TP Hồ Chí Minh phát triển kinh tế xanh từ chuỗi giá trị tuần hoàn

Các diễn giả trao đổi tại phiên thảo luận “ESG cho kinh tế tuần hoàn”, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.

Thêm nguồn thu từ phần nguyên liệu từng bỏ đi

Ngày 27/10, tại phiên thảo luận “ESG cho kinh tế tuần hoàn” trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tại TP Hồ Chí Minh, các diễn giả trao đổi giải pháp phát triển kinh tế xanh thông qua tận dụng phụ phẩm nông sản, đổi mới công nghệ và tổ chức lại chuỗi sản xuất.

Từ vỏ cà phê đến phụ phẩm chế biến trái cây, thủy sản, nhiều nguồn nguyên liệu có thể được khai thác để tạo thêm sản phẩm thương mại. Cơ hội này giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động kinh doanh, đồng thời đặt ra yêu cầu thay đổi cách thu hoạch, chế biến và tổ chức chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh, đây là hướng đi cụ thể để đưa kinh tế xanh vào sản xuất.

TS Zinaida Fadeeva, đại diện Chương trình SWITCH-Asia, dẫn mô hình Công ty cổ phần Phúc Sinh phát triển trà cascara từ vỏ quả cà phê. Theo bà, sản phẩm này đóng góp khoảng 5% doanh thu; mô hình liên kết khoảng 1.500 nông dân. Việc khai thác thêm giá trị từ vỏ quả giúp mở rộng khả năng sử dụng nguyên liệu, tạo động lực cải thiện chất lượng ngay từ khâu canh tác.

Từ một loại nông sản, doanh nghiệp có thể phát triển thêm dòng sản phẩm phục vụ những nhu cầu tiêu dùng khác nhau. Tuy nhiên, vỏ cà phê chỉ trở thành nguyên liệu thương mại khi được thu hoạch, thu gom và chế biến theo yêu cầu. Chất lượng phần phụ phẩm vì thế gắn chặt với chất lượng của toàn bộ quá trình sản xuất.

Ông Phan Minh Thông, Tổng Giám đốc Phúc Sinh, cho biết doanh nghiệp đang vận động người trồng thay đổi tập quán thu hoạch, lựa chọn quả cà phê chín đạt yêu cầu để nâng giá trị nguyên liệu. Đây là bước cần thiết để doanh nghiệp phát triển sản phẩm, đồng thời cải thiện chất lượng cà phê trong chuỗi cung ứng.

Ông Phan Minh Thông chia sẻ kinh nghiệm vận động nông dân thu hoạch quả cà phê chín để nâng giá trị nguyên liệu.

Việc thay đổi cách thu hoạch đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp và người trồng. Doanh nghiệp cần làm rõ yêu cầu chất lượng, còn nông dân cần nhìn thấy lợi ích từ việc thực hiện quy trình mới. Khi phần nguyên liệu được tận dụng thêm tạo ra giá trị, mối liên kết có cơ sở để duy trì lâu dài.

Theo ông Thông, tại một vùng sản xuất, hơn 95% người tham gia chuỗi cung ứng là đồng bào dân tộc thiểu số. Hiệu quả của mô hình tuần hoàn vì vậy còn được thể hiện qua khả năng cải thiện sinh kế. Giá trị tăng thêm cần gắn với công sức thay đổi phương thức sản xuất của người dân, giúp họ có động lực giữ chất lượng vùng nguyên liệu.

Câu chuyện vỏ cà phê cho thấy, hướng phát triển kinh tế xanh từ những thay đổi trong hoạt động kinh doanh hằng ngày. Doanh nghiệp rà soát nguyên liệu đang sử dụng, nhận diện phần có thể khai thác thêm rồi lựa chọn công nghệ, sản phẩm phù hợp. Cách làm này góp phần giảm lượng thải phải xử lý, tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên và mở thêm nguồn thu.

Dù vậy, khả năng tận dụng phụ phẩm cần được tính toán cùng chi phí thu gom, bảo quản, vận chuyển và chế biến. Nguồn nguyên liệu có sẵn cần được chuyển thành sản phẩm đáp ứng yêu cầu chất lượng và giá thành. Doanh nghiệp phải giải quyết đồng thời bài toán kỹ thuật và nhu cầu thị trường để mô hình vận hành bền vững.

