TPHCM: Bài toán an toàn thực phẩm còn nhiều điểm nghẽn

Áp lực lớn

Ngày 16/4, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan có buổi làm việc với UBND TP.HCM về triển khai các giải pháp trong kế hoạch hành động vì an toàn thực phẩm 2026.

Bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TP.HCM cho biết, TP.HCM là đô thị đặc biệt với khoảng 14 triệu dân, khoảng 3.500 trường học và hơn 30.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, tạo áp lực rất lớn cho công tác quản lý an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, hệ thống chợ truyền thống, chợ tự phát, đặc biệt tại khu vực quanh khu công nghiệp và các chợ đầu mối phát triển mạnh khiến việc kiểm soát gặp nhiều khó khăn, làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm so với mặt bằng chung.

Để kiểm soát nguồn cung, TP.HCM đã xây dựng chuỗi thực phẩm an toàn, phối hợp các tỉnh cung ứng hàng hóa.

Quang cảnh buổi làm việc

Thành phố cũng thúc đẩy tiêu thụ thực phẩm đạt chuẩn trong trường học, nhà hàng, khách sạn nhằm tạo thị trường cho sản phẩm an toàn. Tuy nhiên, “nút thắt” lớn nhất vẫn là đầu ra khi người tiêu dùng còn ưu tiên giá rẻ.

Về công tác chống thực phẩm bẩn, Giám đốc Sở ATTP TP.HCM cho rằng, đây là lĩnh vực đạt kết quả rõ nhất nhờ mô hình tập trung. Giai đoạn đầu, lực lượng gần 500 người, trong đó khoảng 70% bố trí cho thanh tra, với 10 đội quản lý địa bàn.

Tuy nhiên, khi chuyển sang mô hình sở, nhiều vướng mắc phát sinh như quy trình xử phạt phải qua nhiều cấp, kéo dài thời gian; thanh tra theo kế hoạch phải thông báo trước, khó phát hiện vi phạm thực chất; thanh tra đột xuất lại gặp rào cản về thẩm quyền và thủ tục pháp lý… vậy nên có trường hợp vi phạm rõ ràng nhưng vẫn bị khiếu nại về quy trình.

Thành phố đã chi hàng chục tỷ đồng mỗi năm cho công tác lấy mẫu, đánh giá nguy cơ. Dù vậy, hoạt động kiểm nghiệm còn nhiều khó khăn như: thiếu test nhanh, thủ tục đấu thầu phức tạp, thời gian trả kết quả kéo dài.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu tại buổi làm việc.

Kiến nghị “gỡ nút thắt”

Từ thực tiễn triển khai, Giám đốc Sở ATTP TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, mô hình Sở ATTP giúp thống nhất đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức xã hội về an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, việc thống nhất đầu mối giúp chuẩn hóa quy trình cấp phép, thẩm định, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, người dân.

Sau hơn 6 năm thí điểm từ Ban Quản lý đến mô hình Sở, trên cơ sở kết quả đạt được cùng những kinh nghiệm thực tiễn, mô hình này được đánh giá có khả năng nhân rộng, hướng tới áp dụng thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Do đó, Sở ATTP TP.HCM kiến nghị tiếp tục duy trì, hoàn thiện mô hình quản lý thống nhất về an toàn thực phẩm và cải tiến cơ chế thanh tra, kiểm tra theo hướng thực chất, hiệu quả hơn.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu.

Ở góc độ chính quyền, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, mô hình ATTP của TP.HCM đang tiếp tục hoàn thiện qua nhiều giai đoạn thí điểm và điều chỉnh. Tuy nhiên, việc phân cấp xuống phường, xã chưa thực hiện được do lực lượng cơ sở chưa đáp ứng.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhấn mạnh, ATTP là lĩnh vực gắn trực tiếp sức khỏe người dân nên cần phân định rõ thẩm quyền từng cấp, đồng thời tăng năng lực cho tuyến cơ sở.

