Trung Quốc phóng tên lửa JL-2 xuống Nam Thái Bình Dương, gửi thông điệp tới Australia và AUKUS?

Tàu ngầm mang tên lửa lớp Type 094 và vụ phóng tên lửa JL-2 vào tháng 7. Ảnh: MW.

Việc Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA Navy) phóng một tên lửa đạn đạo liên lục địa phóng từ tàu ngầm (SLBM) JL-2 xuống khu vực Nam Thái Bình Dương hôm 6/7 đang làm dấy lên nhiều tranh luận về ý nghĩa chiến lược của động thái này.

Dù tên lửa được cho là không mang đầu đạn và vụ thử không vi phạm Hiệp ước Rarotonga về Khu vực Phi hạt nhân Nam Thái Bình Dương, nhiều chuyên gia nhận định Bắc Kinh muốn gửi đi một thông điệp địa chính trị vượt xa mục đích thử nghiệm kỹ thuật.

Tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Type 094. Ảnh: MW.

Không chỉ là một vụ thử tên lửa

Theo giới phân tích, việc lựa chọn khu vực rơi của tên lửa trong vùng Nam Thái Bình Dương mang ý nghĩa biểu tượng đáng chú ý.

Trong nhiều thập kỷ, khu vực này được xem là Vùng Phi hạt nhân Nam Thái Bình Dương theo Hiệp ước Rarotonga, trong đó các quốc gia thành viên cam kết không sản xuất, thử nghiệm hoặc triển khai vũ khí hạt nhân trong khu vực.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng vụ phóng của Trung Quốc phản ánh quan điểm của Bắc Kinh rằng môi trường an ninh tại Nam Thái Bình Dương đã thay đổi đáng kể so với thời điểm hiệp ước được ký kết.

Tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Virginia của Hải quân Mỹ. Ảnh: MW.

Bắc Kinh nhắm thông điệp tới Australia và New Zealand?

Một trong những cách lý giải được nhắc đến nhiều là Trung Quốc muốn chỉ ra điều mà họ coi là mâu thuẫn trong chính sách an ninh của Australia và New Zealand.

Dù đều là thành viên của Hiệp ước Rarotonga, Australia những năm gần đây đã thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác quân sự với Mỹ và Anh thông qua thỏa thuận AUKUS, trong đó Canberra sẽ tiếp nhận các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân do Mỹ hỗ trợ.

Song song với đó, Australia cũng tiếp nhận ngày càng nhiều khí tài chiến lược tầm xa của Mỹ trên lãnh thổ.

Trung Quốc từ lâu chỉ trích AUKUS, cho rằng việc chuyển giao công nghệ động cơ hạt nhân cho tàu ngầm Australia sẽ làm gia tăng cạnh tranh quân sự và làm suy yếu các cơ chế kiểm soát phổ biến hạt nhân trong khu vực.

Mặc dù các tàu ngầm tương lai của Australia dự kiến không mang vũ khí hạt nhân, ít nhất trong giai đoạn đầu, Bắc Kinh vẫn coi việc chuyển giao công nghệ động lực hạt nhân là bước đi có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Một số chuyên gia cũng nhận định việc sở hữu tàu ngầm hạt nhân có thể mở đường cho những hình thức hợp tác quân sự sâu rộng hơn giữa Australia và Mỹ trong tương lai, bao gồm khả năng chia sẻ năng lực răn đe hạt nhân.

Máy bay ném bom chiến lược B-21 - Được xem xét đặt căn cứ và bán cho Australia. Ảnh: MW.

Thông điệp răn đe đối với cấu trúc an ninh do Mỹ dẫn dắt

Theo nhiều nhà phân tích, vụ phóng JL-2 còn mang hàm ý rằng nếu Australia tiếp tục hội nhập sâu hơn vào cấu trúc răn đe chiến lược do Mỹ dẫn dắt, nước này không nên kỳ vọng Nam Thái Bình Dương sẽ tiếp tục đứng ngoài cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc hạt nhân.

Theo cách nhìn này, việc một khu vực được tuyên bố là "phi hạt nhân" không đồng nghĩa khu vực đó sẽ nằm ngoài các tính toán quân sự của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.

Các chuyên gia ủng hộ quan điểm này cho rằng Australia và New Zealand khó có thể vừa tăng cường tham gia các cơ chế an ninh nhằm kiềm chế sức mạnh quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc, vừa kỳ vọng Hiệp ước Rarotonga tiếp tục tạo ra một "vùng đệm chiến lược" tách biệt khỏi cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Một khi các quốc gia trong khu vực ngày càng gắn chặt với các cấu trúc quân sự được thiết kế để răn đe hoặc đối phó một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân khác, họ cũng sẽ dần trở thành một phần trong các tính toán chiến lược của chính quốc gia đó.

Hiệp ước Rarotonga đứng trước thách thức mới

Vụ thử JL-2 được đánh giá phản ánh khoảng cách ngày càng lớn giữa các cơ chế kiểm soát vũ khí được xây dựng từ thời Chiến tranh Lạnh và thực tế cạnh tranh chiến lược đang gia tăng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Về mặt pháp lý, Hiệp ước Rarotonga vẫn còn nguyên hiệu lực. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng khả năng giúp khu vực tránh khỏi các hoạt động răn đe chiến lược của các cường quốc hạt nhân đang ngày càng bị đặt dấu hỏi.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục gia tăng, việc chỉ dựa vào các tuyên bố chính trị về khu vực phi hạt nhân có thể sẽ không còn đủ để ngăn Nam Thái Bình Dương trở thành một phần trong tính toán quân sự của các cường quốc.

Đáng chú ý, Mỹ cũng đang có kế hoạch mở rộng sự hiện diện của các tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân và máy bay ném bom chiến lược có khả năng mang vũ khí hạt nhân tại Australia.

Một số chuyên gia nhận định nếu xu hướng này tiếp diễn, Washington có thể thúc đẩy việc điều chỉnh Hiệp ước Rarotonga trong tương lai nhằm tạo điều kiện cho việc lưu trữ hoặc quá cảnh vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ Australia, dù hiện chưa có quyết định nào theo hướng này được công bố.