Trung Quốc soi dự án chiến tranh tương lai của Lầu Năm Góc do Elon Musk đồng chủ trì

Lầu Năm Góc hy vọng cuộc rà soát mới sẽ giúp xác định các yêu cầu chiến trường trong tương lai. Ảnh: TNS.

Trung Quốc được khuyến nghị nghiên cứu dự án Meridian của Lầu Năm Góc nhằm đánh giá nhu cầu tác chiến trong tương lai, nhưng cần tránh những hạn chế của chương trình Mỹ, đặc biệt là nguy cơ xung đột lợi ích khi các doanh nhân có hợp đồng quốc phòng tham gia quá trình đánh giá.

Dự án Meridian, được khởi động vào cuối tháng trước, hướng tới xác định những công nghệ cần thiết cho chiến trường tương lai và ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống tự hành, vũ khí năng lượng định hướng, robot và công nghệ sinh học.

Trong một phân tích được công bố vào tuần trước, Viện Nghiên cứu Tình báo Nguồn mở Lam Quân, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Bắc Kinh, cho rằng Trung Quốc có thể rút ra nhiều bài học từ cách Mỹ đánh giá các lĩnh vực quân sự, kết hợp chuyên gia quân sự với giới phân tích dân sự và gắn phát triển công nghệ với yêu cầu tác chiến thực tế.

Dự án Meridian tìm cách thu hẹp khoảng cách giữa công nghệ và chiến trường

Theo báo cáo, dự án Meridian do ông Emil Michael, Giám đốc công nghệ của Lầu Năm Góc, và tập đoàn Mitre dẫn dắt, phản ánh nỗ lực của Washington nhằm thích ứng với tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ thương mại, đồng thời giải quyết những vấn đề tồn tại lâu nay trong việc phối hợp giữa yêu cầu quân sự, ngân sách nghiên cứu và hoạt động mua sắm quốc phòng.

Báo cáo đánh giá những điểm mạnh chính của dự án là đội ngũ phân tích đến từ nhiều lĩnh vực, chu kỳ đánh giá nhanh trong 120 ngày và phạm vi xem xét bao gồm cả tác chiến không gian, tác chiến mạng bên cạnh các lĩnh vực quân sự truyền thống.

“Sáng kiến này đã thiết lập một chuỗi đánh giá hiện đại gồm xác định yêu cầu dựa trên nhu cầu, sàng lọc công nghệ, nhận diện khoảng trống năng lực và đưa vào áp dụng trong hệ thống”, báo cáo nêu.

Theo các tác giả, cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng đổi mới quân sự hiện nay, trong đó công nghệ thương mại ngày càng đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển của các năng lực tác chiến.

Thay vì chỉ đánh giá riêng lẻ từng hệ thống vũ khí hoặc từng quân chủng, Trung Quốc được khuyến nghị xây dựng một phương pháp đánh giá công nghệ quốc phòng mang tính tổng thể. Cách tiếp cận này cần xem xét khả năng phối hợp giữa các lực lượng, đồng thời xác định những điểm yếu trong chia sẻ dữ liệu, kết nối thông tin liên lạc, khả năng tương thích giữa các hệ thống và bảo đảm hậu cần.

Trung Quốc được khuyến nghị xây dựng cơ chế đánh giá hai tầng

Báo cáo đề xuất Trung Quốc thiết lập cơ chế đánh giá gồm hai tầng, kết hợp theo dõi liên tục các xu hướng công nghệ toàn cầu với những đợt rà soát có thời hạn, tập trung vào các khoảng trống năng lực cụ thể.

Các đợt đánh giá cần có sự tham gia của quân đội, viện nghiên cứu, nhà thầu quốc phòng, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ dân sự. Theo nhóm nghiên cứu, sự phối hợp này có thể nâng cao chất lượng đánh giá, đồng thời rút ngắn thời gian đưa ra quyết định.

Một ưu tiên khác là xây dựng lộ trình rõ ràng để chuyển kết quả đánh giá công nghệ thành năng lực có thể triển khai trong thực tế.

