Trọn tình với hương trà Thái Nguyên

Nghệ nhân Mông Đông Vũ (bên trái) gặp gỡ, trò chuyện với người dân làm chè.

Với nghệ nhân Mông Đông Vũ, trong những năm tháng lái xe trên đường Trường Sơn, giữa những chặng đường dài, một chén trà đem lại cho ông phút giây thư thái hiếm hoi. Uống rồi thành quen. Quen rồi thành thích. Rồi từ lúc nào, ông bắt đầu để ý đến vị trà, hương trà, cách pha và những chiếc ấm được dùng trong mỗi cuộc trà.

Sau này, khi công tác trong ngành Văn hóa, là Trưởng đoàn Chèo Thái Nguyên những năm 1995-2000 và làm Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên (2000 - 2010), nghệ nhân Mông Đông Vũ có thêm điều kiện để tìm hiểu sâu hơn về trà.

Ông không chỉ quan tâm đến việc trà ngon hay không, mà muốn biết điều gì làm nên hương vị ấy. Cây chè được trồng ở đâu? Người dân chăm sóc như thế nào? Giống chè có gì khác biệt? Vì sao cùng một cách chế biến nhưng trà ở mỗi vùng lại mang một hương vị riêng? Những câu hỏi ấy đưa ông đến với các vùng chè.

Ông đi, quan sát, trò chuyện với người làm chè và thưởng thức trà ngay tại nơi cây  chè sinh trưởng. Những hiểu biết về trà vì thế không chỉ đến từ sách vở, mà được bồi đắp từ những chuyến đi và những cuộc gặp gỡ.

Đầu những năm 2000, các hoạt động tôn vinh cây chè bắt đầu được tổ chức tại Thái Nguyên. Những năm 2001, 2002, những lễ hội ở khu vực xóm Guộc – nơi ươm mầm và phát triển của cây chè Tân Cương, đã tạo nên một không gian để người làm chè gặp gỡ, giao lưu và giới thiệu sản phẩm của mình.

Đến năm 2005, các hoạt động được tổ chức ở quy mô thành phố Thái Nguyên ngày đó. Từ những cuộc giao lưu, giới thiệu sản phẩm chè, những ý tưởng về việc tạo dựng một không gian lớn hơn cho trà Thái Nguyên cũng dần được hình thành.

Rồi Festival Trà Thái Nguyên lần thứ nhất diễn ra năm 2011. Từ những lễ hội nhỏ ở cộng đồng đến một sự kiện có quy mô lớn, hành trình ấy không diễn ra trong một sớm một chiều. Đó là quá trình nhiều người cùng góp sức, trong đó có những người đã âm thầm gắn bó từ những ngày đầu như nghệ nhân Mông Đông Vũ.

Ông không phải người trực tiếp trồng chè. Nhưng qua nhiều năm tìm hiểu, ông có thể nhận biết những đặc điểm riêng của từng giống, từng vùng chè từ dáng cây, màu lá, hình thái búp đến hương vị khi thưởng thức. Đó là thứ kiến thức khó có thể có được chỉ bằng việc đọc sách. Nó cần thời gian, cần những chuyến đi, cần những lần đứng giữa đồi chè, nhìn người dân hái búp, rồi trở về bên ấm trà để cảm nhận sự khác biệt trong từng chén nước.

Nghệ nhân Mông Đông Vũ pha trà mời khách bên những chiếc ấm trong bộ sưu tập của mình.

Nếu những chuyến đi giúp Mông Đông Vũ hiểu thêm về cây chè thì những chiếc ấm lại giúp ông lưu giữ ký ức về trà. Nhiều năm qua, ông dành thời gian sưu tầm những chiếc ấm trà. Bộ sưu tập của ông đã được xác lập kỷ lục. Với ông, mỗi chiếc ấm là một phần của văn hóa thưởng trà. 

Những người từng gặp ông Vũ dễ nhận thấy ở ông một sự kiên nhẫn của người đã dành nhiều năm để tìm hiểu một điều mình yêu thích. Ông có thể nói rất lâu về trà, nhưng cũng có thể ngồi im thật lâu để thưởng thức một chén trà.

Anh Bùi Trọng Đại, Giám đốc Hợp tác xã trà và du lịch cộng đồng Tiến Yên, xã Tân Cương, là một trong những người đã từng có dịp gặp ông trong những lễ hội trà, cuộc trà và những chuyến đi thực tế. Với anh, sự chia sẻ của những người am hiểu như ông Vũ giúp người làm chè nhìn thấy câu chuyện rộng hơn phía sau sản phẩm ấy đó là văn hóa, là hồn cốt của ông cha, của cả một vùng chè.

Khi một chén trà được đặt lên bàn, người ta có thể nói về chất lượng. Nhưng để một vùng trà có thể đi xa hơn, còn cần câu chuyện về vùng đất, về con người và những giá trị văn hóa đã làm nên hương vị ấy.

Đó cũng là điều ông Vũ trăn trở khi nói về thế hệ trẻ. Ông mong người trẻ không chỉ biết trà Thái Nguyên ngon, mà hiểu vì sao trà ngon; không chỉ biết uống trà, mà biết trân trọng công sức của người làm ra nó; không chỉ tự hào về một sản phẩm quê hương, mà có thể kể được câu chuyện về sản phẩm ấy.

Nghệ nhân Mông Đông Vũ đã đi qua hơn nửa thế kỷ cùng trà. Những con đường ông từng đi qua có thể đã khác. Những vùng chè ông từng biết cũng đang đổi thay. Nhưng ông vẫn trở về, vẫn uống trà, vẫn tìm hiểu và vẫn kể. Một búp chè nhỏ bé đi qua bàn tay người làm chè để trở thành chén trà. Một chén trà đi qua thời gian để trở thành văn hóa.

Và trong hành trình ấy, những người như nghệ nhân Mông Đông Vũ vẫn lặng lẽ góp phần giữ cho hương trà Thái Nguyên không chỉ ở lại trong ký ức, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.