Trách nhiệm xã hội 'người của công chúng'

Khi niềm tin công chúng lung lay

Thời gian gần đây, dư luận xôn xao trước sự việc hàng loạt người nổi tiếng bị phát hiện dính vào ma túy. Đây là hành vi đi ngược lại với chuẩn mực đạo đức, lối sống, gây ra những tác động tiêu cực cho cộng đồng, khiến niềm tin của công chúng dành cho nghệ sĩ đang ngày càng trở nên mong manh.

Ngày 16-5, nữ ca sĩ Miu Lê đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra (Công an TP. Hải Phòng) khởi tố, tạm giam để điều tra về hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Sau đó, công ty quản lý của Miu Lê là KIM Entertainment chính thức xin lỗi khán giả và đối tác, cho rằng đây là ‘bài học đắt giá’ đối với Miu Lê và công tác quản lý nghệ sĩ.

Bị can Long Nhật, Sơn Ngọc Minh cùng các bị can bị Công an TPHCM bắt giữ. Ảnh: ST

Ngày 20-5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hồ Chí Minh (Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy) cho biết, vừa triệt phá thành công đường dây tội phạm ma túy quy mô lớn trên địa bàn, khởi tố, bắt giữ nhiều đối tượng, đáng chú ý trong đó có ca sĩ Long Nhật và ca sĩ Sơn Ngọc Minh…

Có thể nói nghệ sĩ chính là người truyền cảm hứng sống và ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi xã hội, đặc biệt là giới trẻ. Rất nhiều người trẻ bắt chước idol của mình từ những biểu hiện bề ngoài như phong cách thời trang, kiểu tóc, cách trang điểm đến các thói quen sinh hoạt. Sâu xa hơn, họ học hỏi lối sống, tư duy, thái độ làm việc và cả những giá trị đạo đức mà idol truyền cảm hứng. Điều này sẽ trở nên hết sức nguy hiểm khi những người nghệ sĩ thiếu trách nhiệm, thiếu ý thức và coi thường pháp luật. Đây là vấn đề khiến dư luận đòi hỏi cần phải siết chặt trách nhiệm hơn nữa với người nổi tiếng.

Sự vào cuộc của cơ quan chức năng

Năm 2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật. Quy tắc nhằm khuyến khích, phát huy, lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp theo tinh thần “nhân cái đẹp, dẹp cái xấu”, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, đồng thời, góp phần khẳng định vai trò, trách nhiệm của người hoạt động nghệ thuật trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Tuy nhiên, bộ quy tắc còn mang tính chất định hướng đạo đức, thiếu vắng các chế tài pháp lý cụ thể.

Ngày 27-3-2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 87/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, có hiệu lực từ ngày 15-5-2026. Với các quy định cụ thể về hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt, các biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính; thi hành các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Hội nghị phổ biến Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Ảnh:ST

Trong thời gian tới, cơ quan chức năng dự kiến công bố danh sách nghệ sĩ và KOL vi phạm pháp luật hoặc quy tắc ứng xử để các nhãn hàng cân nhắc hạn chế hợp tác, nhằm tạo dựng môi trường văn hóa số lành mạnh. Danh sách này được xây dựng nhằm hỗ trợ các đơn vị tổ chức chương trình, sự kiện, nhãn hàng hay doanh nghiệp truyền thông có thêm cơ sở cân nhắc trước khi hợp tác với nghệ sĩ hoặc người có sức ảnh hưởng từng vi phạm quy tắc ứng xử văn hóa. Các cá nhân vi phạm pháp luật hoặc chuẩn mực đạo đức sẽ bị hạn chế hoạt động trong các khung thời gian: 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm. Đáng lưu ý, trước khi chính thức đưa vào "danh sách đen", cơ quan chức năng sẽ có văn bản thông báo gửi đến từng đối tượng dựa trên hồ sơ vi phạm cụ thể."Danh sách đen" này dự kiến sẽ được công bố trên Cổng thông tin nhà sáng tạo nội dung Việt Nam vào đầu tháng 6.

Theo Ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số và "danh sách đen" trên Cổng thông tin nhà sáng tạo nội dung Việt Nam không mang tính bắt buộc mà thực hiện trên tinh thần tự nguyện, cam kết thực hiện, do đó quyền quyết định vẫn thuộc về các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân liên quan.

Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn - NSND Xuân Bắc - chia sẻ, các cơ quan quản lý Nhà nước luôn tạo môi trường, hành lang pháp lý để phát triển, còn việc xử phạt là điều bất đắc dĩ. Khi công bố Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, nếu mỗi cá nhân thường xuyên tự soi chiếu, hành vi vi phạm sẽ giảm đi nhiều. Pháp luật và quy tắc ứng xử đều hướng đến mục tiêu xây dựng xã hội văn minh, lành mạnh, thay vì chỉ để xử phạt. Phạt không phải để triệt tiêu mà để điều chỉnh hành vi. Từ điều chỉnh hành vi để có thêm những đóng góp tích cực cho môi trường văn minh, lành mạnh.

Đây được coi là bước ngoặt thanh lọc môi trường số, giúp người nghệ sĩ có ý thức trách nhiệm rõ ràng hơn với mỗi hành động của mình, nâng cao ý thức trách nhiệm cộng đồng, giữ gìn đạo đức, lối sống chuẩn mực cả trên sân khấu lẫn ngoài đời.