lượng từ Nga, trong khi Moscow vẫn cần nguồn thu để duy trì nền kinh tế.

Tuần trước, Tổng thống Putin đã phát đi tín hiệu rằng, Nga đang tiến gần đến một thỏa thuận dầu khí "nghiêm túc" với Trung Quốc.

Tại một cuộc họp báo, Tổng thống Putin nêu rõ: "Đàm phán giữa Nga và Trung Quốc đang ở giai đoạn rất tiến triển để hướng tới một bước phát triển rất nghiêm túc, đáng kể trong lĩnh vực hợp tác khí đốt và dầu mỏ", đồng thời nói thêm rằng ông Putin “sẽ rất vui” nếu có thể hoàn tất và công bố thỏa thuận này trong chuyến thăm tới Trung Quốc.

Bên cạnh đó, các nhà phân tích cho biết, vấn đề đầu tư của Trung Quốc vào khu vực quốc doanh của Nga cũng có thể được thảo luận. Thương mại song phương đã tăng lên mức kỷ lục kể từ năm 2022, trong đó Trung Quốc hấp thụ hơn một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu của Nga.