Trao 'cần câu' bằng tri thức

“Biết” để “tự mình thay đổi”

Thực tế triển khai cho thấy, một trong những rào cản lớn nhất của giảm nghèo không chỉ là thiếu vốn hay sinh kế, mà là thiếu thông tin. Khi không nắm được chính sách, không biết cách tiếp cận kỹ thuật, thị trường hay cơ hội việc làm, người dân dễ rơi vào vòng luẩn quẩn của nghèo đói.

Chính vì vậy, Dự án 6 được xác định là “mắt xích mềm” nhưng có sức tác động sâu rộng. Khi thông tin đến đúng người, đúng thời điểm, người dân không còn bị động mà chủ động tìm kiếm cơ hội, thay đổi cách nghĩ, cách làm.

Tại nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa, hệ thống truyền thông cơ sở đã phát huy rõ vai trò. Từ loa truyền thanh, cụm pano, tài liệu trực quan đến các nền tảng số, thông tin về chính sách, kỹ thuật sản xuất, đào tạo nghề, thị trường lao động… đã được truyền tải đa dạng, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Nhờ đó, nhận thức của người dân có sự chuyển biến rõ nét. Không ít hộ đã chủ động chuyển đổi sinh kế, ứng dụng kỹ thuật mới vào sản xuất, từng bước cải thiện thu nhập. Khi thông tin đến được đúng nơi, đúng người, hiệu quả mang lại không dừng ở kinh tế mà đã lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác. Nhiều hủ tục dần được xóa bỏ. Nhận thức về pháp luật, y tế, giáo dục được nâng cao. Người dân chủ động hơn trong phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường, phát triển du lịch cộng đồng…

Các mô hình kinh tế đang từng bước làm đổi thay bộ mặt của các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số - Ảnh: D.H

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong năm 2025, Tiểu dự án 1-Giảm nghèo về thông tin đã được triển khai nhanh, bám sát thực tiễn. Điểm đáng chú ý là nguồn lực không dàn trải mà được chuyển hóa trực tiếp thành các sản phẩm truyền thông cụ thể, phục vụ thiết thực nhu cầu của người dân. Trong năm, đã có 6 chương trình phát thanh, 4 video clip cùng hơn 20 tin, bài, ảnh được sản xuất, cung cấp thông tin thiết yếu phục vụ đời sống và sản xuất.

Bên cạnh đó, nhiều phóng sự truyền hình chuyên đề và sản phẩm âm thanh (audio) bằng cả tiếng Việt và tiếng Vân Kiều-Pa Kô đã góp phần đưa chính sách đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số. Các sản phẩm này được xây dựng theo hướng dễ hiểu, gần gũi, phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là người dân ở vùng sâu, vùng xa. Nhờ thế, mỗi thông tin hữu ích đều có thể trở thành “cơ hội” để thay đổi cuộc sống.

Thay đổi từ những điều gần gũi nhất

Ở nhiều địa bàn miền núi, hiệu quả của giảm nghèo thông tin không thể đo đếm bằng những con số khô cứng, mà thể hiện rõ qua từng thay đổi trong đời sống. Ông Phạm Văn Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Dân Hóa cho biết, thông qua công tác truyền thông, nhận thức của người dân về chủ trương, chính sách giảm nghèo đã có chuyển biến rõ rệt, từ chỗ thụ động sang chủ động tiếp cận thông tin và các nguồn lực hỗ trợ. Nhiều hộ có khả năng lao động đã mạnh dạn vay vốn, đầu tư phát triển sản xuất, xây dựng các mô hình kinh tế phù hợp. Tại 28 bản của toàn xã hiện có gần 100 mô hình kinh tế, chủ yếu là chăn nuôi lợn bản, gà, dê, trồng rừng… bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực.

“Trước đây, bà con chủ yếu sản xuất theo tập quán, ít cập nhật thông tin nên hiệu quả thấp. Từ khi các chương trình truyền thông được triển khai, người dân đã biết tìm hiểu chính sách, học hỏi kỹ thuật mới, thậm chí tiếp cận thông tin qua điện thoại thông minh. Quan trọng nhất là không còn tâm lý trông chờ, ỷ lại, mà chủ động hơn trong phát triển kinh tế”, ông Bắc nhấn mạnh.

Không chỉ dừng ở việc tiếp nhận, người dân còn bắt đầu biết “chọn lọc” thông tin, biết đâu là thông tin hữu ích để phục vụ sản xuất và đời sống. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ “nghe” sang “hiểu” và “làm theo”. Từ chỗ trông chờ vào sản xuất truyền thống, bà con đã biết khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa bản địa để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, chủ động tìm kiếm thông tin, học hỏi mô hình mới. Những mô hình như du lịch cộng đồng ở xã Kim Ngân, Hướng Phùng… cho thấy, khi được tiếp cận thông tin đúng cách, người dân từng bước làm chủ hướng đi của mình.

Chị Hồ Thị Đoàn, bản Còi Đá, xã Kim Ngân, chia sẻ, gia đình đã tận dụng thế mạnh địa phương, học hỏi từ các kênh thông tin để xây dựng mô hình du lịch phù hợp, nhờ đó thu hút du khách và cải thiện rõ rệt đời sống. Từ những cách làm cụ thể ấy, một hướng thoát nghèo bền vững đang dần hình thành ngay từ chính tiềm năng bản địa.

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai Dự án 6 vẫn còn không ít khó khăn. Nhiều hệ thống truyền thanh đã xuống cấp, thiết bị lạc hậu, thường xuyên hư hỏng, ảnh hưởng đến chất lượng truyền tải. Hình thức truyền thông vẫn còn chưa thật sự phù hợp với đặc thù vùng miền.

Theo quy định, nhiều sản phẩm được triển khai dưới dạng điện tử, trong khi ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉ lệ sử dụng internet còn thấp, khiến hiệu quả chưa như kỳ vọng. Nội dung truyền thông ở một số nơi còn dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa sát với nhu cầu thực tế. Một số thông tin chưa chạm đúng vấn đề người dân quan tâm, dẫn đến hiệu quả lan tỏa còn hạn chế. Ngoài ra, đội ngũ làm công tác thông tin cơ sở còn mỏng, kiêm nhiệm nhiều việc, trong khi yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông ngày càng cao.

Giảm nghèo về thông tin không đơn thuần là nhiệm vụ tuyên truyền, mà là một giải pháp mang tính nền tảng. Khi người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, họ sẽ tự tin hơn trong lựa chọn sinh kế, chủ động hơn trong cuộc sống. Đây là yếu tố quyết định tính bền vững của công tác giảm nghèo. Vì thế, công tác truyền thông về giảm nghèo cần được tiếp tục đổi mới mạnh mẽ trong cách làm, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số. Không thể chỉ dựa vào một kênh truyền thống, mà phải kết hợp đa nền tảng, từ truyền thanh cơ sở đến mạng xã hội, từ truyền thông trực tiếp đến ứng dụng công nghệ.

Tại các bản làng, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, một “tư duy mới” đang hình thành: Thoát nghèo không phải là chờ đợi hỗ trợ, mà là chủ động nắm bắt cơ hội. Để đạt được điều đó, truyền thông phải tiếp tục đóng vai trò tiên phong, không chỉ truyền tải thông tin, mà còn khơi dậy niềm tin, tạo động lực và mở ra hướng đi mới cho người dân. Và giảm nghèo về thông tin chính là hành trình trao quyền bằng tri thức, để mỗi người dân có thể tự tin bước ra khỏi nghèo đói một cách bền vững và không ai bị bỏ lại phía sau.

Diệu Hương