TP. Đồng Nai: Tái định hình bản đồ công nghiệp

Từ quy hoạch KCN đến kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp

TP. Đồng Nai tái định hình bản đồ công nghiệp. Ảnh tư liệu

Nhiều năm qua, công nghiệp là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của TP. Đồng Nai, với hệ thống khu công nghiệp (KCN) quy mô lớn và mạng lưới doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) rộng khắp. Tuy nhiên, trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng, yêu cầu đặt ra không còn đơn thuần là có thêm quỹ đất dành cho công nghiệp, mà quan trọng hơn là bố trí công nghiệp ở đâu, phát triển theo mô hình nào để vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa không gia tăng áp lực lên đô thị, hạ tầng và môi trường.

Theo Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế TP. Đồng Nai, thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065, địa phương định hướng từng bước tái cơ cấu không gian công nghiệp theo hướng phù hợp với dư địa phát triển và lợi thế của từng khu vực.

Theo đó, khu vực phía Bắc còn nhiều dư địa về đất đai được định hướng trở thành cực tăng trưởng công nghiệp mới, ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, chế biến sâu, logistics, kinh tế tuần hoàn và KCN sinh thái. Trong khi đó, khu vực phía Nam sẽ từng bước giảm áp lực công nghiệp, dành không gian nhiều hơn cho phát triển đô thị, dịch vụ, logistics, sân bay và các ngành có giá trị gia tăng cao.

Điểm đáng chú ý trong định hướng này là việc dịch chuyển không gian công nghiệp không đơn thuần nhằm tìm thêm quỹ đất cho nhà máy, mà hướng tới “phân vai” lại các không gian phát triển.

Đặc biệt, không gian công nghiệp quanh đô thị Sân bay Long Thành sẽ được tổ chức đồng bộ với các trung tâm logistics, hạ tầng số, đô thị, nhà ở, dịch vụ và cơ sở đào tạo nhân lực. Đây được xem là bước chuyển từ tư duy “quy hoạch đất cho KCN” sang “quy hoạch hệ sinh thái công nghiệp”, trong đó nhà máy chỉ là một thành tố của chuỗi giá trị và không gian phát triển tổng thể.

Cách tiếp cận mới cũng đặt ra yêu cầu thay đổi về chất lượng dòng vốn đầu tư. Thay vì chủ yếu dựa vào lợi thế đất đai và lao động, Đồng Nai phải nâng tiêu chuẩn lựa chọn dự án, hướng dòng vốn vào những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và khả năng lan tỏa cao hơn.

Không gian công nghiệp quanh đô thị Sân bay Long Thành sẽ được tổ chức đồng bộ với các trung tâm logistics, hạ tầng số, đô thị, nhà ở, dịch vụ và cơ sở đào tạo nhân lực. Ảnh: Văn Dũng

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Đồng Nai Nguyễn Kim Long cho biết, chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Phát triển KCN sinh thái, thông minh không chỉ nhằm giải quyết bài toán môi trường, mà còn góp phần tổ chức lại sản xuất, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng cho rằng, trong giai đoạn tới, phát triển KCN sinh thái phải đồng thời bảo đảm hài hòa các yếu tố kinh tế, môi trường và xã hội.

Quá trình chuyển đổi không thể chỉ dừng ở đầu tư hệ thống xử lý chất thải, mà cần thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp trong KCN, từ sử dụng chung hạ tầng đến trao đổi nguyên liệu, phụ phẩm, năng lượng và nước. Qua đó, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất tuần hoàn, tạo hiệu quả cộng hưởng và giảm mức tiêu hao tài nguyên.

Đây là bài toán không đơn giản đối với một địa phương có quy mô công nghiệp lớn và nhiều KCN đã hoạt động trong thời gian dài. Không thể dừng các KCN hiện hữu để tổ chức lại từ đầu, nhưng cũng không thể tiếp tục duy trì mô hình phát triển cũ. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là vừa từng bước chuyển đổi các KCN hiện hữu, vừa áp dụng tiêu chuẩn cao hơn ngay từ khâu quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư đối với các KCN mới.

