Trao giải cuộc thi Khởi nghiệp Xanh 2026: Từ ý tưởng xanh đến bài toán làm ăn bền vững

Sau hai ngày tranh tài (31.10 và 1.11.2026) tại Hội trường Thống Nhất, TP.HCM, Vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 - năm 2026 đã khép lại với 23 giải thưởng ở hai bảng A và B cùng các hạng mục hỗ trợ, kết nối đầu tư. Trong số 34 dự án tham gia, nhiều mô hình gây chú ý bởi cách tiếp cận mới trong khai thác tài nguyên bản địa, chế biến nông sản, tận dụng phụ phẩm và phát triển sản phẩm xanh.

Không chỉ dừng ở việc tìm kiếm những ý tưởng sáng tạo, cuộc thi năm nay còn đặt ra câu chuyện đáng quan tâm hơn: làm thế nào để một sản phẩm có ý nghĩa môi trường, xã hội trở thành mô hình kinh doanh thực sự hiệu quả và có thể phát triển lâu dài? Đây cũng là vấn đề được ông Nguyễn Tiến Trung, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tư vấn và Đầu tư Khởi nghiệp Quốc gia (NSCI), đại diện Hội đồng Ban giám khảo, nhấn mạnh khi nhìn lại hai ngày đánh giá các dự án.

Ban Tổ chức trao giải nhất cho đội xuất sắc nhất của bảng A và B. Ảnh: BSA

Ở bảng A, dành cho sinh viên có ý tưởng và sản phẩm mẫu; dự án cá nhân, tập thể hoặc doanh nghiệp có mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo hoạt động dưới một năm, hoặc có doanh số dưới 1 tỷ đồng/năm tính từ năm gần nhất, giải nhất thuộc về dự án “Thốt nốt tươi đóng lon” của nhóm Võ Văn Thành, Huỳnh Quốc Hùng, Huỳnh Quốc Minh đến từ An Giang.

Hai giải nhì được trao cho hai dự án “Cốt mắm VK Chuẩn gu 3 miền - Tiện lợi - 3 không” của nhóm Võ Phương Thảo, Nguyễn Thị Trúc Quyên (Cà Mau) và “Đa dạng hoá sản phẩm từ cây chè Gay” của Lê Thảo My (Nghệ An).

Hai giải ba thuộc vềcác dự án  “Chuyển hoá vỏ sầu riêng thành Biochar, giấm gỗ, phân bón hữu cơ bằng công nghệ nhiệt phân yếm khí tuần hoàn” của nhóm Trần Cát Lâm, Nguyễn Bá Sơn, Bùi Hoàng Trương (Đắk Lắk) và “Mũi Khâu Vó Còn” của Nguyễn Thị Thương (Phú Thọ).

Ở bảng B, dành cho dự án cá nhân, tập thể hoặc doanh nghiệp hoạt động trên một năm và không quá năm năm, có sản phẩm, dịch vụ đã ra thị trường và doanh số từ 1 tỷ đồng/năm trở lên tính từ năm gần nhất, giải nhất được trao cho dự án “Ứng dụng công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn DMCBiochar để chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành Biochar, Bio Oil và các sản phẩm xanh phục vụ nông nghiệp bền vững”. Dự án do nhóm Dương Nguyễn Hoàng Tú, Tiêu Quang Phú, Huỳnh Thị Thuý Loan thực hiện, đến từ Vĩnh Long.

Hai giải nhì thuộc về các dự án “Va Eco roastery - hệ thống xưởng rang cà phê thông minh không phát thải” của Phan Thạch Vũ (Khánh Hòa) và “Nâng cao giá trị gừng Tiên Phước – Tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ miền núi” của Phạm Thị Mỵ Nương (TP. Đà Nẵng).

Hai giải ba được trao cho dự án “Sợi Bánh Giá Trị Từ Nông Sản Việt” của nhóm Lê Thị Mỹ Ngọc, Nguyễn Minh Tiến, Trần Thị Diễm My (Đồng Tháp) và “Rượu Làng” của nhóm Phoebe Trần, Hùng Phạm, Tiếp Phạm (Phú Thọ).

Ba giải khuyến khích thuộc về “Recyme” của nhóm Trần Ngọc Đăng Khoa, Nguyễn Thị Hữu Duyên (TP.HCM); “XATAPHA BioHerb - Nâng tầm dược liệu Xáo Tam Phân Ninh Hòa” của nhóm Nguyễn Thanh Tá, Nguyễn Uy Thứ, Võ Hoàng Huy (Khánh Hòa); và “Măng Mai Lâm Thượng từ sản vật dưới tán rừng đến sinh kế xanh cho phụ nữ dân tộc thiểu số” của Nguyễn Thị Dím (Lào Cai).

