Trung Quốc và Thụy Sỹ nâng cấp hiệp định thương mại, hướng tới miễn thuế gần 100% hàng xuất khẩu

Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào gặp Tổng thống Thụy Sỹ Guy Parmelin tại thủ đô Bern ngày 20/8/2026 - Ảnh: Bộ Thương mại Trung Quốc.

Hiệp định nâng cấp sẽ mở đường cho gần như toàn bộ hàng hóa Thụy Sỹ xuất khẩu sang Trung Quốc được miễn thuế sau lộ trình kéo dài tối đa 10 năm. Thỏa thuận cũng mở rộng cơ hội đầu tư, tăng cường bảo vệ quyền lao động và bổ sung các quy định mới về thương mại số.

Theo Cơ quan Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO), Tổng thống Thụy Sỹ Guy Parmelin và Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào ngày 20/8 đã công bố kết thúc đàm phán nâng cấp hiệp định thương mại tự do giữa hai nước sau cuộc gặp tại thủ đô Bern.

Theo SECO, hiệp định mới sẽ giúp khắc phục tình trạng mất cân đối trong thỏa thuận hiện hành, vốn cho phép gần như toàn bộ hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Thụy Sỹ được miễn thuế, trong khi chỉ khoảng một nửa hàng hóa Thụy Sỹ xuất khẩu sang Trung Quốc được hưởng ưu đãi tương tự.

MIỄN THUẾ THEO LỘ TRÌNH, ĐỒNG HỒ VÀ DƯỢC PHẨM HƯỞNG LỢI LỚN

Bản giải trình chi tiết của SECO cho biết hiện chỉ 53,6% hàng xuất khẩu của Thụy Sỹ sang Trung Quốc được hưởng thuế suất 0% theo hiệp định hiện hành.

Khi hiệp định nâng cấp bắt đầu có hiệu lực, tỷ lệ hàng hóa được miễn thuế sẽ tăng lên 77,5%. Sau khi hoàn tất các lộ trình cắt giảm thuế kéo dài từ 5 đến tối đa 10 năm, tỷ lệ này sẽ đạt 99,8%.

SECO cho biết các tỷ lệ trên được tính dựa trên số liệu nhập khẩu của Trung Quốc trong giai đoạn 2022-2024, không bao gồm vàng, với giả định toàn bộ hàng hóa đủ điều kiện đều sử dụng ưu đãi của hiệp định.

Hiệp định được dự báo mang lại lợi ích đặc biệt lớn cho ngành đồng hồ Thụy Sỹ. Hiện chỉ 1% hàng đồng hồ xuất khẩu sang Trung Quốc được miễn thuế. Sau khi kết thúc lộ trình giảm thuế, tỷ lệ này sẽ tăng lên 100%.

SECO ước tính hiệp định nâng cấp có thể giúp các doanh nghiệp Thụy Sỹ tiết kiệm thêm khoảng 244 triệu franc tiền thuế đối với hàng xuất khẩu sang Trung Quốc, chủ yếu trong các ngành đồng hồ, máy móc và dược phẩm.

Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý hiệp định chỉ miễn thuế nhập khẩu, không miễn thuế hàng xa xỉ. Vì vậy, đồng hồ cao cấp của Thụy Sỹ vẫn có thể phải chịu thuế hàng xa xỉ khi bán tại Trung Quốc.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, phô mai, cà phê rang và các chế phẩm từ cà phê của Thụy Sỹ sẽ được miễn thuế sau lộ trình kéo dài 10 năm. Một số sản phẩm khác như chocolate, thực phẩm dành cho trẻ nhỏ, rượu vang và thịt khô đã được hưởng thuế suất 0% theo hiệp định hiện hành.

Ở chiều ngược lại, Thụy Sỹ trước đó đã cam kết không áp thuế nhập khẩu đối với hàng công nghiệp Trung Quốc. Hiệp định nâng cấp cũng bao phủ 97,3% hàng nông sản Trung Quốc xuất khẩu sang Thụy Sỹ, trong đó 80,1% được miễn thuế.

Đối với những mặt hàng nhạy cảm hơn, hai bên thống nhất giảm hoặc xóa thuế trong phạm vi hạn ngạch hiện hành của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), có tính đến các hạn chế theo mùa. Những mặt hàng liên quan bao gồm một số loại trái cây, rau củ, nước ép trái cây, thức ăn cho chó mèo, hạt hướng dương và các loại hạt có dầu.

MỞ RỘNG ĐẦU TƯ, NGĂN YÊU CẦU CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ

Ngoài cắt giảm thuế quan, thỏa thuận nâng cấp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc của doanh nghiệp và nhà đầu tư Thụy Sỹ.

Theo SECO, Trung Quốc cam kết cho phép doanh nghiệp Thụy Sỹ sở hữu toàn bộ công ty con trong nhiều lĩnh vực, bao gồm ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, dịch vụ kiểm định và phân tích kỹ thuật, kiểm tra hàng hóa, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, vận tải biển và các dịch vụ hỗ trợ hàng hải.

Cam kết này cũng áp dụng đối với một số dịch vụ hàng không, như sửa chữa, bảo dưỡng máy bay và phục vụ mặt đất tại sân bay.

Trong lĩnh vực tài chính, các doanh nghiệp Thụy Sỹ hiện diện tại Trung Quốc sẽ được tiếp cận hệ thống thanh toán, bù trừ và một số cơ chế tài chính trên cơ sở không phân biệt đối xử. Hiệp định cũng tăng mức độ rõ ràng về mặt pháp lý đối với việc cung cấp những dịch vụ tài chính mới.

