Triển lãm tưởng nhớ nghệ nhân làm gối tựa cung đình

Chiếc gối tựa và những kỉ vật gắn liền với cuộc đời của nghệ nhân Trí Huệ

Triển lãm kéo dài từ nay đến 3/5, được thực hiện bởi nhóm triển khai dự án Vietnam Heritage Education (Giáo dục di sản Việt Nam).

Nhớ người nghệ nhân làm gối tựa cung đình

Sự kiện mở ra một không gian lắng đọng, nơi những chiếc gối tựa, biểu tượng của cung đình và sự bình yên, cùng các tác phẩm nghệ thuật, giá trị di sản khẽ gợi nhắc về quá khứ, về tình người và những kết nối bền bỉ theo thời gian.

Trong ngôi nhà rường cổ kính ở 328 Phan Bội Châu (phường Thuận Hóa), tất cả những ký ức về nghệ nhân Trí Huệ được tái hiện.

Với chủ đề “Thành tâm, toàn ý”, các bạn trẻ thực hiện dự án Vietnam Heritage Education cùng gia đình đã trưng bày nhiều hiện vật liên quan đến nghề làm gối tựa của bà Trí Huệ. Trong đó phải kể đến những chiếc gối được bà làm đầu tiên, có tuổi đời năm bảy chục năm trước cùng những chiếc áo dài, những cây kéo… gắn liền với thăng trầm nghề nghiệp.

Đứng trước những chiếc gối tựa ấy nhiều người đã không khỏi trầm trồ bởi từng đường kim mũi chỉ ngay ngắn, tinh xảo.

Bạn trẻ Nguyễn Thu Hương đến từ Hà Nội tình cờ biết thông tin thông qua các kênh quảng bá trên mạng xã hội đã tìm đến triển lãm để tham quan. Hương kể, từng thấy gối tựa cung đình qua phim ảnh nhưng đây là lần đầu tiên được chứng kiến tận mắt. Nhìn thoáng qua thì chưa cảm nhận được vẻ đặc biệt của gối nhưng đến gần, được chạm lên đó và ngắm nghía thật kỹ mới hiểu hết vì sao người xưa thường dùng để gối đầu, dựa lưng hay tì tay trong lúc đọc sách, ngâm thơ…”, Hương chia sẻ.

Bộ ảnh chụp về gối tựa được trưng bày trong không gian triển lãm

Nguyễn Phan Anh Thy - đồng sáng lập dự án Vietnam Heritage Education nói rằng, dự án có nhiều năm làm việc trong các ngành liên quan tới di sản và giáo dục. Quá trình đó, dự án có cơ hội tiếp xúc với nhiều nghệ nhân, làng nghề, các nhà nghiên cứu, du khách… Trong số đó có nhiều làng nghề, nghề truyền thống đứng trước nguy cơ thất truyền. Nghề may gối tựa cung đình của nghệ nhân Trí Huệ nằm trong số đó, vì thế nhóm quyết định hỗ trợ thông qua quảng bá truyền thông và tạo thêm sinh kế.

“Đối với dự án, việc tìm kiếm giải pháp phù hợp cho vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản thực sự là một vấn đề khó nhưng rất cấp thiết. Bởi đa số các nghệ nhân đều đã lớn tuổi, nghề truyền thống có nguy cơ thất truyền vì không có thế hệ tiếp nối nên chúng ta không còn nhiều thời gian mà cần phải nghiêm túc nghiên cứu và hành động sớm. Ví dụ như lúc hỗ trợ nghề làm gối tựa cho gia đình nghệ nhân Trí Huệ thì bà đã gần trăm tuổi, nên chúng tôi phải làm việc rất cật lực để chạy đua với thời gian và thực hiện được các mục tiêu”, Anh Thy nhớ lại.

“Hãy làm chu đáo việc bạn đang làm”

Anh Thy chia sẻ, triển lãm lần này ngoài tưởng nhớ 3 năm ngày nghệ nhân Trí Huệ qua đời còn là dịp nhắc nhở quá trình dự án đồng hành và hỗ trợ gia đình trong hành trình bảo tồn và lan tỏa nghề.

Tên gọi “Thành tâm, toàn ý” được lấy cảm hứng từ câu nói tâm đắc của nghệ nhân Trí Huệ: “Hãy làm chu đáo việc bạn đang làm”. Câu nói này dù giản dị nhưng sâu sắc được bà dán lên cánh cửa tủ nhà mình trong suốt hơn 20 năm, thể hiện tinh thần làm việc chỉn chu, cẩn trọng và luôn chu toàn trong từng việc, dù lớn hay nhỏ”, Anh Thy nói việc chọn tên chủ đề triển lãm.

Cô và những người thực hiện dự án Vietnam Heritage Education mong rằng, thông qua sự kiện sẽ lan tỏa tinh thần ấy đến cộng đồng, đặc biệt là người trẻ. Đó là tinh thần làm việc với sự tận tâm và trách nhiệm, từ đó tạo nên những giá trị tích cực và bền vững cho xã hội.

Du khách nước ngoài hào hứng tìm hiểu gối tựa cung đình

Nghệ nhân Công Tôn Nữ Trí Huệ là người phụ nữ Huế đã giữ được tinh hoa trong từng đường kim mũi chỉ để tạo nên những chiếc gối tựa danh tiếng chốn Hoàng cung xưa.

Bà là chắt nội của vua Minh Mạng, sống ở phường Kim Trà. Sinh thời bà từng vào phủ Kiên Thái Vương để phục vụ may vá áo quần cho hoàng thái hậu Từ Cung (mẹ Vua Bảo Đại). Ấn tượng với tài năng may vá, bà được đức Từ Cung nhờ may lại các “trái dựa” dùng để thờ phụng trong các lăng vua trải qua thời gian bị hư hỏng.

Các công đoạn để may vá lại những “trái dựa” này vô cùng phức tạp. Khó nhất là công đoạn nhồi bông, tiếp đó phải khâu sao cho đường chỉ đều đặn. Bằng tài năng, sự cần mẫn và tỉ mỉ, bà Trí Huệ đã làm hồi sinh những chiếc gối.

Vì nhiều lý do, việc giữ nghề bị đứt đoạn. Phải đến những năm đầu thế kỷ 21, bà Trí Huệ mới quay trở lại với hành trình hồi sinh và đưa những “trái dựa” này xuất hiện rộng rãi. Cuối đời, dù ngấp nghé tuổi 100, bà vẫn miệt mài theo từng đường kim, mũi chỉ.

Sau khi bà qua đời, may mắn thay những người con cháu trong gia đình đã được truyền thụ. Ngày nay, gối tựa đã trở thành một sản phẩm không chỉ mang giá trị truyền thống mà được thị trường, những người yêu thích văn hóa di sản đón nhận.