Ngoài các giải chính, Ban tổ chức còn trao giải hiệu ứng truyền thông, giải thưởng bao bì và những hỗ trợ dành cho các dự án có tiềm năng phát triển. Ở hạng mục hiệu ứng truyền thông, giải nhất thuộc về “Sợi Bánh Giá Trị Từ Nông Sản Việt” với tổng lượt tương tác 65.568. Hạng mục này còn có hai giải nhì và một giải ba.

Giải thưởng “Bao bì tuần hoàn” do Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Vietnam) trao tặng, trị giá 50 triệu đồng, thuộc về dự án “Lưới xanh – tái sinh từ biển xanh” của nhóm Huỳnh Thị Tường Vy, Đoàn Thụy Kim Phương, Nguyễn Quốc Hoàng Kha đến từ TP. Đà Nẵng.

Ở nhóm giải hỗ trợ, “Thốt Nốt Tươi Đóng Lon” nhận giải “Kinh doanh triển vọng nhất” (Most potential Scale-up) do Green Hub trao tặng.

Các dự án đưa nguyên liệu địa phương đến gần nhu cầu tiêu dùng qua chế biến và xây dựng thương hiệu. Ảnh: BSA

Giải triển vọng “Công nghệ Nông nghiệp” do Viện Lãnh đạo ABG và XYZ Foundation trao gồm một học bổng toàn phần dành cho “ARC-V: Công nghệ xử lý chất thải rắn không đốt không chôn” của nhóm Ngô Huỳnh Thiện, Phan C Nolan, Nguyễn Đức Minh.

Hai học bổng 50% được trao cho “EA Agri Hệ Sinh Thái Nông Nghiệp Thông Minh” của nhóm Phan Đăng Huy, Nguyễn Anh Giảng, Đặng Văn Chung (TP.HCM) và “Creain - Nền tảng thủ công GIG Economy” của Nguyễn Quốc Trường (Hà Nội).

Trong khi đó, dự án “GreenLayer Materials (Coconut Shell Powder)” của nhóm Nguyễn Nhật Tuý, Trịnh Thị Hồng (TP.HCM) nhận giải kết nối đầu tư, gọi vốn tại Demo Day của XYZ Founders Camp.

Ý tưởng xanh cần đi cùng hiệu quả kinh doanh

Nhìn lại mùa thi năm nay, ông Nguyễn Tiến Trung đánh giá cao sự đa dạng của các dự án, từ độ tuổi người tham gia, địa phương đến lĩnh vực kinh doanh. Có sinh viên năm nhất mới 18 tuổi bắt đầu hành trình khởi nghiệp, cũng có những người trên 60 tuổi tiếp tục lựa chọn con đường này.

Nhiều dự án khai thác giá trị sản phẩm bản địa, đặc sản, nông sản hay một số khác tập trung giải quyết vấn đề môi trường, phụ phẩm nông nghiệp và những nhu cầu của cộng đồng. Theo ông, “Điều đó cho thấy sức hút của Khởi nghiệp Xanh và sự phong phú của hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương”.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý trong quá trình chấm giải là sự khác biệt giữa một ý tưởng có ý nghĩa xã hội và một mô hình đã chứng minh được hiệu quả kinh doanh. Có dự án làm ra sản phẩm đơn giản, phần trình bày không cầu kỳ nhưng doanh thu, lợi nhuận khá ấn tượng. Ngược lại, một số dự án đưa ra giải pháp có ý nghĩa cộng đồng, trình bày thuyết phục nhưng kết quả doanh thu, lợi nhuận chưa chứng minh được hiệu quả thực tế.

Ông Trung cho biết Ban giám khảo cũng có những trường hợp đánh giá rất tốt nhưng không đưa vào cơ cấu giải thưởng, nhằm dành cơ hội động viên những dự án phù hợp hơn với mục tiêu, định hướng của chương trình.

“Đây là điều khiến chúng ta cần suy nghĩ: Chúng ta kinh doanh vì điều gì? Muốn đưa giải pháp đến với nhiều người hơn, tạo ra những tác động tích cực cho xã hội, trước hết các bạn phải xây dựng được một hoạt động kinh doanh có khả năng tạo lợi nhuận và phát triển bền vững. Tác động xã hội là mục tiêu quan trọng, nhưng năng lực kinh doanh mới là nền tảng để duy trì và mở rộng những tác động đó”, ông Trung chia sẻ.

