TP.HCM thu hút được chuyên gia giỏi nhưng làm gì để họ trụ lại làm việc lâu dài?

Ngày 30/9, tại Tọa đàm "TP.HCM: Bài toán thu hút nhân lực tinh hoa quốc tế cho kỷ nguyên tăng trưởng mới" do VTV Nam Bộ tổ chức, một câu hỏi được nhiều chuyên gia đặt ra: Trong cuộc cạnh tranh nhân lực toàn cầu, điều gì khiến một chuyên gia lựa chọn TP.HCM không chỉ để làm việc vài năm mà trở thành nơi sinh sống lâu dài?

Toạ đàm "TP.HCM: Bài toán thu hút nhân lực tinh hoa quốc tế cho kỷ nguyên tăng trưởng mới" do VTV Nam Bộ tổ chức

Việc làm kéo nhân tài đến, môi trường sống quyết định họ ở lại

Sau gần 20 năm sống và làm việc tại TP.HCM, ông Dương Khai Dũng - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam, Chi hội TP.HCM - nhận thấy nhu cầu của doanh nghiệp nước ngoài đã thay đổi rất rõ. Trước đây, câu hỏi phổ biến khi doanh nghiệp tìm hiểu đầu tư là đất ở đâu, nhà xưởng thế nào, chi phí bao nhiêu. Hiện nay, những câu hỏi ngày càng nhiều hơn lại là: Kỹ sư ở đâu? Nhân sự quản lý ở đâu? Nguồn nhân lực quốc tế ở đâu và họ có sẵn sàng ở lại Việt Nam lâu dài hay không?

Ông Dương Khai Dũng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TP.HCM, trình bày tham luận tại toạ đàm.

Theo ông Dương Khai Dũng, Khu chế xuất Linh Trung I, II và III hiện có tổng diện tích khoảng 325ha, thu hút 158 doanh nghiệp từ 15 quốc gia và vùng lãnh thổ, tạo khoảng 80.000 việc làm. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp tại đây đạt khoảng 7,5 tỷ USD. Sau hơn 30 năm phát triển, mối quan tâm của doanh nghiệp đã dịch chuyển từ đất đai, nhà xưởng và chi phí lao động sang khả năng tìm kiếm kỹ sư, nhân lực kỹ thuật, đội ngũ quản lý và chuyên gia quốc tế.

Điều đó đặt ra một bài toán khác đối với phát triển đô thị: Thu hút một chuyên gia thực chất không chỉ là thu hút một lao động, mà còn phải chuẩn bị điều kiện sống cho cả gia đình họ.

Ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam trao đổi tại Toạ đàm

Theo ông Angus Liew, Chủ tịch Gamuda Land Việt Nam, nhân lực quốc tế không chỉ quan tâm đến căn nhà hay trang thiết bị bên trong mà còn tìm kiếm cộng đồng sống, khả năng kết nối giao thông, giáo dục và y tế. Vì vậy, đô thị tích hợp được xem là một hướng tiếp cận để hình thành hệ sinh thái phục vụ đồng thời nhu cầu làm việc và sinh sống của chuyên gia cùng gia đình.

Dữ liệu của CBRE cho thấy nguồn cầu này đang hình thành một thị trường riêng. Theo các tài liệu trình bày tại tọa đàm, TP.HCM có nguồn cầu hơn 75.000 chuyên gia nước ngoài. Đáng chú ý, nhóm khách thuê này không chỉ lựa chọn căn hộ dựa trên giá mà ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cụ thể về quản lý, an ninh, phòng cháy chữa cháy, hạ tầng kỹ thuật, môi trường sống và khả năng kết nối.

Như vậy, vấn đề không đơn thuần là thành phố có bao nhiêu căn hộ cao cấp. Quan trọng hơn là nhà ở phù hợp có nằm đúng nơi nhân tài làm việc và có được kết nối với một hệ sinh thái sống hoàn chỉnh hay không.

Khó xây cực tăng trưởng mới mà thiếu "hạ tầng cho con người"

Sự thay đổi không gian phát triển đang khiến bài toán trên trở nên cấp thiết hơn. TP.HCM đang hình thành ba cực tăng trưởng lớn. Khu vực trung tâm tập trung tài chính, thương mại, dịch vụ chuyên môn, giáo dục và đổi mới sáng tạo; cực phía Bắc phát triển công nghiệp sinh thái, thông minh, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu; trong khi cực Đông Nam hướng tới kinh tế biển, logistics và năng lượng sạch.

