Trung Quốc chặn thương vụ Manus là đòn trả đũa hay phòng thủ tự vệ?

Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc đã chặn vụ Meta thâu tóm Manus.

Quyết định phủ quyết này ngay lập tức làm dấy lên một làn sóng tranh luận sôi nổi trên thị trường tài chính toàn cầu. Nhiều câu hỏi đặt ra xoay quanh việc liệu động thái cứng rắn này là một đòn trả đũa trực tiếp nhằm vào các lệnh trừng phạt công nghệ khắt khe mà Mỹ đã áp đặt lên Trung Quốc trong thời gian qua, hay là một bước đi phòng thủ mang tính chiến lược để bảo vệ tài sản quốc gia. Khi đi sâu vào phân tích các luồng thông tin và động thái của giới chức trách thời gian gần đây, câu trả lời dường như nghiêng về một nỗ lực ngăn chặn sự rò rỉ công nghệ cốt lõi sang tay đối thủ địa chính trị.

Trung Quốc chặn thương vụ Manus nhằm ngăn chặn làn sóng "tẩu tán" công nghệ cốt lõi

Để hiểu rõ bản chất của lệnh cấm này, chúng ta cần nhìn lại cách thức mà Manus đã cố gắng lách qua các khe cửa hẹp của hệ thống quản lý. Ban đầu, công ty này được thành lập bởi các bộ óc kỹ thuật người Trung Quốc. Tuy nhiên, để dọn đường cho việc bán mình cho các ông lớn công nghệ nước ngoài trước khi bất kỳ cuộc đánh giá pháp lý nào diễn ra tại Bắc Kinh, họ đã thực hiện một cuộc tái cấu trúc toàn diện.

Tới tháng 7 năm ngoái, Manus đã chuyển đổi thành một thực thể pháp lý có trụ sở tại Singapore, đồng thời sa thải hàng chục nhân sự tại đại lục để cắt đứt các ràng buộc pháp lý với quê nhà. Nước đi này từng được một số nhà đầu tư ca ngợi như một khuôn mẫu hoàn hảo cho các công ty khởi nghiệp có tham vọng toàn cầu. Dù vậy, đối với các nhà quản lý tại Bắc Kinh, đây là một lỗ hổng an ninh nghiêm trọng dẫn đến việc đánh mất một tài sản trí tuệ nhân tạo vô giá.

Sự việc của Manus đã kích hoạt một cuộc điều tra liên ngành quy mô lớn do Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia cùng Bộ Thương mại trực tiếp chỉ đạo. Hệ quả trực tiếp là hàng loạt biện pháp siết chặt dòng vốn ngoại đã được ban hành vào cuối tuần trước, ngay trước khi lệnh cấm Meta được công bố. Các cơ quan chức năng đã truyền đạt chỉ thị rõ ràng đến nhiều công ty công nghệ tư nhân hàng đầu, yêu cầu họ phải từ chối nguồn vốn có nguồn gốc từ Mỹ trong các vòng gọi vốn tiếp theo trừ khi nhận được sự chấp thuận từ chính phủ.

Đơn cử, cách đây 3 ngày, Bloomberg cho biết công ty phát triển mô hình ngôn ngữ lớn Moonshot AI đang tìm kiếm nguồn vốn lên tới 1 tỉ USD hay đối thủ StepFun đang cân nhắc đợt phát hành cổ phiếu trị giá 500 triệu USD... đều đã nhận được những lời nhắc nhở tương tự. Thậm chí, một gã khổng lồ đã thành danh như ByteDance cũng bị yêu cầu không được phép phê duyệt các đợt bán cổ phiếu thứ cấp cho nhà đầu tư Mỹ nếu thiếu đi sự cho phép từ nhà nước.

Hơn cả một đòn ăn miếng trả miếng

Nhìn bề ngoài, chuỗi hành động này mang đậm màu sắc của một chiến dịch trả đũa. Giới chức Washington trong nhiều năm qua đã liên tục dựng lên các rào cản đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao của Trung Quốc vì lo ngại sự trỗi dậy mạnh mẽ về kinh tế và quân sự của đối thủ. Đỉnh điểm là vào năm 2025, các quy định khắt khe của Mỹ được thiết kế nhằm hạn chế đầu tư vào các công ty bán dẫn, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo do người Trung Quốc sở hữu đã chính thức có hiệu lực.

Chính phủ Mỹ cũng đã tạo ra một tiền lệ rất cứng rắn khi ép buộc công ty mẹ của TikTok phải bán lại phần lớn cổ phần trong hoạt động kinh doanh tại thị trường này sau một cuộc chiến pháp lý kéo dài. Sự can thiệp của Bộ Tài chính Mỹ đối với khoản đầu tư trị giá hàng chục triệu USD từ quỹ Benchmark vào công ty mẹ của Manus trước đây cũng cho thấy sự đề phòng cao độ từ phía bên kia bán cầu.

Tuy nhiên, việc Bắc Kinh chặn đứng thương vụ Meta mang những ý nghĩa sâu xa hơn một phản ứng bốc đồng. Suốt hai thập kỷ qua, giới chức nước này luôn khuyến khích các doanh nghiệp tham vọng nhất của mình tìm kiếm cơ hội kinh doanh và nguồn vốn từ các nhà tài phiệt Mỹ để nuôi dưỡng những doanh nghiệp tầm cỡ thế giới. Nguồn vốn mạo hiểm từ các quỹ hưu trí và quỹ tài trợ của Mỹ đã trở thành dòng máu nuôi dưỡng sự bùng nổ của ngành công nghệ đại lục. Thế nhưng, quyết định đánh đổi dòng vốn khổng lồ này để bảo vệ quyền kiểm soát công nghệ cho thấy ưu tiên của Bắc Kinh đã thay đổi hoàn toàn.

Việc hạn chế các công ty đăng ký kinh doanh ở nước ngoài tìm kiếm cơ hội phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng tại Hồng Kông có nguy cơ phá vỡ cuốn cẩm nang gọi vốn ngoại đã tồn tại hàng chục năm qua. Lệnh cấm vào ngày thứ hai dường như là một lời khẳng định quyền lực tuyệt đối của nhà nước đối với tài sản công nghệ, chấp nhận việc lĩnh vực này có thể bị cô lập khỏi nguồn vốn mạo hiểm toàn cầu để đổi lấy sự an toàn chiến lược dài hạn.