Pin xe điện của Volkswagen, Ford và Tesla bị đặt nghi vấn liên quan đến nạn phá rừng ở Indonesia

Nạn phá rừng tại Indonesia có liên quan đến hoạt động khai thác nickel. Ảnh: Didi Hardiana, NGO Puspaham.

Một cuộc điều tra của The Guardian phối hợp với Voxeurop và các đối tác truyền thông châu Âu đã truy vết dòng quặng nickel từ các mỏ tại đảo Sulawesi, Indonesia, qua các nhà máy chế biến ở Trung Quốc, đến những doanh nghiệp sản xuất pin và các hãng ô tô tại Mỹ, châu Âu.

Kết quả phân tích dữ liệu doanh nghiệp, thương mại và ảnh vệ tinh cho thấy hoạt động khai thác tại các khu vực giàu nickel có liên quan đến tình trạng phá rừng nguyên sinh trên diện rộng, đặt ra câu hỏi về mức độ bền vững của chuỗi cung ứng phục vụ ngành xe điện.

CHUỖI CUNG ỨNG NICKEL TỪ INDONESIA ĐẾN CÁC HÃNG Ô TÔ TOÀN CẦU

Theo cuộc điều tra, các thông tin doanh nghiệp công bố cùng dữ liệu thương mại trong hai năm gần đây cho thấy những mỏ thuộc chuỗi cung ứng pin của các tập đoàn ô tô lớn có liên quan đến tình trạng mất rừng tại Sulawesi. Đây là khu vực có mức độ đa dạng sinh học cao của Indonesia, đồng thời sở hữu trữ lượng nickel lớn nhất thế giới.

Nickel là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất pin xe điện, được sử dụng rộng rãi trong vật liệu cực âm nhằm tăng mật độ năng lượng và mở rộng quãng đường di chuyển của phương tiện sau mỗi lần sạc.

Dòng quặng từ hai mỏ Cahaya và Hengjaya đã được truy vết qua các nhà máy luyện kim trong khu vực và những cơ sở chế biến tại Trung Quốc do Zhejiang Huayou Cobalt vận hành. Huayou là nhà sản xuất vật liệu cực âm cung cấp sản phẩm cho CATL, doanh nghiệp sản xuất pin lớn nhất thế giới.

Một tuyến đường được mở xuyên qua khu rừng thuộc khu nhượng quyền khai thác Hengjaya. Ảnh: Stefano Valentino.

Các báo cáo doanh nghiệp của Huayou liệt kê những hãng ô tô Mỹ và châu Âu là khách hàng sử dụng sản phẩm đầu cuối. Bên cạnh đó, các hồ sơ doanh nghiệp và dữ liệu thương mại khác cho thấy một tuyến cung ứng riêng từ Huayou đến LG, tập đoàn Hàn Quốc cũng cung cấp sản phẩm pin cho các nhà sản xuất ô tô hàng đầu, thông qua Ba Lan.

Việc truy vết này chưa đủ để xác định chính xác từng lô quặng từ Indonesia đã được sử dụng trong bộ pin lắp trên một chiếc xe cụ thể. Tuy nhiên, các dữ liệu cho thấy sự kết nối giữa những địa điểm khai thác nickel, các nhà máy chế biến nguyên liệu pin và mạng lưới sản xuất ô tô toàn cầu.

Theo cuộc điều tra, quặng từ hai khu nhượng quyền khai thác Cahaya và Hengjaya được chuyển đến một nhà máy luyện nickel trong tổ hợp công nghiệp tại Morowali, nằm trên bờ biển phía đông Indonesia. Cơ sở này do công ty con tại địa phương của Huayou vận hành.

Tại đây, quặng limonite được tinh chế thành kết tủa hydroxide hỗn hợp (mixed hydroxide precipitate - MHP), một trong những nguyên liệu thô chủ yếu được sử dụng để sản xuất vật liệu cực âm của pin.

Năm 2024, lượng MHP trị giá 606 triệu USD được vận chuyển từ nhà máy Morowali đến các cảng tại Trung Quốc. Trong năm 2025, các chuyến hàng tiếp theo có tổng trị giá 470 triệu USD.

