Trần Thị Lý - Nữ anh hùng của quê hương Đồng Hới

Người nữ dân quân anh hùng

Anh hùng LLVT nhân dân Trần Thị Lý sinh năm 1946, là con út trong một gia đình nghèo, giàu truyền thống yêu nước ở làng Phú Thượng Trong, xã Phú Hải, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Từ nhỏ, chị đã quen với sông nước, dạn dày nắng mưa bởi tuổi thơ gắn liền với những ngày tháng lặn sông bắt cá, theo cha chở cát trên sông. Chính môi trường ấy đã hun đúc ở cô gái nhỏ nhắn một ý chí kiên cường, bền bỉ, sức chịu đựng dẻo dai.

Nhìn quê hương bị bom đạn Mỹ tàn phá, cô gái Trần Thị Lý đã tình nguyện tham gia dân quân, mong góp sức mình bảo vệ quê hương. Nhờ sự lanh lợi, gan dạ và tinh thần trách nhiệm cao, chị được giao nhiệm vụ liên lạc cho Đảng ủy và Xã đội Phú Hải, là chiến sĩ của Cụm phòng không nam cầu Dài thuộc dân quân Phú Hải.

Ý thức rõ vai trò của mình, mỗi khi nhận nhiệm vụ, chị như con sóc, thoăn thoắt chạy từ trận địa này sang trận địa khác, kịp thời chuyển mệnh lệnh tới các đơn vị giữa làn bom đạn. Từ đó, chị được đồng đội gọi với cái tên vừa mộc mạc và thân thương - “Út Sóc”.

Đồng chí Lê Duẩn với các anh hùng của tỉnh Quảng Bình. Trong ảnh: Anh hùng Trần Thị Lý đứng bên trái đồng chí Lê Duẩn. Ảnh tư liệu

Khi Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, thị xã Đồng Hới là nơi hứng chịu đầu tiên. Phú Hải, nằm ở chân phía nam cầu Dài, giữ vị trí xung yếu, nhanh chóng trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của Không quân Mỹ.

Ngày 7-2-1965, máy bay địch ồ ạt xâm phạm vùng trời Quảng Bình, ném bom bắn phá nội thị Đồng Hới. Trước tình thế đó, Cụm phòng không nam cầu Dài với 4 trận địa hỏa lực súng bộ binh sẵn sàng đáp trả. Được giao nhiệm vụ truyền đạt lệnh của đồng chí xã đội trưởng tới các đơn vị, chị Trần Thị Lý nhanh nhẹn luồn lách giữa làn mưa bom bão đạn, chuyển mệnh lệnh và kế hoạch tác chiến cụ thể đến từng trận địa, giữ vững mạch liên lạc giữa Ban chỉ huy và các trung đội.

Khi còn một đơn vị bên kia sông chưa nhận được lệnh, chị không chút do dự, lập tức lao ra bờ sông, đẩy thuyền chèo sang bên kia bờ. Biết đơn vị bên kia đã chiến đấu thời gian lâu, đạn dược cạn kiệt, chị lập tức chèo thuyền trở lại, chạy về kho, vác hòm đạn nặng hơn cả trọng lượng cơ thể, rồi tốc lực chèo thuyền giữa lúc địch đánh phá ác liệt. Nhờ thế mà vừa truyền lệnh, vừa tiếp tế kịp thời cho đồng đội. Hình ảnh cô gái nhỏ nhắn, gan dạ lao đi giữa khói lửa đã tiếp thêm ý chí chiến đấu cho quân và dân Phú Hải.

Trận đánh tiêu biểu gắn với nữ Anh hùng LLVT nhân dân Trần Thị Lý và đi sâu vào ký ức của quân và dân Đồng Hới là trận đánh ngày 4-4-1965. Gần trưa hôm ấy, máy bay Mỹ bất ngờ đánh phá dữ dội vào khu dân cư nội thị Đồng Hới. Địch sử dụng nhiều loại máy bay như F4H, F105, AD6 tập trung oanh tạc. Cầu Dài trúng bom, đứt gãy ngay chính giữa, cướp đi sinh mạng của hơn 60 người dân vô tội. Nỗi căm thù bùng lên dữ dội, toàn thị xã đồng loạt nổ súng. Tại bờ nam cầu Dài, Phú Hải cũng kiên cường góp lửa.

