Trung Quốc loại bỏ công nghệ Nga khỏi tàu chiến, vì sao?

Động thái này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn phản ánh những thay đổi quan trọng trong tư duy tác chiến, chiến lược công nghiệp quốc phòng và định hướng phát triển hải quân của Trung Quốc.

Bước ngoặt hiện đại hóa cấu trúc tàu chiến

Vào ngày 24/4, trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 77 năm thành lập Hải quân Trung Quốc (PLA), Bắc Kinh đã chính thức công bố hình ảnh chi tiết về tàu khu trục Thái Châu (số hiệu 138) thuộc Đề án 956EM sau khi được hiện đại hóa. Tàu Thái Châu vốn được đưa vào biên chế từ năm 2006, là một phần trong nhóm tàu lớp Sovremenny thứ hai mà Trung Quốc mua từ Nga trong giai đoạn 1999 đến 2006.

Đợt nâng cấp này cho thấy một sự thay thế gần như triệt để các hệ thống chiến đấu do Nga sản xuất bằng các thiết bị nội địa của Trung Quốc. Con tàu chỉ giữ lại hệ thống động lực cơ bản và pháo nòng đôi AK-130 cỡ 130 mm nguyên bản. Đối với một nền tảng có lượng giãn nước đầy tải lên tới 8.480 tấn và khả năng di chuyển với tốc độ tối đa 32 hải lý/h nhờ hệ thống tua-bin hơi nước mạnh mẽ.

Quá trình hiện đại hóa sâu rộng này đã biến tàu Thái Châu - vốn là một tàu tấn công tầm ngắn với khả năng tự vệ hạn chế, thành một khu trục hạm đa nhiệm - Ảnh: Weibo.

Cuộc cách mạng phòng không

Lý do lớn nhất khiến Trung Quốc quyết định loại bỏ hệ thống phòng không của Nga nằm ở những hạn chế về mặt cơ học và thời gian phản ứng. Cấu hình nguyên bản của tàu Thái Châu sử dụng hai bệ phóng tên lửa phòng không Shtil dạng bệ phóng đơn. Hệ thống này yêu cầu từ 10 đến 15 giây giữa các lần phóng do phải thực hiện thao tác xoay cơ học và nạp đạn từ hầm chứa, giới hạn tốc độ bắn tối đa chỉ khoảng 4 đến 6 quả tên lửa mỗi phút.

Để khắc phục, Trung Quốc đã tiến hành thay đổi cấu trúc cốt lõi nhất trên tàu bằng việc lắp đặt hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) H/AKJ-16 với tổng cộng 48 ống phóng, được chia thành 32 ống phía trước và 16 ống phía sau. Việc chuyển sang kiến trúc phóng thẳng đứng mang lại tỷ lệ xuất kích cao hơn và tính linh hoạt vượt trội. Hệ thống VLS mới cho phép phóng đạn gần như đồng thời với khoảng thời gian giãn cách giữa mỗi ống phóng chỉ xấp xỉ một giây.

Về mặt lý thuyết, tàu Thái Châu hiện nay có thể phóng hơn 30 quả tên lửa mỗi phút để đánh chặn các mối đe dọa bão hòa. Hơn thế nữa, hệ thống VLS này được thiết kế để mang theo đạn phòng không tầm trung HQ-16 làm vũ khí chủ lực. Tùy thuộc vào từng biến thể, HQ-16 cung cấp tầm bắn đánh chặn từ 40 đến 70 km.

Thay đổi học thuyết tấn công

Hệ thống vũ khí tấn công nguyên bản của Nga trên tàu Thái Châu được thiết kế xoay quanh tám quả tên lửa chống hạm 3M80 Moskit, mang lại khả năng tấn công ở cự ly ngắn đến trung bình. Tên lửa Moskit có tầm bắn chỉ từ 120 đến 240 km và khối lượng mỗi quả lên tới gần 4 tấn. Trong chương trình hiện đại hóa, Trung Quốc đã tháo dỡ hoàn toàn bệ phóng Moskit và thay thế bằng tám tên lửa chống hạm siêu thanh YJ-12, được lắp đặt theo cùng một cấu hình bệ phóng để duy trì quy mô của loạt bắn nhưng thay đổi hoàn toàn các thông số hiệu suất.

Tàu khu trục lớp Sovremenny do Nga sản xuất - Ảnh: Hải quân Nga.

Tên lửa YJ-12 vượt trội hơn hẳn khi có thể vươn tới tầm bắn từ 400 đến 500 km với tốc độ bay đạt từ Mach 3 đến Mach 4 (3.600 - 4.900 km/h). Việc thu nhỏ kích thước tên lửa không chỉ giúp giảm diện tích chiếm dụng trên boong tàu, giảm bớt gánh nặng bảo trì mà còn cải thiện khả năng sống sót của vũ khí nhờ việc thu hẹp mặt cắt radar và tín hiệu hồng ngoại. Đồng thời, cấu trúc nhỏ gọn hơn cũng cho phép tối ưu hóa không gian để tăng cường lớp giáp bảo vệ cho các khoang chứa vũ khí.