Sau khi được chế biến, nguyên liệu được vận chuyển bằng đường bộ đến các cơ sở sản xuất vật liệu cực âm của Huayou tại Quzhou, gần Thượng Hải, và Yulin, gần biên giới Trung Quốc - Việt Nam.

Các hồ sơ công khai không cung cấp thông tin cụ thể về khối lượng hoặc thời điểm Huayou bán sản phẩm cho CATL. Đây là những dữ liệu cần thiết để xác định trực tiếp mối liên hệ giữa từng lô quặng và pin sử dụng trên các phương tiện giao thông.

Dù vậy, Huayou đã xác nhận việc cung cấp sản phẩm cho CATL ở cấp tập đoàn trong phản hồi một yêu cầu làm rõ của cơ quan quản lý thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải năm 2024. Chengdu B&M, một công ty con hoạt động ở khâu sau của chuỗi sản xuất thuộc Huayou, cũng xác nhận cung cấp “khối lượng lớn” sản phẩm cho CATL.

Cuộc điều tra tiếp tục lần theo các lô hàng từ những nhà máy sản xuất vật liệu cực âm của Huayou và nhà máy pin của CATL đến các dây chuyền lắp ráp ô tô tại Mỹ và châu Âu.

Dữ liệu của Volza, một nền tảng cung cấp thông tin thương mại, cho thấy cơ sở của Volkswagen tại Braunschweig, Đức, đã tiếp nhận một lô hàng gồm 24 tấn mô-đun pin vào tháng 10/2024, với giá trị khoảng 390.000 USD.

Những hãng ô tô được xác định là khách hàng sử dụng vật liệu cực âm của Huayou hoặc tiếp nhận các lô hàng từ CATL gồm Volkswagen, Volvo, Ford, General Motors, Tesla, BMW, Stellantis và Hyundai. Mercedes-Benz cũng được xác định có mối liên hệ riêng với Huayou.

Tuy nhiên, việc xác định một doanh nghiệp nằm trong mạng lưới cung ứng không đồng nghĩa với việc có thể khẳng định sản phẩm của doanh nghiệp đó chứa nickel từ một mỏ cụ thể. Những hạn chế về dữ liệu công khai khiến việc xác định nguồn gốc nguyên liệu đến từng bộ pin vẫn là một thách thức.

PHÁ RỪNG NGUYÊN SINH VÀ NHỮNG HỆ LỤY ĐỐI VỚI CỘNG ĐỒNG BẢN ĐỊA

Phân tích ảnh vệ tinh cho thấy hoạt động khai thác tại các mỏ Cahaya và Hengjaya có liên quan đến tình trạng phá rừng nguyên sinh trên diện rộng tại những vùng đất giàu nickel, nơi người Tolaki bản địa sinh sống.

Wadimula, một bô lão người Tolaki có nhà nằm sát ranh giới khu nhượng quyền khai thác Cahaya rộng 21.000 ha, cho biết cộng đồng địa phương từ lâu coi khu rừng là nguồn bảo vệ và gắn bó với đời sống tinh thần của mình.

Trước đây, chúng tôi cầu xin khu rừng che chở và đáp lại bằng những lễ vật dâng lên rừng. Phá hủy khu rừng cũng có nghĩa là phá hủy chính cuộc sống của chúng tôi.

Wadimula, một bô lão người Tolaki

Theo cuộc điều tra, hai mỏ Cahaya và Hengjaya nằm trong những khu vực được phân loại là “rừng sản xuất”, vốn được quy hoạch phục vụ hoạt động lâm nghiệp thay vì các hoạt động công nghiệp. Tuy nhiên, các chính phủ Indonesia kế tiếp đã nới lỏng những biện pháp bảo vệ môi trường và đưa ra các trường hợp ngoại lệ cho hoạt động khai khoáng trong bối cảnh nhu cầu nickel tăng mạnh.

