Trạm AI nghe chim kể chuyện

Trạm nghe chim kể chuyện ở khu vực sông Đầm. Ảnh: QUANG VIỆT

Mỗi trạm nghe chim kể chuyện là một sáng kiến kết hợp giữa công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), nghệ thuật sắp đặt và khoa học bảo tồn để lắng nghe thiên nhiên. Khi có tiếng chim vang lên, hệ thống sẽ nhận diện, cung cấp thông tin về loài chim, các đặc điểm thích nghi với mùa, sinh cảnh, tập quán giúp người nghe hiểu hơn về đa dạng sinh học, giá trị hệ sinh thái, từ đó thêm trân trọng và nâng cao ý thức bảo tồn. Đồng thời dữ liệu âm thanh được ghi nhận cũng đóng góp vào kho dữ liệu toàn cầu, hỗ trợ nghiên cứu tập tính, di cư các loài chim.

Hành lang thông tin sinh thái đa dạng

Trạm nghe chim kể chuyện ở sông Đầm mô phỏng một chú cò ốc (loài chim có trong Sách đỏ) bằng gỗ đứng ngay ngắn tại nhà đón khách tham quan du lịch. Khi bước lên trạm nghe, du khách sẽ được chào bằng giọng điệu thân thiện. Trong vòng 3 phút, hệ thống sẽ kết nối, lắng nghe tiếng chim xung quanh khu vực sông Đầm. Nếu có tiếng chim hót, hệ thống sẽ dùng AI để nhận diện và “phiên dịch” cho du khách. Nếu không có tiếng chim hót, hệ thống sẽ kể về một trong số các loài chim có mặt ở sông Đầm. Mỗi lượt dài 10 phút, du khách muốn nghe lại thì bước xuống rồi lên lại trạm.

Cả 3 trạm nghe chim kể chuyện đi vào hoạt động là kết quả của dự án “Công dân xanh - Thành phố lành mạnh” được Trung tâm Sống và học tập vì môi trường và cộng đồng (Live & Learn) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, UBND phường Bàn Thạch, UBND phường Hương Trà triển khai qua tài trợ của Fondation Botnar - một tổ chức từ thiện có trụ sở tại Basel, Thụy Sĩ.

Bà Đỗ Vân Nguyệt, Giám đốc Live & Learn cho biết, mạng lưới 3 trạm nghe chim kể chuyện kết nối tạo nên một hành lang thông tin sinh thái đa dạng. Trong đó, sông Đầm là điểm dừng chân quan trọng của các loài chim nước di cư, Vườn Cừa đóng vai trò kết nối rừng tự nhiên với khu dân cư, Thư viện số là minh chứng cho sự thích nghi hài hòa của thiên nhiên ngay trong lòng phố thị hiện đại.

Từ thông tin về các loài chim ngay khi tiếng hót vang lên do AI cung cấp, người nghe, nhất là giới trẻ, học sinh sẽ trải nghiệm, hiểu hơn về đa dạng sinh học, lan tỏa tinh thần yêu thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học, sinh thái, môi trường. “Dự án còn kỳ vọng khơi dậy tinh thần truyền thông môi trường thông qua các hình thức học tập trải nghiệm sáng tạo và ứng dụng công nghệ hiện đại cho thế hệ trẻ”, bà Nguyệt nói.

Bí thư phường Bàn Thạch Nguyễn Duy Ân (giữa) nghe các bạn trẻ chia sẻ về trạm nghe chim kể chuyện ở Thư viện số cộng đồng. Ảnh: QUANG VIỆT

Rất đáng mừng là hiệu quả thực tiễn đã được chứng minh qua những con số ấn tượng ngay trong giai đoạn đầu. Chỉ sau 10 ngày vận hành, hệ thống AI đã ghi nhận sự hiện diện của 89 loài chim tại sông Đầm, 49 loài tại Thư viện số cộng đồng và 53 loài tại Vườn Cừa. Tần suất xuất hiện dày đặc của các loài như tìm vịt, diệc xám hay bói cá khẳng định các khu vực này vẫn là những mảnh “đất lành” hiện hữu của nhiều loài sinh vật quý hiếm cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Nâng lên trách nhiệm cộng đồng

Đưa 3 trạm nghe chim kể chuyện vào hoạt động tại Đà Nẵng, Việt Nam hiện đóng góp tổng cộng 5 trạm nghe tiếng chim vào mạng lưới toàn cầu. Hai trạm đầu tiên được triển khai tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trong khuôn khổ dự án “Chim líu, chim lo, chim tỏ điều gì?” do Viện Goethe, Think Playgrounds và Baltic Raw Org khởi xướng.

Ông Võ Văn Thiên, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công phường Bàn Thạch cho rằng, mô hình trạm nghe chim kể chuyện ứng dụng AI là công cụ hiệu quả trong giám sát, bảo tồn các loài chim đô thị. Quan trọng hơn, dự án đã khơi dậy tinh thần trách nhiệm của cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên trong bảo vệ môi trường sống.

Đáng ghi nhận, sáng kiến nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ thế hệ trẻ. Nhóm học sinh địa phương đã chủ động kết nối, cùng nhau học cách giới thiệu về 3 trạm nghe chim kể chuyện và lập kế hoạch chăm sóc, duy trì nguồn thức ăn để biến nơi đây thành không gian học tập trải nghiệm bền vững.

Lê Bảo Ngân, học sinh Trường THCS Lê Hồng Phong, phường Tam Kỳ, chia sẻ: “Chúng em cảm thấy vô cùng tự hào khi được góp sức vào các công trình từ sông Đầm đến không gian Thư viện số và Vườn Cừa. Đây chính là hành trình để thế hệ trẻ cùng cộng đồng chung tay giữ gìn di sản tự nhiên cho tương lai của địa phương”.

Trên địa bàn các phường Bàn Thạch, Hương Trà vẫn còn lưu giữ hệ sinh thái sông, đầm và các mảng xanh đặc trưng là môi trường sinh sống tự nhiên của nhiều loài chim hoang dã. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, không gian sống của chim bị thu hẹp đáng kể.

Cò ốc quý hiếm có trong Sách đỏ ở khu vực sông Đầm. Ảnh: NGUYỄN THÀNH

Ông Võ Như Toàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, đưa 3 trạm nghe chim kể chuyện vào hoạt động là nỗ lực kết nối con người với thiên nhiên giữa lòng đô thị. Sáng kiến lưu giữ những âm thanh tự nhiên đang dần vắng bóng trước áp lực của quá trình đô thị hóa.

Ông Trương Ngọc Hải, Phó Chủ tịch UBND phường Bàn Thạch cho biết, các trạm nghe chim kể chuyện hoạt động trên địa bàn là nhịp cầu kết nối hiện đại với giá trị bản địa. Ghi nhận sự tăng thêm của các loài chim qua các trạm nghe chim đã cho thấy tiềm năng đa dạng sinh học phong phú của địa phương.

“Điều phấn khởi nhất chính là sự tham gia của thế hệ trẻ. Thật vui khi thấy các em hăng hái đến với các trạm nghe chim kể chuyện, tìm hiểu về các loài chim địa phương và kể câu chuyện về sinh thái, đa dạng sinh học của quê hương mình. Đây là nơi để người dân, du khách gần xa lắng lại, nghe tiếng chim kêu, hiểu thấu đáo và kể câu chuyện sinh động về mảnh đất mình đang sống”, ông Hải nói.