Trung Quốc mở rộng 'vòng vây' thuế, giới nhà giàu khó giữ tài sản ở nước ngoài

Bên ngoài Tập đoàn Visual của Trung Quốc. (Nguồn: Getty Images)

Động thái đánh thuế đối với tài sản và thu nhập ở nước ngoài của công dân diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc cần củng cố nguồn thu ngân sách, giảm áp lực tài chính và bổ sung nguồn vốn cho các ngành công nghệ chiến lược.

Ông Yingke Zhou, Giám đốc tại Barclays nhận định, chiến dịch đánh thuế tài sản ở nước ngoài gần đây của Trung Quốc “có khả năng là bước đầu tiên” hướng tới việc giám sát chặt chẽ hơn dòng tài sản xuyên biên giới.

Trong một báo cáo gần đây, ông Zhou cho rằng, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc có thể mở rộng giám sát sang nguồn thu của các nhà xuất khẩu ở nước ngoài, các khoản đầu tư và thu nhập từ việc làm. Về dài hạn, các loại thuế như thuế bất động sản hoặc thuế thừa kế cũng có thể được xem xét.

Khác với Mỹ, Anh, Nhật Bản và các nền kinh tế lớn ở châu Âu, theo Bank of America, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới hiện không áp dụng thuế bất động sản, thuế thừa kế hoặc thuế quà tặng, đồng thời chỉ thu được một phần tương đối nhỏ nguồn thu từ thu nhập cá nhân, vốn và các loại thuế liên quan đến tài sản.

Các nhà phân tích của Bank of America cũng cho rằng, các hộ gia đình giàu có có thể sẽ trở thành đối tượng của những quy định thuế chặt chẽ hơn đối với thu nhập từ lãi suất ở nước ngoài, tiền lương và lợi nhuận từ tài sản.

Ông Zhou dự báo: “Các cơ quan chức năng có thể mở rộng mạng lưới thuế để bao phủ lợi nhuận từ bất động sản ở nước ngoài, cổ phiếu, các khoản đầu tư có thu nhập cố định và kim loại quý. Sự thay đổi này sẽ đưa chính sách của Trung Quốc tiến gần hơn với cách tiếp cận của các nền kinh tế lớn khác”.

Siết chặt mạng lưới thuế xuyên biên giới

Hong Kong (Trung Quốc) và Singapore từ lâu là những điểm đến được các cá nhân giàu có Trung Quốc lựa chọn để chuyển và quản lý tài sản. Đặc biệt, Hong Kong đã hình thành một ngành dịch vụ ủy thác đáng kể dựa trên nguồn tài sản từ Trung Quốc đại lục.

Ông Ryan Lin, Giám đốc Bayfront Law có trụ sở tại Singapore cho biết, các khách hàng Trung Quốc có hoạt động tài chính xuyên biên giới cần “hoàn toàn chuẩn bị cho một sự thắt chặt cơ cấu, lâu dài”, khi Bắc Kinh chuyển từ giám sát thụ động sang mô hình thuế trên phạm vi toàn cầu tương tự Mỹ.

Theo ông Lin, việc thực thi các quy định trong tương lai thậm chí có thể mở rộng sang thuế xuất cảnh đối với lợi nhuận vốn chưa thực hiện của những người di cư, đồng thời, hình thành các quy định có tác dụng tương tự thuế bất động sản và thuế quà tặng.

Chiến dịch tăng cường quản lý thuế đối với tài sản ở nước ngoài của Bắc Kinh đã diễn ra nhanh chóng trong năm nay.

Từ tháng 5/2026, các ngân hàng và công ty môi giới tại Hong Kong đã bắt đầu thực hiện những biện pháp tuân thủ theo chiến dịch do Bắc Kinh dẫn dắt, qua đó, hạn chế khách hàng Trung Quốc đại lục đầu tư vào cổ phiếu ở nước ngoài.

Đến tháng 7/2026, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới áp mức thuế thu nhập 20% đối với các quỹ tín thác nước ngoài, đóng một “lỗ hổng” lâu nay được các gia đình giàu có sử dụng để bảo vệ tài sản và thực hiện kế hoạch thừa kế.

Chính quyền Trung Quốc cũng được cho là đã bắt đầu đánh thuế đối với thu nhập và tiền lương mà công dân Trung Quốc nhận được từ các chính sách bảo hiểm ở nước ngoài. Gần đây nhất, các cơ quan quản lý áp mức thuế 20% đối với người nước ngoài đối với cổ tức nhận được từ các công ty có vốn đầu tư nước ngoài, khoản thu nhập trước đây không chịu loại thuế này.