Đặc biệt, Đô thị Khoa học Công nghệ Bắc TP.HCM được xác định có vùng lõi đổi mới sáng tạo khoảng 220ha tại phường Bình Dương, tập trung các lĩnh vực chip bán dẫn, AI, vi mạch và thiết bị bay không người lái. Điều đó đồng nghĩa hàng loạt trung tâm việc làm mới sẽ xuất hiện bên ngoài vùng lõi đô thị truyền thống.

Nhưng nếu việc làm dịch chuyển mà nhà ở, trường học, bệnh viện, giao thông công cộng và dịch vụ chất lượng cao không dịch chuyển tương ứng, Thành phố có thể xuất hiện một độ lệch mới: nơi có việc làm lại thiếu điều kiện sống, còn nơi có điều kiện sống tốt lại cách xa nơi làm việc. Đây chính là lý do hạ tầng giao thông công cộng, đặc biệt là metro và mô hình TOD, được các chuyên gia nhấn mạnh.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc - Trưởng Bộ phận Tiếp thị Dự án Nhà ở CBRE Việt Nam

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc - Trưởng Bộ phận Tiếp thị Dự án Nhà ở CBRE Việt Nam cho hay, các dự án nằm trong khoảng đi bộ dưới 5 phút tới ga Metro số 1 hiện ghi nhận mức chênh lệch giá thuê khoảng 12 - 25%. Tại một số khu vực như Ba Son, Tân Cảng, Thảo Điền, An Phú hay Rạch Chiếc, tỷ lệ khách thuê nước ngoài tại các dự án tiêu biểu ở mức khá cao.

Những con số này cho thấy giá trị của metro không chỉ nằm ở vận tải. Khi giao thông công cộng kết nối nơi ở với trung tâm việc làm, nó còn tác động trực tiếp đến cấu trúc thị trường nhà ở và sự lựa chọn nơi cư trú của chuyên gia.

Ông Angus Liew dẫn kinh nghiệm Kuala Lumpur, nơi Gamuda tham gia phát triển khoảng 100km metro trong 6 năm, đồng thời cho rằng mục tiêu phát triển 255km đường sắt đô thị của TP.HCM đến năm 2030 có thể thực hiện nếu có cơ chế phù hợp để huy động khu vực tư nhân và duy trì chính sách ổn định.

Ở góc độ thị trường lao động, bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc vận hành Manpower Việt Nam cho rằng TP.HCM không còn chỉ cạnh tranh nhân lực với Hà Nội hay Đà Nẵng mà đang bước vào cuộc cạnh tranh với những đô thị như Singapore, Bangkok. Bà đề xuất xây dựng "Talent City Branding" - thương hiệu thành phố dành cho nhân tài, đồng thời khai thác nguồn trí thức Việt Nam ở nước ngoài trong những lĩnh vực đang thiếu nhân lực như AI, bán dẫn và tự động hóa. Nhưng thương hiệu đó cuối cùng vẫn phải được bảo chứng bằng chất lượng sống thực tế.

Bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc vận hành Manpower Việt Nam trao đổi tại Toạ đàm

Các doanh nghiệp cho rằng những vấn đề cần giải quyết không chỉ gồm nhà ở mà còn có giấy phép lao động, thị thực, cư trú, giáo dục, y tế và một đầu mối thông tin đủ minh bạch để chuyên gia quốc tế dễ dàng tiếp cận.

Bởi vậy, cuộc cạnh tranh nhân tài của TP.HCM có lẽ cần được nhìn rộng hơn câu chuyện tuyển dụng. Đó là bài toán quy hoạch. Một đô thị muốn trở thành trung tâm công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo quốc tế không chỉ cần nơi để chuyên gia làm việc, mà còn phải tạo được nơi họ muốn sống.

Và khi người tài quyết định đưa cả gia đình tới sinh sống, cho con học tập và xây dựng sự nghiệp lâu dài, đó mới là dấu hiệu cho thấy một cực tăng trưởng đã thực sự trở thành một đô thị có sức hút.