Trở thành nhà tiêu dùng thông thái để ngăn chặn thực phẩm bẩn

Cảnh giác với những lời quảng cáo thổi phồng thiếu kiểm chứng

Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố đều tăng so với cùng kỳ, với 58 vụ ngộ độc thực phẩm khiến 1.573 người mắc và 10 trường hợp tử vong.

Khi nhắc đến "thực phẩm bẩn", người ta thường lập tức nghĩ đến những hình ảnh trực quan, nguy hiểm: Những tấn lòng lợn hỏng được ngâm hóa chất, những cơ sở giết mổ chui mất vệ sinh, hay những loại rau củ đẫm thuốc bảo vệ thực vật...Đó là những mối nguy cơ hữu hình, đáng lên án và cần được xử lý nghiêm khắc bằng pháp luật.

Theo Thượng tá, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an, ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, mỗi năm trên thế giới có khoảng 600 triệu người mắc bệnh và 420.000 người tử vong liên quan đến tiêu thụ thực phẩm không an toàn.

Dưới góc nhìn của một nhà khoa học dinh dưỡng, Thượng tá Lê Thị Hương Giang cho rằng, còn có một mối nguy hiểm khác, tuy vô hình nhưng sức tàn phá lại khủng khiếp hơn gấp nhiều lần. Đó là những thực phẩm an toàn về vi sinh và đáp ứng quy định pháp luật, được quảng cáo rầm rộ trên các phương tiện truyền thông, nhưng nếu tiêu thụ thường xuyên với hàm lượng đường, muối và chất béo cao thì vẫn làm gia tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm.

Chủ động thay đổi thói quen ăn uống của gia đình để bảo vệ sức khỏe.

“Đó là những thực phẩm siêu chế biến chứa lượng đường công nghiệp khổng lồ, lượng muối vượt ngưỡng sinh lý, chất béo chuyển hóa (trans-fat) độc hại, nhưng lại rỗng tuếch về vi chất và chất xơ. Thực phẩm này không gây ngộ độc ngay lập tức, không khiến con người phải đi cấp cứu sau một bữa ăn. Nhưng chúng tích lũy âm thầm qua 5 năm, 10 năm, gặm nhấm hệ tim mạch, phá hủy tuyến tụy và tàn phá các mạch máu”, Thượng tá Lê Thị Hương Giang thông tin.

Số liệu thống kê của WHO chỉ ra một thực tế đau lòng: Khoảng 80% các ca tử vong tại Việt Nam hiện nay đến từ các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, và đái tháo đường. Đáng báo động hơn, các bệnh lý này đang có xu hướng trẻ hóa một cách nhanh chóng.

Điều đáng lo là các bệnh không lây nhiễm không chỉ cướp đi sức khỏe và sinh mạng của người dân, mà còn làm giảm năng suất lao động, gia tăng chi phí y tế và tạo ra gánh nặng rất lớn cho mỗi gia đình cũng như nền kinh tế.

Thượng tá Lê Thị Hương Giang khuyến cáo, cần xây dựng "tuyến phòng thủ đầu tiên" tại mỗi gia đình. Mỗi cá nhân, mỗi người cha người mẹ hãy chủ động thay đổi thói quen ăn uống của gia đình ngay từ ngày hôm nay. Hãy biến căn bếp của mình thành một pháo đài bảo vệ sức khỏe và hướng tới mục tiêu cao hơn là an ninh dinh dưỡng.

Trang bị kiến thức cho người tiêu dùng

Một trong những lựa chọn an toàn mà người tiêu dùng hướng đến là các loại thực phẩm bán qua hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm có đăng ký kinh doanh rõ ràng. Theo bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội bảo vệ người tiêu dùng, hệ thống siêu thị và các cửa hàng thực phẩm đạt chuẩn thường có quy trình quản lý chất lượng, bảo quản và truy xuất nguồn gốc chặt chẽ hơn.

Tuy nhiên, việc nhận diện thực phẩm an toàn hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Không ít sản phẩm lưu thông trên thị trường chưa thực hiện đầy đủ quy định về ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc hoặc chỉ thực hiện mang tính hình thức. Điều này khiến người tiêu dùng khó phân biệt giữa sản phẩm an toàn với hàng hóa không rõ xuất xứ.

Hệ thống bán lẻ hiện đại không chỉ là đơn vị phân phối mà còn đóng vai trò là “tuyến kiểm soát chất lượng cuối cùng” trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Để xây dựng văn hóa tiêu dùng an toàn, bà Dung cho rằng, cần tăng cường tuyên truyền, đào tạo kiến thức về ATTP, kỹ năng lựa chọn thực phẩm và tiêu dùng xanh cho người dân. Đồng thời, cần lồng ghép các tiêu chí về tiêu dùng an toàn, bền vững vào các phong trào xây dựng cộng đồng văn hóa ở địa phương.

Về lâu dài, cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về thực phẩm theo hướng hài hòa với thông lệ quốc tế; thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương; tăng cường hậu kiểm đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực và bố trí nguồn lực phù hợp cho các tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng để thực hiện hiệu quả công tác giám sát, tuyên truyền và hỗ trợ người dân.

Khi người tiêu dùng được trang bị kiến thức và phát huy vai trò giám sát, sẽ góp phần tạo dựng thị trường thực phẩm minh bạch, an toàn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh thực phẩm không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn xuất hiện trên thị trường, các hệ thống bán lẻ hiện đại đang được kỳ vọng trở thành “lá chắn” bảo vệ người tiêu dùng.

Bà Lê Thị Hường, Giám đốc Khối Quản lý Chất lượng Chuỗi siêu thị WinMart/WinMart+ chia sẻ, cuộc chiến chống thực phẩm bẩn chỉ có thể đạt hiệu quả khi có sự chung tay của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, nhà sản xuất, nhà cung cấp đến doanh nghiệp bán lẻ.

Trong chuỗi đó, hệ thống bán lẻ hiện đại không chỉ là đơn vị phân phối mà còn đóng vai trò là “tuyến kiểm soát chất lượng cuối cùng” trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Chính vì vậy, WinMart luôn xem công tác quản lý chất lượng là nền tảng trong toàn bộ hoạt động vận hành.

WinMart xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo nguyên tắc kiểm soát xuyên suốt toàn chuỗi với bốn lớp kiểm soát: Kiểm soát từ nhà cung cấp; kiểm tra sản phẩm trước khi lên kệ; lớp kiểm soát thứ ba được thực hiện trong suốt quá trình vận hành; kiểm nghiệm và giám sát sau lưu thông.