Trục lợi bảo hiểm thất nghiệp: Cái giá không chỉ là hoàn trả tiền hưởng sai

Bảo hiểm thất nghiệp được thiết kế để hỗ trợ người lao động trong thời gian mất việc, đồng thời tạo điều kiện để họ tìm kiếm việc làm. Ảnh: Dũng Hiếu

Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được thiết kế để hỗ trợ người lao động trong thời gian mất việc, đồng thời tạo điều kiện để họ tìm kiếm việc làm, học nghề và sớm quay trở lại thị trường lao động. Tuy nhiên, có trường hợp người lao động sau khi đã có việc làm vẫn cố tình không thông báo để tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp.

KHÔNG THÔNG BÁO, CÓ THỂ MẤT MỘT PHẦN QUYỀN LỢI BHTN

Theo các quy định hiện hành, hệ quả của việc cố tình hưởng trợ cấp thất nghiệp khi đã có việc làm người lao động không những phải trả lại tiền mà có thể bị chấm dứt hưởng, xử phạt vi phạm hành chính và ảnh hưởng đến quyền bảo lưu thời gian đóng BHTN cho lần hưởng tiếp theo.

Luật Việc làm năm 2025 quy định người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp bị chấm dứt hưởng khi có việc làm và thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đây là nguyên tắc quan trọng bởi trợ cấp thất nghiệp chỉ được chi trả trong khoảng thời gian người lao động đáp ứng các điều kiện hưởng theo quy định của Luật.

Đáng chú ý, khi chấm dứt hưởng trợ cấp do có việc làm, người lao động vẫn có thể được bảo lưu phần thời gian đóng BHTN chưa hưởng để làm căn cứ tính hưởng cho lần thất nghiệp tiếp theo. Đây là quyền lợi có ý nghĩa lâu dài, nhất là đối với những người đã có nhiều năm tham gia BHTN.

Tuy nhiên, quyền bảo lưu này gắn với trách nhiệm thông báo. Khoản 5 Điều 41 Luật Việc làm năm 2025 quy định người lao động thuộc một số trường hợp chấm dứt hưởng, trong đó có trường hợp có việc làm, được bảo lưu thời gian đóng BHTN chưa hưởng; nhưng nếu không thông báo tình trạng của mình theo quy định thì thời gian này không được bảo lưu.

Như vậy, sự khác biệt giữa chủ động thực hiện đúng nghĩa vụ và cố tình không khai báo không chỉ nằm ở việc có phải hoàn trả khoản trợ cấp đã nhận hay không. Người lao động còn có thể đánh mất một phần quyền lợi BHTN đã được hình thành từ quá trình đóng góp trước đó.

Ví dụ, một người đang còn một số tháng trợ cấp thất nghiệp chưa hưởng nhưng đã tìm được việc làm mới. Nếu thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo, phần thời gian đóng BHTN tương ứng chưa hưởng có thể tiếp tục được bảo lưu theo quy định để tính cho lần hưởng sau. Ngược lại, nếu cố tình không thông báo để nhận thêm trợ cấp, quyền lợi bảo lưu có thể không còn được áp dụng.

Đây là điểm người lao động cần đặc biệt lưu ý. Khoản trợ cấp nhận thêm trong thời gian ngắn có thể không lớn, nhưng phần thời gian đóng BHTN không được bảo lưu lại gắn với quyền lợi trong tương lai.

Nghị định 374/2025/NĐ-CP tiếp tục cụ thể hóa các trường hợp bảo lưu thời gian đóng BHTN khi người lao động bị chấm dứt hưởng trợ cấp. Quy định này cho thấy chính sách vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động khi sớm quay trở lại thị trường lao động, vừa đặt ra yêu cầu phải trung thực và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo.

KHOẢN HƯỞNG SAI CÓ THỂ KÉO THEO HOÀN TRẢ VÀ XỬ PHẠT

Theo quy định hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội, người lao động kê khai không đúng sự thật hoặc sửa chữa, tẩy xóa làm sai lệch nội dung liên quan đến việc đóng, hưởng BHTN; hoặc đang hưởng trợ cấp nhưng không thông báo khi thuộc trường hợp phải thông báo, có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định mức phạt từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng đối với một số hành vi vi phạm này. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn bị buộc nộp lại cho cơ quan bảo hiểm xã hội số tiền trợ cấp thất nghiệp đã nhận do thực hiện hành vi vi phạm.

Luật Việc làm năm 2025 còn quy định người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp bị chấm dứt hưởng khi bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi vi phạm pháp luật BHTN. Điều đó cho thấy pháp luật không xem việc khai báo không trung thực để tiếp tục hưởng trợ cấp đơn thuần là một sai sót thủ tục.

Cần chú ý rằng BHTN được hình thành từ sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và sự bảo đảm của Nhà nước nhằm chia sẻ rủi ro khi người lao động mất việc. Vì vậy, mỗi khoản chi không đúng đối tượng không chỉ liên quan đến một cá nhân mà còn ảnh hưởng đến nguyên tắc công bằng của chính sách.

Nhìn từ góc độ này, tuân thủ quy định không chỉ nhằm tránh bị xử phạt hay phải hoàn trả tiền. Đó còn là cách người lao động bảo vệ chính quá trình đóng BHTN của mình, để phần quyền lợi chưa hưởng tiếp tục được ghi nhận khi phát sinh rủi ro thất nghiệp trong tương lai.