TP.HCM tăng tốc công nghiệp 4.0, nâng sức cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Những vấn đề này đã được các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi tại Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM” tổ chức ngày 17-6.

Từ công xưởng sản xuất đến trung tâm điều phối chuỗi cung ứng

Theo ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners và Đồng Chủ tịch Ủy ban Sourcing thuộc Phòng Thương mại Pháp tại Việt Nam, xu hướng dịch chuyển đầu tư hiện nay đã thay đổi đáng kể so với giai đoạn trước. Các tập đoàn quốc tế không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí cạnh tranh mà còn quan tâm đến khả năng vận hành ổn định, mức độ kết nối và năng lực quản trị chuỗi cung ứng.

Sau hơn một thập kỷ trở thành điểm đến của dòng vốn công nghiệp quốc tế, Việt Nam đang đứng trước lựa chọn quan trọng: tiếp tục là trung tâm sản xuất với giá trị gia tăng thấp hoặc vươn lên đảm nhiệm các khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Mickaël Driol - CEO Mekong Partners phát biểu tham luận tại Diễn đàn. Ảnh: Đình Đại.

Ông Mickaël Driol cho rằng lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới không nằm ở số lượng nhà máy được xây dựng mà ở khả năng điều phối dữ liệu, quản trị sản xuất và kiểm soát chuỗi cung ứng. Các hoạt động như lập kế hoạch sản xuất, kỹ thuật chuỗi cung ứng, điều hành logistics, thu mua khu vực hay các trung tâm điều phối (control tower) sẽ tạo ra giá trị bền vững hơn nhiều so với hoạt động lắp ráp truyền thống.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cũng đang làm thay đổi cách thức vận hành của doanh nghiệp sản xuất. Theo vị chuyên gia này, chỉ cần cải thiện 10% hiệu suất thông qua AI có thể tạo ra hiệu quả tương đương việc đầu tư thêm nhiều cơ sở sản xuất mới nhưng không đòi hỏi chi phí xây dựng hay tuyển dụng lao động quy mô lớn.

Để tận dụng cơ hội đó, Việt Nam cần ưu tiên hoàn thiện mô hình vận hành trước khi đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực thực thi, minh bạch dữ liệu hạ tầng, thúc đẩy phát triển bền vững và tối ưu hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tái cấu trúc khu công nghiệp và logistics theo hướng thông minh

Song song với sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, TP HCM cũng đang triển khai chương trình tái cấu trúc quy mô lớn đối với hệ thống khu công nghiệp và logistics.

Ông Nguyễn Trung Tín, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP HCM (HEPZA), cho biết thành phố đang thực hiện lộ trình chuyển đổi 17 khu chế xuất và khu công nghiệp hiện hữu với diện tích hơn 3.800 ha theo hướng sinh thái, thông minh và đa chức năng.

Ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP HCM phát biểu tại Diễn đàn.

Hiện các khu công nghiệp của TP HCM đang thu hút khoảng 5.300 dự án đầu tư với tổng vốn gần 80 tỷ USD, tạo việc làm cho khoảng 920.000 lao động. Tuy nhiên, mô hình phát triển truyền thống đang đối mặt nhiều sức ép khi quỹ đất ngày càng thu hẹp, chi phí sản xuất tăng cao và yêu cầu về chuyển đổi số, giảm phát thải ngày càng khắt khe.

Theo định hướng mới, AI, IoT, Big Data và tự động hóa sẽ trở thành nền tảng cho quá trình chuyển đổi. Thành phố không chỉ hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất mà còn xây dựng khả năng thích ứng linh hoạt trước các biến động của thị trường quốc tế.

Bên cạnh khu công nghiệp, logistics được xác định là mắt xích then chốt trong chiến lược tăng trưởng mới của TP HCM.

Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP HCM, cho biết năng lực cạnh tranh hiện nay phụ thuộc ngày càng lớn vào tốc độ số hóa và mức độ thông minh hóa chuỗi cung ứng. Năm 2025, lĩnh vực vận tải và kho bãi của thành phố đạt quy mô hơn 568.000 tỷ đồng, tăng trưởng 12,7%, chiếm khoảng 19,1% GRDP.

Các chuyên gia thảo luận tại diễn đàn.

Hệ thống cảng biển TP HCM hiện xử lý khoảng 70-75% lượng hàng hóa của cả nước. Tuy nhiên, hạ tầng kết nối giữa cảng biển, sân bay, khu công nghiệp và trung tâm logistics vẫn còn thiếu đồng bộ, khiến chi phí logistics duy trì ở mức cao.

Để giải quyết bài toán này, TP HCM đặt mục tiêu tăng trưởng ngành logistics từ 13-16% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2035 và từng bước kéo giảm chi phí logistics xuống còn 11-14% GRDP.

Một trong những trọng tâm chiến lược là phát triển Khu thương mại tự do (FTZ) gắn với hệ thống cảng biển quốc tế. Thành phố cũng định hướng xây dựng mô hình logistics ba lớp gồm logistics quốc tế và liên vùng, logistics trung chuyển phân phối và logistics đô thị nhằm tối ưu hóa hoạt động vận chuyển hàng hóa.

Cùng với đó, các dự án phát triển "siêu cảng số" tại Cái Mép - Thị Vải và Cần Giờ sẽ ứng dụng công nghệ Digital Twin, dữ liệu lớn và các nền tảng quản trị thông minh để nâng cao hiệu quả vận hành.

Ngoài mục tiêu số hóa, quá trình xanh hóa chuỗi cung ứng cũng được xem là yêu cầu bắt buộc khi các thị trường xuất khẩu ngày càng áp dụng nhiều tiêu chuẩn môi trường và cơ chế điều chỉnh carbon. Thành phố đang thúc đẩy việc sử dụng năng lượng sạch, phương tiện vận tải xanh và các giải pháp giảm phát thải trong hoạt động logistics.

Các chuyên gia nhận định cuộc cạnh tranh trong giai đoạn mới sẽ không còn xoay quanh lợi thế lao động giá rẻ mà được quyết định bởi chất lượng hạ tầng, khả năng quản trị dữ liệu và năng lực điều phối chuỗi cung ứng. Với định hướng phát triển công nghiệp 4.0, tái cấu trúc khu công nghiệp và xây dựng hệ sinh thái logistics thông minh, TP HCM đang đặt mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất, dịch vụ và điều phối chuỗi cung ứng có sức cạnh tranh hàng đầu khu vực.