Trí tuệ nhân tạo và những chuyển động của giáo dục đại học

Học sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh-hướng nghiệp.

Trong mùa tuyển sinh năm 2026, nhiều ngành học gắn với AI tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn của thí sinh, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với các cơ sở đào tạo trong việc đổi mới chương trình, phương thức giảng dạy và chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên số.

AI định hình xu hướng lựa chọn ngành học

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh-Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, AI là lĩnh vực có hàm lượng khoa học-công nghệ cao, đòi hỏi sinh viên phải có khả năng tư duy logic, sáng tạo và nền tảng kiến thức tốt ở các môn khoa học tự nhiên, đây chính là nguyên nhân khiến cho điểm chuẩn đầu vào của ngành này tại nhiều trường đại học luôn ở mức cao. Riêng tại Đại học Bách khoa Hà Nội, thí sinh phải đạt từ 28 điểm trở lên mới có cơ hội trúng tuyển.

Tuy nhiên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Duy Hải cũng lưu ý, điểm đầu vào cao mới chỉ là điều kiện cần, khi bước vào môi trường đại học, yếu tố quyết định thành bại vẫn là tinh thần tự học, sự chủ động và nỗ lực tự thân của sinh viên trong suốt quá trình đào tạo.

Đánh giá về cơ hội nghề nghiệp, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Duy Hải cho biết, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực AI hiện nay rất lớn, không chỉ phục vụ các cơ quan, tổ chức trong hệ thống nhà nước mà còn đáp ứng nhu cầu của nhiều doanh nghiệp đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ. Sinh viên tốt nghiệp các ngành liên quan AI có cơ hội việc làm rất rộng mở tại các thị trường quốc tế có tính cạnh tranh cao như Nhật Bản và Hàn Quốc.

Không chỉ các ngành AI, nhiều lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ khác cũng đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn của học sinh trước tác động của cuộc cách mạng công nghệ số.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phú Khánh, Phó Giám đốc Trường đại học Phenikaa nhận định, AI đang trở thành công cụ tạo lợi thế cho người học trong học tập và công việc, điều này cũng khiến cho xu hướng lựa chọn ngành nghề của thí sinh có nhiều thay đổi rõ rệt trong những năm gần đây.

Nếu trước đây học sinh chủ yếu quan tâm tới những ngành nghề được xem là dễ tìm việc hoặc có thu nhập cao, thì hiện nay, các em đã bắt đầu đặt câu hỏi về mức độ tác động của AI đối với ngành học đó. Nhiều em chủ động tìm hiểu liệu ngành nghề mình chọn có nguy cơ bị thay thế hay không và việc làm chủ các kiến thức về AI sẽ mang lại lợi thế gì trong công việc.

Cũng từ sự thay đổi trong nhu cầu lựa chọn ngành nghề của thí sinh đã thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học điều chỉnh chương trình đào tạo và mở thêm nhiều ngành học mới. Theo phương án tuyển sinh đại học chính quy năm 2026, Trường đại học Ngoại thương mở mới 10 ngành gắn với các lĩnh vực đang phát triển mạnh, trong đó có nhóm ngành trọng tâm về kinh tế số, công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Trong khi đó, Trường đại học Thương mại lựa chọn hướng tiếp cận tích hợp AI vào các chương trình đào tạo. Phó Trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh Nguyễn Quang Trung cho biết: Nhà trường đang đẩy mạnh ứng dụng AI nhằm nâng cao năng lực số cho người học trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Các chương trình đào tạo được xây dựng theo kết hợp kiến thức nền tảng, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số và trải nghiệm thực tiễn; đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để người học tiếp cận sớm với yêu cầu của thị trường lao động.

Năm 2026, Trường đại học Thương mại mở mới 6 chương trình đào tạo, trong đó có chương trình Khoa học máy tính (Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kinh doanh). Chương trình này hướng tới đào tạo cử nhân có nền tảng kinh doanh kết hợp năng lực ứng dụng AI trong các lĩnh vực như phân tích dữ liệu, marketing số, tài chính-đầu tư, quản trị vận hành và quản lý chuỗi cung ứng. Xu hướng này cho thấy Al không còn là lĩnh vực đào tạo riêng biệt mà đang dần trở thành yếu tố quan trọng trong nhiều ngành nghề khác nhau, từ kỹ thuật, công nghệ đến kinh tế, quản trị và dịch vụ.

Đổi mới phương thức đào tạo

Không chỉ tác động đến tuyển sinh và đào tạo, AI còn đang làm thay đổi cách thức dạy và học trong giáo dục đại học. Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định: AI hiện không chỉ là công nghệ mà đã trở thành công cụ và phương thức mới, tác động mạnh mẽ tới giáo dục và đào tạo trên phạm vi toàn cầu. Theo ông, AI mở ra nhiều cơ hội trong việc cá nhân hóa học tập, hỗ trợ nghiên cứu và nâng cao năng lực sáng tạo của người học. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức lớn liên quan đạo đức, bình đẳng trong tiếp cận công nghệ và nhất là khả năng con người làm chủ AI thay vì bị chi phối bởi công nghệ.

Cùng quan điểm này, Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy, Hiệu trưởng Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế quốc dân cho biết, AI đang hỗ trợ mạnh mẽ cho cả giảng viên và sinh viên trong hoạt động dạy, học và nghiên cứu khoa học. Đối với giảng viên, các công cụ AI có thể giúp xây dựng bài giảng, đề cương, câu hỏi kiểm tra; hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, tóm tắt nội dung, chuẩn hóa bài viết học thuật. Đối với sinh viên, AI góp phần tối ưu hóa thời gian học tập, hỗ trợ ôn tập, làm bài tập, chuẩn bị thuyết trình và cải thiện năng lực ngoại ngữ.

Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy cũng cảnh báo việc phụ thuộc quá mức vào các công cụ AI có thể làm suy giảm năng lực tư duy độc lập và khả năng sáng tạo cốt lõi của người học. Điều này đòi hỏi các cơ sở giáo dục phải đổi mới phương pháp giảng dạy, chuyển từ truyền đạt kiến thức sang hướng dẫn, rèn luyện tư duy phản biện và khả năng kiểm chứng thông tin cho sinh viên.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, khi nói về AI, công nghệ thông tin hay các lĩnh vực liên quan dữ liệu số có thể nhìn ở hai khía cạnh: Thứ nhất là tham gia kiến tạo, phát triển công nghệ, tức là tham gia nghiên cứu, sáng tạo, đóng góp trực tiếp vào các sản phẩm AI và công nghệ mới; Thứ hai là ứng dụng AI vào các ngành nghề nhằm nâng cao hiệu quả công việc, năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.

“Sự phát triển của AI không chỉ tác động tới lĩnh vực công nghệ thông tin mà đang ảnh hưởng tới tất cả ngành nghề với mức độ khác nhau. Việc khai thác hiệu quả công nghệ này phụ thuộc vào nhận thức và năng lực của mỗi cá nhân, không phải chỉ học ngành AI mới có khả năng ứng dụng công nghệ này”, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh.

Những chuyển động trong tuyển sinh, đào tạo và phương thức học tập cho thấy AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với giáo dục đại học. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng hiện diện ở mọi lĩnh vực của đời sống, yêu cầu đặt ra đối với các cơ sở đào tạo không chỉ là mở thêm những ngành học mới mà còn phải trang bị cho người học năng lực thích ứng, tư duy sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ, đây cũng sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số.