Theo vị giám khảo, các dự án cần nhìn nhận nghiêm túc hơn về khả năng tạo doanh thu, lợi nhuận và duy trì hoạt động. Một sản phẩm tốt chưa đủ để hình thành doanh nghiệp bền vững nếu thiếu chiến lược giá, quản trị tài chính và khả năng tiếp cận khách hàng.

Đại diện dự án thuyết trình trước Ban giám khảo. Ảnh: BSA

AI không thay thế việc kiểm chứng dữ liệu

Một vấn đề khác được ông Trung lưu ý là cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quá trình xây dựng và trình bày dự án. Ông cho biết nhiều nhóm có phần hình ảnh rất đẹp, chỉn chu, nhưng một số sản phẩm hình ảnh được tạo bằng AI lại xuất hiện chi tiết không chính xác. Theo ông, AI có thể là công cụ hỗ trợ, mang đến góc nhìn khác cho người thực hiện, nhưng không thể thay thế việc kiểm tra, đối chiếu thông tin.

Ông nhấn mạnh: “trong kinh doanh, một sai lầm về thông tin hoặc số liệu có thể dẫn đến những quyết định sai lầm nghiêm trọng, thậm chí ảnh hưởng đến sự tồn tại của doanh nghiệp. Vì vậy, hình ảnh đẹp là điều tốt, nhưng cái đẹp phải đi cùng với sự chính xác”.

Tài chính cũng là điểm yếu được nhiều thành viên Ban giám khảo quan tâm. Dù Ban tổ chức đã có các chương trình đào tạo về xây dựng giá và quản trị tài chính qua nhiều mùa thi, không ít dự án vẫn chưa thực sự vững ở khía cạnh này.

Ông Trung cho rằng sản phẩm không nhất thiết phải bán với giá thấp mới có thể tiếp cận khách hàng. Điều quan trọng là xác định mức giá phù hợp với khả năng chi trả của người mua, đồng thời bảo đảm hiệu quả kinh doanh. Các nhóm cũng cần quản trị dòng tiền, cân nhắc nguồn lực thực tế trước khi quyết định đầu tư lớn và tối ưu chi phí khi mở rộng quy mô.

Bên cạnh đó, những tuyên bố về tác động xã hội, môi trường cần được lượng hóa bằng dữ liệu cụ thể. Dự án đã phục vụ bao nhiêu khách hàng, hỗ trợ bao nhiêu người, tiết kiệm được bao nhiêu chi phí hay xử lý được bao nhiêu phụ phẩm? Những con số có thể kiểm chứng sẽ giúp chứng minh năng lực triển khai và hiệu quả thực tế, thay vì chỉ dừng ở những nhận định chung...

Vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 quy tụ 34 dự án từ 18 tỉnh, thành phố. Ảnh: BSA

Muốn phát triển, người sáng lập cần một đội ngũ tốt

Ở chặng đường tiếp theo, ông Trung cho rằng các dự án cần xác định rõ nguồn lực hiện có để xây dựng chiến lược phù hợp, từ kinh doanh, thương hiệu, marketing đến phát triển nhân sự...

Một số nhóm vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào người sáng lập. Điều này có thể trở thành giới hạn khi doanh nghiệp muốn mở rộng quy mô. Thay vì tự mình đảm nhiệm mọi công việc, người khởi nghiệp cần tìm kiếm những cộng sự có chuyên môn ở các lĩnh vực còn thiếu.

“Các bạn có thể cân nhắc chia sẻ một phần cổ phần để thu hút nhân sự có năng lực, bổ sung những vị trí mà bản thân còn thiếu. Khi có một đội ngũ tốt, người sáng lập sẽ giảm được áp lực điều hành và có thêm điều kiện để hướng đến những mục tiêu doanh thu hàng chục tỷ, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Đó cũng là con đường mà nhiều doanh nghiệp đi trước đã lựa chọn để phát triển”, ông nói.

Một gợi ý khác của vị giám khảo liên quan đến việc xây dựng thương hiệu. Các nhóm không nhất thiết phải chọn những cái tên quá Tây, cầu kỳ hay mang tính khoa học. Ông lấy ví dụ cụ thể là trường hợp thương hiệu Vinamit của ông Nguyễn Lâm Viên cho thấy một cái tên gần gũi, dễ nhớ với người tiêu dùng cũng có thể trở thành lợi thế trong hành trình phát triển thương hiệu.

Đối với những dự án cần hỗ trợ chuyên môn về thực phẩm, chế biến, Ban tổ chức cho biết có thể đăng ký để được xem xét hỗ trợ trong thời gian tới, với sự đồng hành trực tiếp của ông Nguyễn Lâm Viên, Tổng giám đốc Công ty CP Vinamit, thành viên Ban giám khảo.