Kết nối công nghệ, thị trường và tài chính xanh

Ngoài cà phê, nhiều ngành chế biến nông sản có khả năng phát triển sản phẩm từ phụ phẩm. Trấu, rơm rạ có thể phục vụ sản xuất năng lượng, vật liệu sinh học; vỏ, hạt trái cây có thể được khai thác cho thực phẩm, mỹ phẩm; phụ phẩm thủy sản có thể dùng sản xuất collagen, chitosan. Mỗi hướng đi đòi hỏi công nghệ và điều kiện thương mại hóa khác nhau.

PGS-TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, nhìn nhận tận dụng chất thải mới là một phần của kinh tế tuần hoàn. Yêu cầu quan trọng hơn là tổ chức lại chuỗi sản xuất, phát triển sản phẩm có giá trị cao và phân chia lợi ích hợp lý giữa các bên. Cách tiếp cận này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phối hợp từ vùng nguyên liệu đến khâu tiêu thụ. Nếu phụ phẩm được thu gom không đồng đều, chất lượng biến động hoặc nguồn cung thiếu ổn định, cơ sở chế biến sẽ khó duy trì sản xuất. Khi đầu ra chưa rõ, việc đầu tư thiết bị cũng có thể làm tăng áp lực chi phí.

Vì vậy, chuỗi liên kết cần xác định rõ trách nhiệm của từng bên. Người sản xuất đáp ứng yêu cầu nguyên liệu; doanh nghiệp tổ chức chế biến, phát triển thị trường; đơn vị nghiên cứu hỗ trợ lựa chọn giải pháp kỹ thuật. Việc phân chia lợi ích phù hợp giúp các bên cùng có động lực duy trì mô hình.

TS Zinaida Fadeeva cũng giới thiệu một mô hình hợp tác với khoảng 600 nông dân, ứng dụng công nghệ, giảm sử dụng hóa chất và phân bón để tiết kiệm chi phí, nâng hiệu quả canh tác. Theo bà, Chương trình SWITCH-Asia đang hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến quy trình, tận dụng phụ phẩm và phát triển mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Những kinh nghiệm này gợi mở cách triển khai cho doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh: lựa chọn một vấn đề cụ thể để cải tiến, đánh giá hiệu quả rồi từng bước mở rộng. Mục tiêu có thể bắt đầu từ giảm hao hụt nguyên liệu, tiết kiệm chi phí xử lý hoặc phát triển thêm một sản phẩm đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Các đơn vị công bố hợp tác triển khai chương trình chuyển đổi ESG và nâng cao khả năng tiếp cận tài chính xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP Hồ Chí Minh.

Ở khâu thương mại hóa, ông Yosiuke Konaka, đại diện Ngân hàng Tín thác Sumitomo Mitsui của Nhật Bản, nhấn mạnh yêu cầu thiết kế lại mô hình kinh doanh, kết nối nguồn vốn và đối tác trong chuỗi giá trị. Sản phẩm chế biến từ phụ phẩm cần đầu ra ổn định để doanh nghiệp có cơ sở mở rộng đầu tư.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tiếp cận tài chính xanh cần gắn với khả năng chứng minh hiệu quả của phương án sản xuất. Những dữ liệu về nguyên liệu, chi phí, doanh thu và kết quả cải tiến giúp doanh nghiệp đánh giá tính khả thi, đồng thời chuẩn bị tốt hơn cho quá trình làm việc với đối tác tài chính.

"Việc thực hiện các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị cũng cần được cụ thể hóa trong từng công đoạn. Doanh nghiệp cần theo dõi hiệu quả sử dụng nguyên liệu, trách nhiệm với người sản xuất và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở để đánh giá kết quả chuyển đổi, lựa chọn hướng đầu tư phù hợp", ông Yosiuke Konaka cho biết thêm.

Từ vỏ quả cà phê, bài toán kinh tế xanh tại TP Hồ Chí Minh được cụ thể hóa bằng sản phẩm, khách hàng và lợi ích trong chuỗi cung ứng. Khi công nghệ phù hợp được kết nối với vùng nguyên liệu và thị trường, phụ phẩm có thêm cơ hội trở thành hàng hóa, tạo giá trị cho doanh nghiệp và người sản xuất.

Trong khuôn khổ diễn đàn, Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank), Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cùng các đối tác công bố hợp tác triển khai chương trình chuyển đổi ESG và nâng cao mức độ sẵn sàng tiếp cận tài chính xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thành phố. Chương trình hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị điều kiện cho quá trình chuyển đổi xanh.