SECO cho biết mức mở cửa thị trường trong một số lĩnh vực nhìn chung tương đương những cam kết của Trung Quốc trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Riêng ở một số dịch vụ bảo hiểm và hàng không, Thụy Sỹ nhận được những cam kết rộng hơn.

Ở chiều ngược lại, Thụy Sỹ mở rộng một số cam kết tiếp cận thị trường đối với đơn vị cung cấp dịch vụ theo hợp đồng trong thời gian tối đa 90 ngày mỗi năm. Nước này cũng chấp thuận một số cam kết liên quan đến y học cổ truyền Trung Quốc, nhưng giới hạn trong hoạt động giảng dạy, đào tạo, nghiên cứu và phát triển.

Hai nước đồng thời thống nhất áp dụng các nguyên tắc đối xử quốc gia và đối xử tối huệ quốc đối với đầu tư trong những lĩnh vực ngoài dịch vụ, bao gồm hoạt động sản xuất, thành lập hoặc mua lại doanh nghiệp và mở chi nhánh.

Tuy nhiên, một số lĩnh vực nhạy cảm, trong đó có năng lượng, được loại khỏi các cam kết mở cửa thị trường để bảo đảm dư địa điều hành chính sách.

Một nội dung đáng chú ý khác của hiệp định là doanh nghiệp Thụy Sỹ đầu tư vào các lĩnh vực ngoài dịch vụ tại Trung Quốc, như sản xuất, sẽ không bị buộc phải chuyển giao công nghệ, sử dụng nguyên liệu nội địa, tuyển dụng nhân sự theo yêu cầu hay cam kết xuất khẩu. Những quy định này giúp giảm bớt rủi ro cho các doanh nghiệp công nghiệp và công nghệ Thụy Sỹ khi đầu tư tại Trung Quốc.

TĂNG CƯỜNG CAM KẾT VỀ LAO ĐỘNG, MÔI TRƯỜNG VÀ NHÂN QUYỀN

Theo SECO, tăng cường các tiêu chuẩn lao động và môi trường là một trong những mục tiêu đàm phán quan trọng của Thụy Sỹ.

Hiệp định nâng cấp bổ sung các cam kết về quyền tự do lập hội, thương lượng tập thể, xóa bỏ lao động cưỡng bức và lao động trẻ em, chống phân biệt đối xử trong việc làm, cũng như bảo đảm an toàn và sức khỏe nghề nghiệp.

Hai bên cũng cam kết thực hiện hiệu quả các công ước có liên quan của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) mà mỗi nước đã phê chuẩn.

SECO cho biết đây là lần đầu tiên một hiệp định thương mại tự do của Trung Quốc đưa vào nội dung cam kết tôn trọng những nguyên tắc và quyền lao động cơ bản này.

Trong lĩnh vực môi trường, hai nước cam kết thực thi các thỏa thuận đa phương đã phê chuẩn, bao gồm Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, đồng thời không hạ thấp tiêu chuẩn bảo vệ môi trường để giành lợi thế thương mại.

Các nội dung khác bao gồm bảo vệ đa dạng sinh học và rừng, thúc đẩy nông nghiệp và nghề cá bền vững, chuyển đổi sang năng lượng sạch, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn.

SECO đánh giá đây là một trong những gói cam kết môi trường toàn diện nhất mà Thụy Sỹ từng đưa vào một hiệp định thương mại, đồng thời là những cam kết môi trường sâu rộng nhất mà Trung Quốc từng chấp nhận trong một thỏa thuận thương mại.

Theo SECO, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ ba của Thụy Sỹ, sau Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ. Năm 2025, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa hai nước, không bao gồm vàng và các tài sản có giá trị cao khác, đạt khoảng 33,5 tỷ franc Thụy Sỹ, tương đương 42 tỷ USD.

Trong đó, Thụy Sỹ xuất khẩu sang Trung Quốc 15,2 tỷ franc (19 tỷ USD), và nhập khẩu 18,3 tỷ franc (22,9 tỷ USD). Thụy Sỹ nhập siêu khoảng 3,1 tỷ franc (3,9 tỷ USD).

Việc thúc đẩy quan hệ thương mại với Trung Quốc được kỳ vọng giúp các doanh nghiệp Thụy Sỹ đa dạng hóa thị trường xuất khẩu trong bối cảnh nền kinh tế nước này tiếp tục đối mặt với rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ.

Thụy Sỹ trước đó đạt thỏa thuận sơ bộ với Washington nhằm giới hạn thuế đối với hàng hóa nước này ở mức 15%, nhưng triển vọng thực thi vẫn chưa chắc chắn do Mỹ chưa ký một thỏa thuận có tính ràng buộc pháp lý.

Mùa hè năm ngoái, chính quyền Tổng thống Donald Trump từng áp thuế 39% đối với hàng hóa Thụy Sỹ, khi đó là mức cao nhất dành cho một nền kinh tế phát triển.

Hiệp định thương mại tự do ban đầu giữa Thụy Sỹ và Trung Quốc được ký ngày 6/7/2013 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2014. Đây là hiệp định thương mại tự do đầu tiên Trung Quốc ký với một quốc gia tại lục địa châu Âu.

Quá trình đàm phán nâng cấp chính thức bắt đầu từ tháng 9/2024 và hoàn tất sau 5 vòng thương lượng. Theo biên bản ghi nhớ ký ngày 20/8, hai bên sẽ tiếp tục hoàn tất các công việc kỹ thuật và rà soát pháp lý trước khi ký văn kiện nâng cấp chính thức vào cuối năm nay. Sau đó, thỏa thuận sẽ phải trải qua quy trình phê chuẩn trong nước trước khi có hiệu lực.