Trái đất nóng lên làm tăng nguy cơ xảy ra lũ quét tàn khốc như vụ ở biên giới Nepal -Trung Quốc

Lực lượng chức năng cho biết hôm 27/8 rằng có ít nhất 800 người nước ngoài nằm trong số gần 1.500 người mất tích; con số này được đưa ra một ngày sau khi một khối lượng khổng lồ bùn và đá đổ sập xuống một con sông ở vùng Himalaya, gây ra lũ lụt thảm khốc càn quét qua các thị trấn và thung lũng.

"Biến đổi khí hậu đang tạo ra các điều kiện có thể làm mất ổn định của đá và băng trên vùng núi cao" - ông Simon Cox, nhà khoa học trưởng của chương trình "Mountains to Sea" (Từ Núi ra Biển) thuộc tổ chức Earth Sciences New Zealand nhận định.

Ông nói thêm rằng điều này khiến các vụ sạt lở và chuỗi thiên tai diễn biến liên hoàn – như kiểu thảm họa đã xảy ra trong tuần này ở biên giới Nepal – Trung Quốc, khiến chúng trở nên thường xuyên hơn.

Mặc dù nguyên nhân chính xác của thảm họa hôm 26/8 vẫn đang được phân tích, các nhà khoa học cho rằng sự việc có thể bắt nguồn từ một vụ sạt lở băng và đá quy mô lớn trên sườn phía bắc của đỉnh Langtang Lirung (Nepal), đổ xuống sông Lhende Khola ở phía Tây Tạng.

Ít nhất sáu nhà máy thủy điện lớn và cơ sở hạ tầng tại trung tâm thương mại của cửa khẩu Gyirong đã bị hư hại trong chuỗi thiên tai diễn biến liên hoàn xuyên biên giới do vụ sạt lở ban đầu gây ra.

Lũ lụt xảy ra ở Nepal vào ngày 26/8 - Ảnh: Reuters 

Sự kiện này cũng làm thay đổi dòng chảy của con sông ở khu vực hạ lưu cách đó hơn 100 km, gần biên giới Ấn Độ.

Dù các chuyên gia thận trọng khi không coi biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất dẫn đến vụ sạt lở hôm 26/8, họ cho rằng nhiệt độ tăng và tình trạng băng tan có thể đã góp phần gây ra thảm họa này.

Chuyên gia Cox cho biết thêm, tình trạng ấm lên có thể làm giảm khả năng nâng đỡ của băng trên các sườn dốc, làm gia tăng lượng nước tan chảy, cũng như thay đổi các chu kỳ đóng băng, tan băng và lượng mưa; những yếu tố này có thể làm suy yếu sườn núi và khiến nguy cơ xảy ra sạt lở quy mô lớn tăng cao tại một số khu vực.

Những đợt lũ dâng thảm khốc tương tự đã từng xảy ra trong khu vực những năm gần đây, nhưng với quy mô nhỏ hơn. Các sự kiện này trải dài từ trận lũ lụt năm 2025 tại Gyirong (nằm trên biên giới Trung Quốc- Nepal) đến vụ vỡ hồ băng tại ngôi làng Thame của người Sherpa vào năm 2024, cùng một sự cố tương tự trước đó tại bang Sikkim (đông bắc Ấn Độ) vào năm 2023.

Tần suất và mức độ khốc liệt của các hiện tượng lũ lụt, sạt lở đất, lở tuyết và hạn hán đang gia tăng trên khắp dãy núi Hindu Kush.

Xu hướng dài hạn có vẻ rõ ràng, với việc Liên Hợp Quốc cho biết vào năm 2023 rằng hiện tượng nóng lên toàn cầu đã khiến những ngọn núi phủ tuyết ở Nepal mất gần 1/3 diện tích băng bao phủ ⁠chỉ sau hơn 30 năm.

Vào thời điểm đó, họ nói thêm rằng các sông băng ở Nepal đã tan chảy nhanh hơn 65% trong thập kỷ này so với thập kỷ trước.

Benjamin Horton - trưởng khoa Năng lượng và Môi trường tại Đại học Thành phố Hồng Kông cho biết thảm họa hôm 26/8 có thể là một ví dụ điển hình về một “sự kiện phức tạp”. Điều đó xảy ra khi một trận động đất tương tác với những thay đổi do khí hậu gây ra, chẳng hạn như mất sông băng, tan băng vĩnh cửu và mất ổn định sườn dốc để “tạo ra một thảm họa phức tạp và gây thiệt hại hơn mức có thể xảy ra chỉ từ bất kỳ yếu tố nào”.

Chuyên gia Horton cho biết, việc hiểu rõ những rủi ro xếp tầng này sẽ rất cần thiết để cải thiện khả năng phục hồi ở các vùng núi cao.