Tràng An - Di sản nơi thiên nhiên, lịch sử và văn hóa hội tụ

Hai câu thơ gợi mở vẻ đẹp của vùng đất cố đô, nơi thiên nhiên và lịch sử hòa quyện qua từng dãy núi đá vôi, dòng sông uốn lượn và những hang động kỳ ảo. Không chỉ là điểm đến hấp dẫn của du lịch Việt Nam, Quần thể danh thắng Tràng An còn mang trong mình những giá trị nổi bật về địa chất, văn hóa và lịch sử. Năm 2014, UNESCO đã ghi danh Tràng An là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, trở thành di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á.

Quần thể danh thắng Tràng An được hình thành từ ba khu vực bảo tồn liền kề gồm khu di tích lịch sử - văn hóa Cố đô Hoa Lư, khu danh thắng Tràng An - Tam Cốc - Bích Động và rừng đặc dụng Hoa Lư. Mỗi khu vực mang một giá trị riêng nhưng cùng hòa quyện, tạo nên một chỉnh thể độc đáo hiếm có, nơi cảnh quan thiên nhiên, dấu ấn lịch sử và đa dạng sinh học cùng được gìn giữ qua nhiều thế kỷ.

Điểm hấp dẫn nhất của Quần thể danh thắng Tràng An là hành trình khám phá bằng thuyền trên dòng sông uốn lượn giữa núi đá vôi. Hiện nay, khu du lịch tổ chức nhiều tuyến tham quan khác nhau, giúp du khách có thêm lựa chọn phù hợp với sở thích và thời gian trải nghiệm. Mỗi tuyến đều đưa du khách len lỏi qua những hang động, ghé thăm các công trình tâm linh và chiêm ngưỡng vẻ đẹp nguyên sơ của di sản.

Hành trình trên thuyền đưa du khách trải nghiệm nhiều điểm đến của Quần thể danh thắng Tràng An.

Tuyến số 1 đưa du khách len lỏi qua 9 hang động tự nhiên kỳ ảo, kết hợp dừng chân chiêm bái đền Trần - công trình tâm linh được xem là "trái tim" của Di sản Tràng An. Tuyến số 2 là lựa chọn phổ biến của nhiều du khách khi đi qua 4 hang động tiêu biểu, đồng thời ghé thăm Hành cung Vũ Lâm và đền Thánh Cao Sơn - những địa danh gắn với lịch sử và văn hóa của vùng đất cố đô. Trong khi đó, tuyến số 3 đưa du khách từ bến thuyền qua nhiều địa điểm núi và hang khác nhau trước khi trở về điểm xuất phát. Điểm nhấn của tuyến này là hang Đột - một trong những hang động dài và ấn tượng của Tràng An với hệ thống nhũ đá kỳ vĩ, tạo nên không gian huyền ảo, sống động. Dù lựa chọn tuyến tham quan nào, du khách cũng sẽ được hòa mình vào vẻ đẹp nguyên sơ của sông nước, núi non, khám phá những hang động độc đáo và cảm nhận sự giao thoa hài hòa giữa thiên nhiên, lịch sử và văn hóa của Di sản thế giới Tràng An.

Chị Hoàng Lan, du khách đến từ Bắc Ninh chia sẻ: Tôi từng xem nhiều hình ảnh về Tràng An nhưng khi trực tiếp trải nghiệm vẫn rất ấn tượng. Gia đình tôi lựa chọn tuyến tham quan số 3 và đặc biệt ấn tượng với Hang Đột - hang động dài nhất hơn 1.000 m, nơi những khối nhũ đá tạo nên vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa huyền ảo. Tôi hy vọng sẽ có dịp quay trở lại Tràng An để tiếp tục khám phá những tuyến tham quan và vẻ đẹp của di sản này.

Ngoài tuyến đường thủy, Tràng An còn có tuyến tham quan đường bộ dài khoảng 1,6 km băng qua ba con đèo nối tiếp là đèo Cậy, đèo Vài và đèo Đền Trần. Từ những điểm cao này, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm toàn cảnh núi non, sông nước hòa quyện trong một không gian xanh mát, yên bình.

