TP.HCM nghiên cứu đưa DRT vào mạng lưới giao thông công cộng

Tại tọa đàm trực tuyến "Bài toán kéo - đẩy cho giao thông công cộng ở TP.HCM" được tổ chức tại TP.HCM sáng 15/4, nhiều chuyên gia và nhà quản lý cho rằng bên cạnh chính sách miễn vé, thành phố cần những mô hình vận tải linh hoạt như DRT (Demand Responsive Transit - giao thông đáp ứng theo nhu cầu) để tạo đột phá về lượng hành khách.

Học sinh, sinh viên là nhóm sử dụng xe buýt đông nhất hiện nay tại TP.HCM.

"Kéo" bằng ưu đãi, "đẩy" bằng điều tiết

Tại tọa đàm, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (FSPPM), đại học Fulbright Việt Nam cho biết để hệ thống giao thông công cộng vận hành hiệu quả, tỉ lệ người sử dụng cần đạt 40-50% trở lên. Tuy nhiên, hiện nay con số này tại TP.HCM chỉ khoảng 2%, còn rất xa kỳ vọng.

Ở góc độ quản lý, ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM thông tin, thành phố có khoảng 180 tuyến xe buýt, nhưng phân bổ chưa đồng đều. Phần lớn tập trung ở khu vực trung tâm, trong khi các khu vực mở rộng như Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu (trước đây) có rất ít tuyến, chưa đáp ứng nhu cầu đi lại thực tế.

Trước thực trạng này, ông Phạm Ngọc Dũng, Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng cho biết, TP.HCM đang triển khai song song hai nhóm giải pháp "kéo" và "đẩy", với định hướng khuyến khích trước, hạn chế sau.

TP.HCM đang tính toán các phương án để thu hút người dân sử dụng giao thông công cộng.

Ở nhóm giải pháp "kéo", thành phố tập trung thu hút người dân sử dụng xe buýt thông qua miễn, giảm giá vé. Học sinh, sinh viên (chiếm khoảng 38-40% lượng hành khách) được xác định là nhóm trọng tâm, thậm chí có thể mở rộng xuống bậc tiểu học và THCS để hình thành thói quen từ sớm.

Song song đó, các giải pháp "đẩy" cũng được nghiên cứu như điều chỉnh khung giờ xe tải, kiểm soát phương tiện vào khu vực lõi đô thị, kiểm soát khí thải và hạn chế xe cá nhân theo thời điểm.

Ngoài chính sách, TP.HCM đặt mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ, đặc biệt là tính đúng giờ của xe buýt và metro. Biểu đồ chạy xe sẽ được điều chỉnh linh hoạt, tăng chuyến giờ cao điểm và giãn cách giờ thấp điểm nhằm tối ưu vận hành.

Nghiên cứu bổ sung loại hình DRT

Đáng chú ý, theo ông Dũng, thành phố đang nghiên cứu bổ sung loại hình DRT để phục vụ người dân. Đây là mô hình sử dụng phương tiện nhỏ từ 9-16 chỗ, hoạt động linh hoạt về lộ trình và thời gian, có thể đi vào các tuyến đường hẹp, khu dân cư hoặc hẻm nhỏ, nơi xe buýt cỡ lớn khó tiếp cận.

Mô hình vận tải linh hoạt DRT được kỳ vọng sẽ kéo người dân sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn.

Theo ông Phạm Ngọc Dũng, một số khu vực như Đại học Quốc gia TP.HCM có thể được cân nhắc thí điểm nhằm đánh giá hiệu quả thực tế.

PGS. TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải (Trường Đại học Việt Đức) nhận định, DRT không chạy theo tuyến cố định mà được điều phối theo nhu cầu hành khách, phù hợp với các khu vực có nhu cầu di chuyển phân tán như khu công nghiệp, trường học hay khu du lịch.

"Hiện nhu cầu này phần nào do taxi truyền thống và taxi công nghệ đảm nhận. Tuy nhiên, DRT có thể giúp tối ưu năng lượng, giảm chi phí và đặc biệt là đóng vai trò gom khách, kết nối vào mạng lưới giao thông công cộng", ông Tuấn phân tích.

Dù vậy, mô hình này hiện chưa có hành lang pháp lý cụ thể. Do đó, các chuyên gia đề xuất TP.HCM cần cơ chế đặc thù để thí điểm, đồng thời tận dụng dữ liệu lớn về hành vi đi lại nhằm thiết kế mạng lưới phù hợp.

Trong bối cảnh thành phố tìm cách "kéo" người dân rời phương tiện cá nhân, DRT được kỳ vọng trở thành mắt xích quan trọng, giúp lấp đầy khoảng trống kết nối và gia tăng sức hút cho hệ thống giao thông công cộng.