Báo cáo cho rằng mỗi khuyến nghị cần xác định cụ thể yêu cầu tác chiến cần đáp ứng, khoảng trống năng lực hiện tại, mức độ trưởng thành của công nghệ, tổ chức chịu trách nhiệm triển khai, điều kiện thử nghiệm và nhu cầu ngân sách.

“Trung Quốc cần thiết lập một chu trình khép kín hoàn chỉnh, bao gồm đánh giá, khởi động dự án, chế tạo nguyên mẫu, thử nghiệm, xác nhận trong môi trường tác chiến, triển khai trên quy mô lớn, sau đó rà soát và tối ưu hóa”, báo cáo viết.

Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh quá trình chuyển đổi công nghệ thành năng lực chiến đấu phải tính đến những điều chỉnh về học thuyết quân sự, cơ cấu tổ chức, nhân lực, huấn luyện và các hệ thống bảo đảm hỗ trợ.

Sự tham gia của Elon Musk làm dấy lên lo ngại về xung đột lợi ích

Dù đánh giá cao một số điểm trong cách tổ chức của Meridian, báo cáo cảnh báo dự án Mỹ có những hạn chế mà Trung Quốc cần tránh, đặc biệt là nguy cơ xung đột lợi ích khi các lãnh đạo doanh nghiệp đang có hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ tham gia quá trình rà soát.

Dự án Meridian do tỷ phú Elon Musk, lãnh đạo SpaceX, đồng chủ trì cùng ông Palmer Luckey, đồng sáng lập công ty công nghệ quốc phòng Anduril Industries, và cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Newt Gingrich.

Theo nhóm nghiên cứu Trung Quốc, sự tham gia của các doanh nhân có lợi ích thương mại trực tiếp trong lĩnh vực quốc phòng có thể làm dấy lên câu hỏi về tính độc lập của quá trình đánh giá, nhất là khi kết quả có thể ảnh hưởng đến các quyết định đầu tư và mua sắm của quân đội.

Bên cạnh đó, báo cáo cho rằng thời hạn 120 ngày có thể hạn chế hiệu quả của chương trình nếu không đủ thời gian kiểm chứng các đánh giá kỹ thuật và rủi ro.

“Đánh giá nhanh không thể thay thế việc phân tích kỹ thuật hệ thống chuyên sâu, đánh giá chi phí, kiểm chứng trong điều kiện có đối kháng và đánh giá rủi ro trong toàn bộ vòng đời”, báo cáo lưu ý.

Nhóm nghiên cứu cho rằng Trung Quốc cần tìm ra phương pháp xác định công nghệ nào có thể nhanh chóng chuyển hóa thành năng lực tác chiến thực tế, thay vì chỉ dựa vào mức độ mới lạ hoặc tiềm năng trên lý thuyết.

Trung Quốc cần cơ chế thẩm định độc lập trước khi triển khai công nghệ

Để hạn chế những rủi ro trên, báo cáo khuyến nghị mọi chương trình đánh giá tương tự tại Trung Quốc phải có cơ chế thẩm định độc lập. Các bên tham gia cần bắt buộc công khai những xung đột lợi ích có thể phát sinh; doanh nghiệp không nên được tự đánh giá sản phẩm của mình hoặc gây ảnh hưởng đến quyết định mua sắm.

“Trung Quốc nên chọn lọc tiếp thu những điểm mạnh của dự án Meridian, đồng thời khắc phục các hạn chế như việc kiểm chứng chưa đầy đủ, phạm vi quá rộng và xung đột lợi ích”, báo cáo nêu.

Mục tiêu là xây dựng một hệ thống đánh giá công nghệ quốc phòng dựa trên các yêu cầu được xác định rõ ràng, có bằng chứng vững chắc, được thẩm định độc lập, gắn với quy trình triển khai hoàn chỉnh và có cơ chế kiểm soát rủi ro hiệu quả.

Dự án Meridian được triển khai trong bối cảnh Lầu Năm Góc cũng đang xúc tiến kế hoạch thành lập một bộ chỉ huy phụ trách lĩnh vực tác chiến bằng phương tiện không người lái và hệ thống tự hành. Những động thái này cho thấy việc xác định, đánh giá và đưa công nghệ mới vào chiến trường đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình chuẩn bị cho các hình thái chiến tranh tương lai.