Trong quần thể di sản, Tam Cốc - Bích Động là điểm đến nổi tiếng. Tam Cốc nghĩa là "ba hang", gồm hang Cả, hang Hai và hang Ba, được hình thành bởi dòng sông Ngô Đồng chảy xuyên qua lòng núi. Mỗi mùa trong năm, nơi đây lại khoác lên mình một vẻ đẹp khác nhau. Mùa lúa chín, hai bên dòng sông rực sắc vàng óng; mùa nước trong, núi non soi bóng tạo nên khung cảnh thơ mộng khiến Tam Cốc được ví như "Vịnh Hạ Long trên cạn". Cách đó không xa, Bích Động với ngôi chùa cổ cùng tên nằm nép mình bên sườn núi mang vẻ đẹp thanh tịnh, cổ kính. Sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc tâm linh và cảnh quan thiên nhiên khiến nơi đây từ lâu được mệnh danh là "Nam thiên đệ nhị động".

Du khách chinh phục Hang Múa.

Không chỉ có giá trị về cảnh quan, Tràng An còn lưu giữ nhiều dấu tích khảo cổ học quý giá. Tại các hang động như hang Búi, hang Trống hay khu vực núi Hang Chợ, các nhà khoa học đã phát hiện nhiều di vật minh chứng cho sự hiện diện và thích nghi của cư dân tiền sử cách đây hàng chục nghìn năm. Những phát hiện này giúp tái hiện quá trình con người sinh sống trong môi trường núi đá vôi sau thời kỳ băng hà, đồng thời khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của Tràng An dưới góc độ khảo cổ và tiến hóa của con người.

Dấu ấn lịch sử cũng hiện diện đậm nét trên vùng đất này. Tràng An từng là tuyến phòng thủ tự nhiên ở phía nam kinh đô Hoa Lư dưới các triều Đinh, Tiền Lê và đầu thời Lý. Nơi đây lưu giữ đền thờ và lăng mộ Vua Đinh Tiên Hoàng, Vua Lê Đại Hành cùng nhiều công trình tưởng niệm có giá trị lịch sử. Không xa Tràng An là chùa Bái Đính - trung tâm văn hóa tâm linh nổi tiếng với quy mô lớn, góp phần làm phong phú thêm hành trình khám phá vùng đất cố đô.

Bao bọc toàn bộ quần thể là rừng đặc dụng Hoa Lư - "lá phổi xanh" của di sản. Hệ sinh thái nơi đây vẫn giữ được sự đa dạng với nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Những cánh rừng là nơi sinh sống của nhiều loài chim, khỉ, trăn... Việc bảo tồn hệ sinh thái nguyên sinh không chỉ góp phần gìn giữ đa dạng sinh học mà còn tạo nên môi trường tự nhiên bền vững cho sự phát triển của du lịch sinh thái.

Ngày nay, Tràng An là điểm đến hấp dẫn của hàng triệu du khách mỗi năm. Những thước phim quốc tế, hình ảnh lan tỏa trên mạng xã hội cùng sức hút từ vẻ đẹp nguyên sơ đã góp phần đưa danh thắng này đến gần hơn với bạn bè năm châu. Tuy nhiên, điều giữ chân du khách không chỉ là cảnh sắc mà còn là cách địa phương gìn giữ giá trị di sản. Những con thuyền chèo tay thay cho tàu máy, các quy định bảo vệ môi trường và ý thức của cộng đồng địa phương đã góp phần bảo tồn vẻ đẹp nguyên bản của Tràng An.

Cũng như Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, Quần thể danh thắng Tràng An là minh chứng cho sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Mỗi dãy núi, dòng sông, hang động hay di tích nơi đây đều kể một câu chuyện về lịch sử hình thành trái đất, về dấu chân người Việt từ thuở sơ khai và về những giá trị văn hóa được gìn giữ qua bao thế hệ. Chính sự giao hòa ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ cho Tràng An - một viên ngọc quý của du lịch Việt Nam và là niềm tự hào trong kho tàng di sản của nhân loại.