Trận địa Ban chỉ huy Xã đội Phú Hải do Xã đội trưởng Võ Văn Lụa trực tiếp chỉ huy. Ở vị trí cảnh giới, chị Trần Thị Lý cầm chắc khẩu súng CKC, căng mắt dõi theo đường bay của máy bay địch. Phán đoán hướng bom có thể trút xuống vị trí đang đứng, chị kịp thời nhảy sang hầm khác. Một tiếng nổ dữ dội vang lên, đất đá đổ xuống, vùi lấp gần hết người chị, chỉ còn lộ chùm tóc đen. Ông Hoàng Minh Hóa, nguyên Khẩu đội trưởng Xã đội Phú Hải nhớ lại, khi được kéo lên, một tay chị vẫn kẹp chặt khẩu súng, tay kia bịt nòng súng để tránh đất cát lọt vào. Chưa kịp hoàn hồn, chị đã bật dậy, lao sang trận địa khác, bởi hơn ai hết, chị hiểu mạch máu thông tin không thể đứt đoạn giữa lúc chiến đấu ác liệt.

Trong lúc di chuyển, người nữ dân quân gan dạ tiếp tục giương súng bắn trả. Chị dựa vào công sự, nhắm thẳng máy bay đang sà xuống. Trong trận đánh này, chị cùng đồng đội đã bắn rơi 3 máy bay Mỹ. Những ngày sau đó, báo chí và phát thanh trong nước liên tục đưa tin về chiến công của dân quân Đồng Hới. Chương trình phát thanh quân đội đã phát bài ký mang tên “Sóc Phú Hải” của phóng viên Vương Sỹ Đình, khắc họa hình ảnh người nữ liên lạc nhỏ bé, gan góc, chạy như sóc giữa lửa đạn.

Sau trận đánh, phát hiện một hầm trú ẩn của người dân bị sập, chị Lý lao nhanh đến, dùng tay cào bới đất đá cứu người. Đôi bàn tay rớm máu, miệng chị không ngừng kêu gọi mọi người cùng giúp. Nhờ sự nhanh trí và dũng cảm ấy, 5 người dân đã được cứu sống.

Không chỉ vậy, người nữ dân quân trẻ tuổi Trần Thị Lý cũng khiến đồng đội và nhân dân cảm phục bởi sự quả cảm khi trực tiếp chèo thuyền đưa đồng chí Lê Viết Thuật, Bí thư Đảng ủy xã Phú Hải, vượt sông từ làng Phú Thượng Trong sang Phú Thượng Ngoài để chỉ đạo công tác chiến đấu.

Khi thuyền vừa rời bến, máy bay Mỹ nhào tới ném bom, dòng sông dậy sóng. Lo cho sự an toàn của chị, đồng chí Bí thư đề nghị đổi người chèo, nhưng người nữ dân quân kiên quyết nhận phần nguy hiểm về mình, bình tĩnh đưa thuyền cập bến an toàn.

Với những thành tích xuất sắc đó, ngày 1-1-1967, chị Trần Thị Lý được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Sau đó, chị chính thức tham gia quân đội, được phong quân hàm Thiếu úy. Từ năm 1975 đến 1977, chị được cử đi đào tạo cán bộ trung đoàn tại Học viện Chính trị Quân sự, rồi đảm nhiệm nhiều cương vị công tác khác nhau trong quân đội.

Dấu ấn trong làm kinh tế

Song song với chiến đấu, chị Trần Thị Lý còn là người đi đầu trong lao động sản xuất, làm kinh tế, góp phần thiết thực phục vụ tiền tuyến. Trên cương vị Phó đội sản xuất muối cầu Dài, chị luôn trăn trở trước bài toán làm sao để đạt và vượt chỉ tiêu trong điều kiện chiến tranh ác liệt.

