TP.HCM muốn biến các 'điểm chờ' thành không gian công cộng

Sở Xây dựng TP.HCM vừa thống nhất với đề xuất của Sở Nông nghiệp và Môi trường về việc tận dụng các khu đất trống chưa đầu tư xây dựng để phát triển tạm công viên, mảng xanh, vườn hoa và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Các khu đất được rà soát nằm tại nhiều địa phương như phường Hòa Bình, Kim Long, Bình Tây, Vĩnh Hội, Bảy Hiền, Phước Long hay xã Bình Chánh, Thạnh An, Tam Thắng. Phần lớn là đất công chưa sử dụng hiệu quả hoặc các dự án đã được giao đất nhưng chậm triển khai trong thời gian dài.

Điểm đáng chú ý là lần rà soát này diễn ra song song với quá trình thành phố xử lý các dự án tồn đọng và quỹ đất chậm đưa vào sử dụng. Theo số liệu tổng hợp, TP.HCM đã tháo gỡ vướng mắc cho khoảng 838 dự án, công trình và khu đất. Hơn 400 dự án trong số đó hiện tiếp tục hoàn thiện thủ tục pháp lý.

Bên cạnh đó, 148 khu đất đã được đánh giá phù hợp để phát triển nhà ở xã hội hoặc tái định cư. Sở Tài chính cũng đã giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tiếp nhận thêm 13 khu đất dôi dư để quản lý và khai thác.

Khối lượng đất chậm triển khai hiện khá lớn. Thành phố đang xem xét thu hồi khoảng 2.000 ha đất thuộc các dự án chậm tiến độ kéo dài. Riêng đợt rà soát pháp lý cao điểm hiện nay có 49 dự án đang được kiểm tra, trong đó có cả những khu đất nằm ở vị trí trung tâm như khu đất số 2 Tôn Đức Thắng.

Trong nhiều năm, các khu đất bỏ trống giữa đô thị thường bị quây tôn hoặc sử dụng tạm cho các mục đích ngắn hạn như giữ xe, tập kết vật liệu. Một số nơi dần trở thành điểm tập trung rác thải hoặc cỏ mọc um tùm giữa khu dân cư đông đúc.

Vì vậy, việc chuyển đổi tạm thời các khu đất này thành không gian mở được xem như một cách tận dụng quỹ đất trong thời gian chờ dự án chính thức triển khai. Thay vì để đất tiếp tục “đóng băng”, thành phố muốn tạo thêm nơi sinh hoạt cộng đồng, khoảng xanh và điểm nghỉ chân cho cư dân đô thị.

Cách tiếp cận này phần nào phản ánh áp lực thiếu không gian công cộng tại TP.HCM. Ở nhiều khu vực nội đô, các công viên lớn gần như không tăng thêm trong nhiều năm, trong khi mật độ dân cư ngày càng cao. Với nhiều người dân, những khoảng sân nhỏ, công viên ven đường hay không gian mở trong khu dân cư đang trở thành nơi thư giãn quen thuộc vào buổi tối.

Một số không gian công cộng quy mô nhỏ thời gian qua cũng cho thấy khả năng kết nối khá tốt với đời sống đô thị. Công viên số 2-4-6 Hai Bà Trưng, phường Sài Gòn, là một ví dụ khi khu vực này dần trở thành điểm dừng chân, đi bộ và sinh hoạt cộng đồng ngay giữa trung tâm thành phố.

Ở góc độ trải nghiệm đô thị, những không gian như vậy tuy không lớn nhưng lại góp phần tạo cảm giác dễ chịu hơn cho người dân lẫn du khách. Tại nhiều thành phố châu Á, các quảng trường nhỏ, công viên tạm hay khoảng xanh xen kẽ trong khu dân cư đang ngày càng được chú trọng như một phần của chất lượng sống đô thị.

Dù vậy, bài toán lớn nhất vẫn là khâu duy trì và vận hành. Theo định hướng hiện nay, các khu đất tạm chủ yếu được giao cho Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng hoặc Trung tâm Phát triển quỹ đất địa phương tiếp nhận quản lý.

Kinh phí duy trì được xác định là khoản chi đặc thù, áp dụng theo các định mức kỹ thuật trong Quyết định 12/2026/QĐ-UBND. Với những khu đất nhỏ, ngân sách địa phương sẽ đảm nhận phần lớn chi phí chăm sóc, bảo vệ và vệ sinh. Những khu đất quy mô lớn hơn dự kiến sử dụng nguồn ngân sách tập trung của thành phố.

Tuy nhiên, cơ chế phân bổ cụ thể hiện vẫn chưa được công bố đầy đủ. Đây có thể là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì lâu dài của các công viên và không gian xanh tạm thời, nhất là ở các khu dân cư đông người sử dụng.

Thành phố hiện cũng đang bước vào giai đoạn cao điểm 60 ngày rà soát, xử lý dữ liệu và dự án tồn đọng, kéo dài từ ngày 15/4 đến 15/6/2026. Các quy định mới liên quan giá đất và xử lý nhà đất dự kiến áp dụng từ ngày 1/7/2026.

Theo kế hoạch hiện nay, việc chuyển đổi tạm thời các khu đất trống thành không gian công cộng có thể được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2026-2027. Trong lúc nhiều dự án còn chờ hoàn thiện thủ tục, các khu đất bỏ trống có thể được nhìn như những khoảng không gian phục vụ cộng đồng thay vì tiếp tục bị quây kín nhiều năm.