Trẻ mầm non biết đọc sớm có đồng nghĩa học trước chương trình lớp 1?

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, trong đó Điều 10 thu hút nhiều sự quan tâm khi đề xuất xử phạt các hành vi dạy trước chương trình cho trẻ mầm non.

Theo dự thảo, cơ sở giáo dục mầm non có thể bị phạt từ 10-20 triệu đồng nếu tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1, dạy kiến thức vượt quá yêu cầu của Chương trình giáo dục mầm non hoặc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của trẻ không đúng quy định.

Tuy nhiên, để quy định khả thi khi triển khai, cần làm rõ tiêu chí xác định hành vi dạy trước chương trình, tránh gây lúng túng cho các cơ sở giáo dục mầm non trong quá trình thực hiện.

Làm rõ thế nào là dạy trước chương trình lớp 1

TS Nguyễn Diệu Hương - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn giáo dục Qibi Montessori, cho rằng Điều 10 cần được quy định rõ ràng hơn, đặc biệt đối với hành vi tổ chức cho trẻ em học trước chương trình lớp 1, nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quá trình thực hiện và tránh ảnh hưởng đến các mô hình giáo dục mầm non đổi mới.

Theo bà Hương, dự thảo hiện quy định xử phạt hành vi tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 nhưng chưa đưa ra khái niệm hoặc tiêu chí cụ thể để nhận diện. Điều này có thể dẫn đến nhiều cách hiểu và áp dụng khác nhau tại các cơ sở giáo dục.

Nhiều mô hình giáo dục tiên tiến giúp học sinh phát triển năng lực thay vì học trước chương trình. (Ảnh minh họa)

Chuyên gia phân tích hiện chưa xác định rõ việc dạy trước chương trình lớp 1 được hiểu là giảng dạy theo nội dung sách giáo khoa lớp 1, hay bao gồm cả trường hợp trẻ đạt được năng lực đọc, viết hoặc tính toán tương đương học sinh lớp 1.

Đồng thời, dự thảo cũng chưa làm rõ căn cứ đánh giá hành vi vi phạm sẽ dựa trên nội dung giảng dạy, phương pháp tổ chức hay kết quả đầu ra của trẻ. Việc thiếu hướng dẫn cụ thể có thể khiến các cơ sở giáo dục gặp khó khăn trong quá trình triển khai và thực hiện thống nhất.

TS Nguyễn Diệu Hương cũng cho rằng cần phân biệt rõ giữa việc dạy trước chương trình và phát triển năng lực cho trẻ.

Theo bà, nhiều mô hình giáo dục tiên tiến như Montessori, Reggio Emilia, HighScope, STEM, giáo dục song ngữ hay các phương pháp phát triển ngôn ngữ sớm đều tổ chức hoạt động học tập thông qua trải nghiệm, trò chơi, giáo cụ trực quan và lấy trẻ làm trung tâm.

Trong môi trường giáo dục này, nhiều trẻ có thể đọc được những câu chuyện ngắn bằng tiếng Việt, đọc các từ và câu đơn giản bằng tiếng Anh, hiểu bản chất số lượng, thực hiện các phép tính thông qua giáo cụ, đồng thời hình thành tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề vượt chuẩn độ tuổi.

“Những năng lực này được hình thành nhờ môi trường giáo dục phù hợp, sự hứng thú và trải nghiệm của trẻ, chứ không phải do học thuộc, luyện chữ hay học theo chương trình tiểu học. Vì vậy, nếu chỉ căn cứ vào kết quả đầu ra ở cấp mầm non để xác định trẻ đã ”học trước chương trình“, rất dễ dẫn đến việc đánh đồng giữa các mô hình giáo dục chất lượng cao với hoạt động dạy trước chương trình theo phương pháp truyền thống”, chuyên gia nói.

Cần làm rõ khái niệm học trước chương trình để thống nhất kiểm tra, xử lý. (Ảnh minh họa)

Xử phạt đúng mới ngăn được dạy trước chương trình

Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt - Hiệu trưởng Trường Mầm non Phong Châu (Phú Thọ), cũng cho rằng nếu quy định được thông qua sẽ không chỉ có tác dụng răn đe các cơ sở giáo dục dạy trước chương trình mà còn góp phần thay đổi nhận thức của phụ huynh và nhà trường về chất lượng giáo dục mầm non.

Theo bà Nguyệt Chương trình giáo dục mầm non, trẻ 5 tuổi được làm quen với chữ cái, con số, sách, truyện và các kỹ năng cần thiết để chuẩn bị tâm thế sẵn sàng vào lớp 1. Đây là những nội dung hoàn toàn phù hợp với mục tiêu của giáo dục mầm non và không phải là dạy trước chương trình.

“Tuy nhiên, khái niệm về làm quen và dạy trước còn chưa rõ ràng, trong khi vi phạm hiện nay diễn ra dưới nhiều hình thức như lớp tiền tiểu học, luyện chữ, luyện toán hoặc lồng ghép kiến thức lớp 1. Vì vậy, ngoài chế tài xử phạt, cần có hướng dẫn chuyên môn cụ thể để thống nhất trong kiểm tra, đánh giá và xử lý”, bà Minh Nguyệt nói.

Về giải pháp, TS Nguyễn Diệu Hương đề xuất cần xem xét kỹ lưỡng những trường hợp trẻ đạt năng lực vượt chuẩn thông qua hoạt động trải nghiệm, vui chơi, khám phá và sử dụng giáo cụ có phải là học trước chương trình lớp 1 hay không. Cùng với đó, việc xử phạt nên tập trung vào các trường hợp tổ chức giảng dạy đúng nội dung chương trình tiểu học, luyện chữ, luyện toán, kiểm tra, đánh giá theo yêu cầu của chương trình lớp 1 hoặc gây áp lực học tập không phù hợp đối với trẻ mầm non.

Để bảo đảm tính khả thi của quy định, bà kiến nghị ngành giáo dục nên sớm ban hành bộ tiêu chí nhận diện rõ hành vi vi phạm, phân biệt giữa việc dạy chương trình tiểu học trước tuổi với phát triển năng lực thông qua các phương pháp giáo dục hiện đại, đồng thời có hướng dẫn cụ thể đối với các mô hình giáo dục tiên tiến nhằm tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm đúng định hướng giáo dục mầm non.

Ngoài ra, chuyên gia cho rằng bên cạnh việc quy định chuẩn đầu ra ở bậc mầm non, cần có giải pháp giảm áp lực tuyển sinh lớp 1. Nếu tình trạng khảo sát, đánh giá để tuyển sinh đầu cấp vẫn tiếp diễn, việc hạn chế trẻ học trước chương trình sẽ khó đạt hiệu quả.