Mỗi ngày, khi đồng muối còn chưa một bóng người, chị đã có mặt. Giữa những ngày nắng như đổ lửa, chị tranh thủ từng giờ, từng phút làm muối, bởi chị tâm niệm: “Ngày nắng phải làm bù cho ngày mưa, khi sản xuất yên ổn phải gắng gấp hai, gấp ba để bù vào thời gian chiến đấu”.

Tinh thần lao động bền bỉ, gương mẫu ấy đã lan tỏa, truyền động lực cho các thành viên trong đội sản xuất. Nhờ đó, năng suất muối được nâng lên 150kg mỗi công, vượt chỉ tiêu gần 100 tấn, góp phần quan trọng bảo đảm hậu cần cho tiền tuyến.

Năm 1985, anh hùng Trần Thị Lý được điều về Quân khu 5, đảm nhiệm cương vị Phó giám đốc rồi Giám đốc Khách sạn Bạch Đằng tại Đà Nẵng. Phát huy bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của người anh hùng, chị cùng tập thể lãnh đạo đưa khách sạn trở thành một trong những đơn vị tiêu biểu của ngành du lịch thành phố.

Năm 1996, tại Hội nghị tổng kết của Tổng cục Du lịch tổ chức tại Quảng Ninh, Khách sạn Bạch Đằng là một trong 10 khách sạn đạt danh hiệu có chất lượng dịch vụ tốt nhất Việt Nam; cá nhân Giám đốc Trần Thị Lý được tôn vinh là một trong 10 giám đốc khách sạn tiêu biểu của cả nước.

Kỷ niệm những lần gặp Bác Hồ

Anh hùng LLVT nhân dân Trần Thị Lý là một trong số ít nữ anh hùng có vinh dự nhiều lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tổng cộng, chị đã có 3 lần được gặp vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam.

Lần đầu tiên là lần chị cùng đoàn đại biểu Quảng Bình tham dự Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc diễn ra ngày 1-1-1967. Ngay sau đại hội, đoàn được gặp Bác và Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại Phủ Chủ tịch.

Là đại biểu anh hùng trẻ tuổi nhất của đoàn, chị Trần Thị Lý được ưu tiên ngồi cạnh Bác. Trong suốt buổi gặp, Bác ân cần hỏi thăm tình hình đồng bào Quảng Bình. Gần cuối buổi, Bác gợi ý chị hát bài “Quảng Bình quê ta ơi”. Xúc động và bất ngờ, người nữ dân quân trẻ tuổi chưa biết phải làm thế nào thì Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã động viên: “Cháu Lý hãy cầm càng cho cả đoàn cùng hát”. Thế là chị đứng dậy, tự tin bắt nhịp cho đoàn Quảng Bình hát vang bài ca quen thuộc.

Anh hùng Trần Thị Lý với các bạn Cuba. Ảnh tư liệu

Các cuộc gặp với Bác không dài nhưng với anh hùng Trần Thị Lý, đó là vinh dự lớn lao và kỷ niệm vô cùng quý báu trong đời. Bởi trong những lần ấy, chị được Bác ân cần chỉ dạy từ những điều giản dị nhất đến những kiến thức cần thiết trong giao tiếp quốc tế.

Ví như lần gặp trước lúc chị lên đường sang Cuba tham dự Đại hội liên hoan thanh niên và sinh viên thế giới năm 1967. Sau khi hỏi han tình hình quê hương và công tác chuẩn bị cho chuyến đi, Bác căn dặn chị cách báo cáo với bạn bè quốc tế: Không nói dài, phải chuẩn bị nội dung súc tích, dễ nghe, dễ hiểu, không cầu kỳ, kiểu cách.

Hay như lần gặp trước ngày chị cùng đoàn sang thăm Liên Xô nhân kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại. Bác ân cần căn dặn chị về cách giao tiếp, ứng xử, đồng thời kể những câu chuyện giúp bạn bè quốc tế hiểu về cuộc chiến đấu chính nghĩa của nhân dân Việt Nam.