Phân tích không gian địa lý do The TreeMap, một công ty chuyên về dữ liệu không gian địa lý, thực hiện cho thấy hoạt động khai thác nickel có thể là nguyên nhân của khoảng hai phần ba diện tích rừng bị mất kể từ năm 2001 trong phạm vi khu nhượng quyền Cahaya. Tại khu nhượng quyền Hengjaya, tỷ lệ này là hơn một nửa diện tích rừng bị mất.

Bô lão người Tolaki Wadimula: “Phá hủy khu rừng cũng có nghĩa là phá hủy chính cuộc sống của chúng tôi”. Ảnh: Stefano Valentino

Một phân tích riêng của Auriga, tổ chức phi lợi nhuận tại Indonesia, cho thấy Sulawesi Cahaya Mineral (SCM), doanh nghiệp vận hành mỏ Cahaya, đã góp phần khiến thêm 330 ha rừng bị phát quang trong năm 2024.

Cũng trong năm đó, SCM chuyển 11 triệu tấn quặng limonite đến nhà máy luyện kim của Huayou, tương đương gần như toàn bộ sản lượng của doanh nghiệp. Khối lượng giao hàng tăng lên gần 12,5 triệu tấn trong năm 2025.

Các tài xế xe tải địa phương cho biết nhà máy tại Morowali cũng tiếp tục nhận quặng từ mỏ Hengjaya bằng đường bộ.

SCM đã phải chịu hai biện pháp xử phạt hành chính trong năm 2025 vì tự ý phát quang hơn 450 ha rừng bên ngoài phạm vi được cấp phép. Doanh nghiệp này là công ty con của Merdeka Battery Materials, thuộc một tập đoàn có các cổ đông bao gồm Huayou và CATL.

Những dữ liệu trên cho thấy quy mô nguyên liệu được đưa vào chuỗi sản xuất pin gắn với hoạt động khai thác tại Sulawesi, đồng thời làm nổi bật những rủi ro môi trường tại các khu vực cung cấp khoáng sản cho ngành xe điện.

Các hãng ô tô phương Tây đang gặp khó khăn trong việc làm sạch chuỗi cung ứng pin sử dụng những khoáng sản quan trọng khai thác tại châu Phi, châu Á và Nam Mỹ. Trong khi đó, các tổ chức môi trường cảnh báo sự phát triển nhanh chóng của dòng xe thể thao đa dụng (SUV), vốn có nhu cầu vật liệu lớn, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng tàn phá môi trường khi thúc đẩy hoạt động khai thác.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu nickel toàn cầu dự kiến tăng gấp đôi, lên 5,5 triệu tấn vào năm 2040. Phần lớn nguồn cung được khai thác tại Indonesia và sau đó đưa sang Trung Quốc để tinh luyện.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Communications năm 2025 cho thấy tình trạng mất rừng tại các khu vực nhượng quyền khai thác có thể khiến dấu chân carbon của nickel từ những mỏ gây tác động nghiêm trọng nhất cao gấp 500 lần so với các ước tính trước đây.

Điều này cho thấy việc đánh giá tác động khí hậu của pin xe điện không thể chỉ dựa trên lượng phát thải trong quá trình sử dụng phương tiện, mà còn cần tính đến những tác động phát sinh từ quá trình khai thác và chế biến nguyên liệu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng có thể hạn chế sự gia tăng nhu cầu khoáng sản mà không làm chậm quá trình chuyển đổi khỏi các loại nhiên liệu gây ô nhiễm.

Một báo cáo công bố năm 2023 cho thấy nhu cầu lithium của ngành giao thông vận tải Mỹ có thể giảm từ 18% đến 66% so với kịch bản phát triển thông thường nếu các thành phố cải thiện giao thông công cộng, khuyến khích người dân đi bộ và đi xe đạp nhiều hơn, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng những chiếc ô tô nhỏ hơn.

Theo báo cáo, cải thiện hoạt động tái chế có thể giúp giảm nhu cầu lithium tới 92%.