Lãnh đạo thành phố thẳng thắn nhìn nhận, thời gian kiểm nghiệm 7–20 ngày là quá dài, làm giảm hiệu quả xử lý, do đó cần rút ngắn quy trình và bổ sung công cụ phản ứng nhanh. Đồng thời, kiến nghị xem xét cơ chế tiêu chuẩn linh hoạt hơn, cho phép áp dụng mức cao hơn tại đô thị lớn.

"TP.HCM sẵn sàng tiếp tục đóng góp kinh nghiệm để Bộ Y tế hoàn thiện mô hình quản lý thống nhất, hiệu quả hơn", Phó Chủ tịch UBND TPHCM nói.

Cần sớm hoàn thiện mô hình

Sau khi nghe báo cáo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, an toàn thực phẩm là lĩnh vực rất khó, phạm vi quản lý rộng, khối lượng hàng hóa lớn, khi ai cũng phải ăn.

Riêng TP.HCM có hơn 30.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhưng lực lượng quản lý chỉ hơn 400 người, tạo áp lực rất lớn; số lượng mặt hàng thực phẩm lên tới khoảng 130.000 loại.

Theo Bộ trưởng, đây là lĩnh vực vừa đáp ứng yêu cầu quản lý của Đảng, Nhà nước, vừa gắn với quyền cơ bản của người dân về tiếp cận thực phẩm an toàn, nên trách nhiệm rất lớn, đòi hỏi quyết tâm cao.

Bộ trưởng đánh giá TP.HCM là địa phương đi đầu thí điểm mô hình từ năm 2017 đến nay, vì vậy cần sớm tổng kết, xác định rõ tiếp tục hay điều chỉnh thông qua đề án. Đây cũng là nhiệm vụ được lãnh đạo Đảng, Chính phủ giao, trong đó Thủ tướng đặc biệt quan tâm.

Bộ Y tế sẽ phối hợp các bộ, ngành xây dựng mô hình mới trên cơ sở kinh nghiệm trong nước và quốc tế theo hướng không nóng vội nhưng không cầu toàn, làm đến đâu hoàn thiện đến đó.

Bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TPHCM phát biểu.

Bộ trưởng yêu cầu phải hoàn thiện đề án cơ bản trong tháng 4/2026, đồng thời làm rõ các điều kiện đi kèm như nguồn lực, cơ chế phối hợp và tổ chức thực hiện vì nếu chỉ có mô hình mà không có điều kiện thì không thể triển khai.

Đặc biệt, cần tính toán kỹ cho cấp xã do nhân lực còn mỏng; đồng thời phát huy vai trò chính quyền địa phương và lực lượng công an trong phát hiện, xử lý vi phạm.

Bộ trưởng cũng yêu cầu xác định rõ một đầu mối quản lý nhà nước, các bộ ngành thực hiện theo chức năng chuyên ngành, tránh chồng chéo. Bộ trưởng lưu ý đây là giai đoạn hoàn thiện pháp luật và triển khai luật mới nên còn nhiều khó khăn, nhưng phải vừa làm vừa hoàn thiện.

Bộ Y tế đề nghị TP.HCM, đặc biệt Sở An toàn thực phẩm, cung cấp đầy đủ hồ sơ về mô hình, bộ máy, chức năng và điều kiện hoạt động để tổng hợp xây dựng đề án.

“Không thể thành lập một cơ quan mà thiếu nguồn lực, từ nhân lực, tài chính đến cơ chế phối hợp đều phải rõ ràng,” Bộ trưởng nhấn mạnh.

Khi hoàn thiện, Bộ Y tế sẽ xin ý kiến thẩm định trước khi trình Chính phủ. Hiện Bộ Y tế được giao chủ trì, phối hợp các bộ, ngành xây dựng đề án về đầu mối quản lý an toàn thực phẩm dựa vào thực tiễn các địa phương triển khai thí điểm là TPHCM, Đà Nẵng và Bắc Ninh.