Trung Quốc dốc hàng tỷ USD để thay thế xe tải diesel bằng xe điện

Một đoàn xe tải điện do Trung Quốc sản xuất đang được triển khai tại công trường xây dựng sân bay mới ở Ethiopia. Ảnh: Xinhua.

Trung Quốc đang đẩy mạnh quá trình điện hóa lĩnh vực vận tải hàng hóa với mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030, ít nhất 40% số xe tải hạng nặng bán mới sẽ là xe điện. Đây được xem là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược cắt giảm phát thải carbon của Bắc Kinh, đồng thời tạo động lực mới cho ngành công nghiệp xe điện đang phát triển mạnh.

Theo ông Cai Tuanjie, quan chức Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, mục tiêu này đồng nghĩa với việc nước này sẽ có khoảng 1,6 triệu xe tải hạng nặng chạy điện lưu thông trên đường vào cuối thập kỷ.

Hiện nay, xe tải điện đã chiếm gần 30% doanh số xe tải hạng nặng mới tại Trung Quốc – mức cao nhất thế giới và tăng rất nhanh chỉ trong vài năm gần đây.

Đầu tư mạnh hạ tầng sạc và đổi pin

Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, chính phủ Trung Quốc dự kiến xây dựng hơn 3.000 trạm sạc và đổi pin dành riêng cho xe tải hạng nặng.

Không giống xe du lịch, xe tải điện thường phải vận hành liên tục với quãng đường dài và tải trọng lớn. Vì vậy, mô hình đổi pin (battery swapping) được đánh giá là giải pháp hiệu quả hơn sạc nhanh ở nhiều tuyến vận tải, giúp phương tiện chỉ mất vài phút để tiếp tục hành trình thay vì phải chờ hàng giờ.

Theo Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, việc thay thế xe diesel bằng xe điện sẽ mang lại ba lợi ích lớn: thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện trong nước, giảm phát thải khí nhà kính và hạ chi phí logistics trong dài hạn.

Doanh số tăng bùng nổ nhờ chính sách hỗ trợ

Nhu cầu đối với xe tải điện tại Trung Quốc đang tăng với tốc độ rất cao.

Theo số liệu của Bộ Giao thông Vận tải, doanh số xe tải hạng nặng sử dụng năng lượng mới trong năm 2025 đã tăng 182% so với năm trước. Đà tăng tiếp tục duy trì trong nửa đầu năm 2026 khi lượng xe bán ra tăng gần 80%.

"Chúng ta cần tận dụng đà tăng trưởng hiện nay để thúc đẩy việc ứng dụng xe tải điện trên quy mô lớn", ông Cai Tuanjie nhấn mạnh.

Một trong những động lực quan trọng là chính sách trợ giá mạnh tay của Bắc Kinh. Theo chương trình đổi xe cũ lấy xe mới, doanh nghiệp mua xe tải hạng nặng chạy điện có thể nhận khoản trợ cấp lên tới 140.000 nhân dân tệ (khoảng 20.700 USD) cho mỗi xe.

Bên cạnh đó, chính phủ Trung Quốc sẽ dành 22 tỷ nhân dân tệ (khoảng 3,25 tỷ USD) từ nguồn trái phiếu kho bạc đặc biệt kỳ hạn dài để hỗ trợ loại bỏ các xe tải diesel cũ trong năm nay, qua đó thúc đẩy nhanh hơn quá trình thay thế đội xe.

Các tập đoàn logistics lớn, doanh nghiệp chuyển phát nhanh và đơn vị sở hữu đội xe quy mô lớn cũng được khuyến khích đi đầu trong việc chuyển đổi sang xe tải điện trên các tuyến vận tải chính.

Một mắt xích quan trọng trong mục tiêu trung hòa carbon

Đẩy mạnh xe tải điện không chỉ phục vụ ngành công nghiệp ô tô mà còn là một phần trong chiến lược giảm phát thải của Trung Quốc.

Bắc Kinh đặt mục tiêu đạt đỉnh phát thải CO₂ trước năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

Trong lộ trình giảm phát thải mới công bố gần đây, lĩnh vực giao thông được xác định là ngành ưu tiên. Chính phủ yêu cầu tăng tỷ trọng vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt và đường thủy, đồng thời mở rộng sử dụng phương tiện sử dụng năng lượng mới.

Theo Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, ngành giao thông hiện tạo ra khoảng 10% tổng lượng phát thải carbon của cả nước, trong đó riêng xe tải hạng nặng chiếm gần 40% lượng phát thải của toàn ngành.

Song song với quá trình điện hóa, Trung Quốc cũng tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng giao thông. Khoảng một nửa tổng vốn đầu tư giao thông cố định trong 5 năm tới sẽ được dành cho các dự án nâng cấp mạng lưới hiện hữu nhằm tăng hiệu quả khai thác, khả năng chống chịu và tính bền vững.

Ở lĩnh vực đường sắt, Bắc Kinh sẽ xây dựng thêm các hành lang vận tải dành cho năng lượng và ngũ cốc, đồng thời tăng tỷ trọng hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt nhằm giảm chi phí logistics.

Trong ngành hàng không, Trung Quốc cũng lên kế hoạch mở rộng năng lực vận tải hàng hóa quốc tế, tập trung tăng cường kết nối với các trung tâm logistics tại các thị trường mới nổi.

Theo nhiều tổ chức nghiên cứu như BloombergNEF và International Energy Agency (IEA), Trung Quốc hiện là thị trường xe tải điện lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là quốc gia dẫn đầu về sản xuất pin, trạm đổi pin và chuỗi cung ứng xe thương mại chạy điện. Việc Bắc Kinh tiếp tục mở rộng quy mô xe tải điện được dự báo sẽ tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho các nhà sản xuất nội địa như BYD, FAW, Dongfeng, XCMG, SANY và nhiều doanh nghiệp khác trong cuộc đua điện hóa ngành vận tải toàn cầu.