Những giải pháp này cho thấy việc giảm áp lực khai thác tài nguyên không nhất thiết phải đánh đổi bằng tốc độ chuyển đổi năng lượng. Thay vào đó, cải thiện hệ thống giao thông, thay đổi lựa chọn phương tiện và nâng cao hiệu quả tái chế có thể góp phần hạn chế nhu cầu đối với nguyên liệu đầu vào.

CÁC HÃNG Ô TÔ NÓI GÌ VỀ TRÁCH NHIỆM CHUỖI CUNG ỨNG

Các doanh nghiệp cũng cho biết yêu cầu nhà cung cấp tuân thủ những tiêu chuẩn về khai thác và thu mua nguyên liệu có trách nhiệm. Tuy nhiên, họ từ chối chia sẻ kết quả kiểm toán thực địa liên quan đến các nhà cung cấp.

Volkswagen, nhà sản xuất ô tô hàng đầu châu Âu, cho biết hãng không thể loại trừ khả năng những doanh nghiệp được đề cập nằm trong chuỗi cung ứng của mình. Trong năm 2024, hệ thống pin của CATL được sử dụng cho khoảng một phần tư số xe do Volkswagen sản xuất.

Chúng tôi rất coi trọng những rủi ro tiềm ẩn trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, do các nghĩa vụ hợp đồng với đối tác kinh doanh, chúng tôi không thể tiết lộ những thông tin cụ thể về quan hệ với nhà cung cấp hoặc chuỗi cung ứng của họ.

Hãng Volkswagen 

Mercedes-Benz cho biết hãng nghiêm túc xem xét các thông tin về thiệt hại môi trường và xã hội trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thô, bao gồm nickel từ Indonesia. Những vấn đề này được đánh giá trong quy trình thẩm định dựa trên mức độ rủi ro.

Chúng tôi cam kết bảo vệ quyền con người và môi trường. Chúng tôi đang xem xét các cáo buộc và sẽ xác định những bước tiếp theo phù hợp dựa trên kết quả đánh giá.

Hãng Ford

Tập đoàn Renault cho biết đã xác định một địa điểm khai thác nickel tại Sulawesi là nhà cung cấp cấp n, tức nhà cung cấp gián tiếp, trong chuỗi cung ứng pin của hãng. Renault đã làm việc với các đối tác kinh doanh liên quan để xác minh một số thông tin về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) liên quan đến SCM.

Volvo Cars cho biết trong năm 2025, hãng đã tiến hành các cuộc kiểm toán tại chỗ đối với những nhà cung cấp thuộc chuỗi cung ứng pin, trong đó có hai nhà cung cấp tại Indonesia. Hãng dự kiến tiếp tục kiểm toán và làm việc với các đối tác khác trong chuỗi cung ứng pin trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

General Motors cho biết hãng nhận thức được những rủi ro đáng kể liên quan đến môi trường, quyền con người và cộng đồng địa phương trong hoạt động khai thác nickel tại Indonesia.

Stellantis cũng thừa nhận những thách thức về môi trường và xã hội gắn với hoạt động sản xuất nickel tại quốc gia Đông Nam Á này, bao gồm nguy cơ phá rừng, suy giảm đa dạng sinh học và suy thoái hệ sinh thái.

Trong khi đó, Hyundai cho biết hãng nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng, đa dạng sinh học và cộng đồng địa phương. Doanh nghiệp thường xuyên giám sát và đánh giá các nhà cung cấp, bao gồm cả các nhà cung cấp khoáng sản, nhằm bảo đảm tuân thủ các yêu cầu.

CATL, Huayou, SCM và Tesla không phản hồi các đề nghị bình luận của nhóm điều tra. Tsingshan, cổ đông lớn nhất của Nickel Industries, doanh nghiệp vận hành mỏ Hengjaya, cũng không phản hồi yêu cầu cung cấp thông tin.

Những phát hiện này cho thấy thách thức của quá trình chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở việc thay thế động cơ đốt trong bằng động cơ điện. Việc bảo đảm nguồn cung khoáng sản có trách nhiệm, kiểm soát tác động của hoạt động khai thác và minh bạch hóa chuỗi cung ứng cũng là những vấn đề quan trọng đối với ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.