Tuy nhiên, sự thay đổi này phản ánh một bước ngoặt lớn về học thuyết tác chiến của Hải quân Trung Quốc. Tầm bắn vươn xa 500 km của YJ-12 đã vượt qua giới hạn chân trời vô tuyến của các hệ thống radar trinh sát mặt biển thông thường trên tàu, vốn chỉ đạt tầm nhìn từ 30 đến 50 km.

Thiết lập lưới phòng thủ đa tầng và năng lực tác chiến chống ngầm

Lưới phòng thủ cận chiến của tàu cũng được thiết kế lại hoàn toàn. Trước đây, tàu sử dụng hai tổ hợp phòng thủ tầm gần Kashtan của Nga, kết hợp giữa pháo nòng xoay 30 mm và tên lửa tầm ngắn. Mặc dù hỏa lực mạnh, nhưng hệ thống tích hợp này có thời gian phản ứng chậm, vượt quá sáu giây và tạo ra nguy cơ tê liệt toàn bộ hệ thống nếu bệ phóng duy nhất gặp trục trặc kỹ thuật.

Thay vào đó, Trung Quốc đã tách biệt hệ thống này bằng việc trang bị hai bệ pháo nòng xoay H/PJ-11 loại 11 nòng cỡ 30 mm và một bệ phóng tên lửa HQ-10A mang sẵn 24 quả đạn tầm ngắn. Pháo H/PJ-11 có khả năng trút ra một lượng hỏa lực khổng lồ từ 10.000 đến 11.000 phát mỗi phút, tạo ra một bức tường thép đánh chặn tên lửa ở cự ly cực gần. Trong khi đó, hệ thống HQ-10A cung cấp năng lực đánh chặn từ xa hơn, lên tới 10 km, sử dụng hệ thống dẫn đường kết hợp giữa hồng ngoại và radar.

Song song với năng lực phòng không, khả năng tác chiến chống ngầm cũng được nâng cấp toàn diện để tạo ra một cấu trúc phòng thủ ba lớp chặt chẽ. Các ống phóng ngư lôi cỡ 533 mm cũ của Nga đã bị loại bỏ, nhường chỗ cho cụm ba ống phóng cỡ 324 mm do Trung Quốc sản xuất, tương thích hoàn toàn với các loại ngư lôi hạng nhẹ hiện đại.

Đáng chú ý nhất là việc tích hợp ngư lôi gắn động cơ rocket Yu-8 vào hệ thống phóng thẳng đứng, cung cấp tầm bắn lên tới 50 km. Kết hợp với việc bổ sung bệ phóng đa năng Type 726-4 có khả năng bắn rocket chống ngầm, mồi bẫy âm thanh và mồi bẫy chống ngư lôi, cùng với trực thăng Ka-28 hoạt động trên hạm, tàu Thái Châu giờ đây sở hữu năng lực săn ngầm hoàn thiện. Ngư lôi Yu-8 đảm nhiệm các đòn tấn công tầm xa, trực thăng Ka-28 bao quát tầm trung, và hệ thống ngư lôi cùng rocket trên tàu chịu trách nhiệm tác chiến tầm ngắn.

Đồng bộ hóa hệ thống điện tử và tầm nhìn tối ưu hóa hạm đội

Để các hệ thống vũ khí mới phát huy tối đa sức mạnh, hệ thống "mắt thần" của con tàu đã được thay máu hoàn toàn. Các cảm biến radar cốt lõi do Nga sản xuất như radar MR-750 đã bị thay thế bằng các thiết bị hiện đại của Trung Quốc, bao gồm radar tìm kiếm mục tiêu trên không 3D tương đương loại Type 382 và radar vượt chân trời tương tự Type 366.

Sự nâng cấp này không chỉ dừng lại ở hiệu suất phần cứng. Hệ thống tác chiến điện tử cũng được mở rộng với bốn bệ phóng mồi bẫy H/RJZ-726-4A, tổng cộng 96 ống phóng, cung cấp khả năng triển khai mồi bẫy radar, pháo sáng hồng ngoại và các biện pháp đối phó âm thanh. Những thiết bị này nâng cao khả năng sống sót của Thái Châu vượt xa những giới hạn về tác chiến điện tử vốn tồn tại trên cấu hình thiết kế gốc của Nga.

Quan trọng hơn, việc tương thích hệ thống dữ liệu nội địa giúp con tàu hòa mạng hoàn toàn vào mạng lưới liên kết thông tin của Hải quân Trung Quốc. Tàu Thái Châu giờ đây có thể nhận dữ liệu mục tiêu từ máy bay hoặc các chiến hạm khác, cũng như chia sẻ ngược lại dữ liệu cảm biến của chính mình, phục vụ cho các đòn tấn công phối hợp ngoài tầm nhìn vô tuyến.