Một cơ sở sản xuất của doanh nghiệp Trung Quốc. (Nguồn: SCMP)

Vì sao Bắc Kinh tăng cường thu thuế?

Những động thái mới có thể là dấu hiệu cho thấy một cuộc cải cách thuế rộng hơn đang được hình thành, khi chính quyền Trung Quốc tìm kiếm các nguồn thu bền vững hơn trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu.

Sự suy giảm của thị trường bất động sản đã khiến nguồn thu từ bán đất, vốn từng đóng vai trò quan trọng trong tài chính của chính quyền địa phương, giảm mạnh. Trong khi đó, đất nước tỷ dân ngày càng cần nhiều nguồn vốn để đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược.

Việc tăng cường thực thi chính sách thuế cũng phù hợp với mục tiêu của Bắc Kinh trong việc giữ nguồn vốn ở lại Trung Quốc và phát triển sâu hơn thị trường vốn trong nước. Từ đó, tạo thêm nguồn tài chính cho hoạt động đổi mới công nghệ.

Theo ước tính của Barclays, doanh thu chính phủ Trung Quốc giảm xuống khoảng 20% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2025, từ mức 26% GDP năm 2021. Trong khi đó, chi tiêu chỉ giảm nhẹ, từ 31% GDP năm 2021 xuống 29% GDP năm 2025.

Ông Kyle Chan, thành viên cấp cao tại Viện Brookings nhận định, chính quyền địa phương Trung Quốc đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng tài chính và cần tìm kiếm các nguồn thu mới.

Một yếu tố khác thúc đẩy Bắc Kinh hành động là dòng vốn chảy ra nước ngoài ngày càng lớn.

Theo ông Zhou, dòng vốn ròng chảy ra nước ngoài của Trung Quốc đạt gần 780 tỷ USD trong năm 2025, vượt mức đỉnh khoảng 630 tỷ USD của năm 2015. Con số này phản ánh xu hướng người dân Trung Quốc gia tăng tích lũy tài sản và đầu tư ở nước ngoài.

“Trong bối cảnh đó, các quỹ tín thác và chính sách bảo hiểm ở nước ngoài trở thành một nhóm tài sản khá lớn”mà trước đây chủ yếu nằm ngoài phạm vi thực thi thuế”, ông Zhou nhận định.

Một báo cáo khác của KPMG - một trong những hãng kiểm toán và tư vấn hàng đầu thế giới cho thấy, hơn một nửa số cá nhân siêu giàu Trung Quốc sử dụng các quỹ tín thác gia đình ở nước ngoài để quản lý tài sản, với tổng giá trị tài sản lên tới hàng trăm tỷ USD.

Ông Dan Wang, Giám đốc Trung Quốc tại Eurasia Group nhận thấy, việc tăng cường thực thi chính sách thuế cũng phù hợp với mục tiêu của Bắc Kinh trong việc giữ nguồn vốn ở lại Trung Quốc và phát triển sâu hơn thị trường vốn trong nước. Từ đó, tạo thêm nguồn tài chính cho hoạt động đổi mới công nghệ.

Tín hiệu mới

Xét trên bình diện quốc tế, gánh nặng thuế của Trung Quốc vẫn tương đối thấp. Theo BofA, tỷ lệ thuế trên GDP của Trung Quốc ở mức 19,5% năm 2024, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 34% của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD).

Khoảng cách này tạo dư địa để Bắc Kinh tăng nguồn thu thông qua các loại thuế trực tiếp, đồng thời nâng cao hiệu quả thu thuế.

Theo ông Kyle Chan, những biện pháp gần đây đang phát đi một thông điệp rõ ràng tới nhóm cư dân giàu có nhất Trung Quốc: “Nên giữ tiền của họ ở Trung Quốc đại lục”.

Nếu xu hướng này tiếp tục, việc Trung Quốc siết thuế đối với tài sản và thu nhập ở nước ngoài có thể không dừng lại ở các quỹ tín thác, bảo hiểm hay cổ tức. Phạm vi quản lý có khả năng tiếp tục mở rộng sang bất động sản, đầu tư tài chính, thu nhập từ việc làm và các hình thức tài sản khác ở nước ngoài, tạo ra một thay đổi đáng kể trong cách giới giàu Trung Quốc quản lý tài sản xuyên biên giới.