Thu hút đầu tư có chọn lọc, đưa an sinh vào quy hoạch công nghiệp

TP. Đồng Nai định hướng ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI). Trong ảnh là lãnh đạo thành phố tham quan triển lãm ứng dụng công nghệ số, trợ lý ảo AI. Ảnh: Văn Dũng

Cùng với tái cấu trúc không gian là sự thay đổi trong cách lựa chọn nhà đầu tư. Đồng Nai định hướng ưu tiên các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số, hàng không - vũ trụ, công nghệ sinh học, vật liệu mới, logistics công nghệ cao và các ngành có giá trị gia tăng lớn.

Song song với đó là yêu cầu sàng lọc chặt chẽ hơn đối với những dự án thâm dụng lao động, tiêu hao nhiều năng lượng, hiệu quả sử dụng đất thấp hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc hiệu quả của một dự án đầu tư trong giai đoạn mới không chỉ được đánh giá bằng số vốn đăng ký hay diện tích sử dụng đất, mà còn phải đặt trong tương quan với công nghệ, năng suất, mức độ phát thải và đóng góp vào chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, một KCN hiện đại không chỉ được tạo nên bởi những nhà máy hiện đại.

Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai Nguyễn Văn Út nhấn mạnh định hướng xây dựng các KCN sinh thái, văn minh với hệ thống tiện ích không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn đáp ứng yêu cầu về an sinh xã hội. Thành phố đồng thời coi trọng những nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn, sở hữu công nghệ tiên tiến và thể hiện trách nhiệm đối với môi trường, người lao động và cộng đồng.

Từ định hướng này, một yêu cầu ngày càng rõ nét được đặt ra: "không gian công nghiệp trong tương lai cũng phải là không gian sống".

Nhà ở cho người lao động, trường học, cơ sở y tế, dịch vụ, giao thông kết nối và các thiết chế văn hóa không thể tiếp tục được xem là những hạng mục bổ sung sau khi nhà máy đi vào hoạt động. Những yếu tố này cần được tính toán ngay từ quá trình quy hoạch, đồng bộ với hạ tầng sản xuất và hạ tầng kỹ thuật của từng khu vực.

Điều đó cũng cho thấy chiến lược phát triển công nghiệp mới của Đồng Nai thực chất gắn chặt với chiến lược tổ chức lại không gian đô thị. Khi các KCN được đặt trong một hệ sinh thái gồm sản xuất, logistics, dịch vụ, nhà ở và đào tạo nhân lực, mối quan hệ giữa công nghiệp và đô thị sẽ chuyển từ “cùng tồn tại” sang hỗ trợ và bổ sung cho nhau.

Trong bối cảnh Sân bay Long Thành cùng hệ thống cao tốc, vành đai và các trục logistics từng bước hình thành, lợi thế của Đồng Nai không chỉ nằm ở quỹ đất công nghiệp. Khả năng kết nối vùng, kết nối chuỗi cung ứng và hình thành các hệ sinh thái sản xuất - dịch vụ mới sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

Vì vậy, tái cấu trúc không gian công nghiệp không đơn thuần là dịch chuyển nhà máy từ khu vực này sang khu vực khác. Mục tiêu lớn hơn là chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu; từ thu hút đầu tư dựa trên đất đai, lao động sang cạnh tranh bằng công nghệ, năng suất và chất lượng môi trường đầu tư.

Nếu thực hiện đồng bộ, quá trình này sẽ tạo cơ hội để Đồng Nai chuyển hóa các lợi thế về đất đai, hạ tầng và kết nối thành lợi thế về công nghệ, năng suất và chất lượng sống; qua đó hình thành một không gian phát triển trong đó công nghiệp gắn với đô thị, tăng trưởng gắn với xanh hóa và hiệu quả kinh tế gắn với trách nhiệm xã hội.