Đưa giáo dục di sản văn hóa vào trường học

Học sinh Trường PTDT nội trú tỉnh trải nghiệm múa sạp.

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm đối với ngành Giáo dục và Đào tạo. Theo đó, các nhà trường cần phải đổi mới nội dung, đưa giáo dục di sản và văn hóa truyền thống vào hoạt động giảng dạy bằng các hình thức phù hợp với từng cấp học, lứa tuổi; tăng cường giáo dục văn hóa cho học sinh gắn với bồi đắp hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; chú trọng giáo dục đạo đức, nếp sống văn minh, nâng cao ý thức bảo vệ bản sắc văn hóa và ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng.

Với bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa cùng sự đa dạng của cộng đồng các dân tộc, Sơn La có điều kiện thuận lợi để đưa di sản văn hóa vào trường học. Toàn tỉnh hiện có 20 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trong đó, nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những năm qua, việc đưa di sản vào trường học đã được nhiều cơ sở giáo dục của tỉnh triển khai với nhiều cách làm sáng tạo, hiệu quả.

Học sinh Trường PTDT nội trú tỉnh trải nghiệm trò chơi ném pao.

Trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh hiện có 28 lớp với trên 800 học sinh là con em đồng bào các dân tộc, việc gìn giữ bản sắc văn hóa tại đây được thực hiện từ những hoạt động gần gũi. Vào mỗi sáng thứ 2 đầu tuần, các em học sinh mặc trang phục dân tộc đến lớp, tổ chức hướng dẫn học sinh múa xòe, nhảy sạp, “Vũ điệu kết đoàn” 2 buổi/tuần. Thông qua việc trực tiếp thực hành các điệu múa truyền thống, học sinh có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc, tạo không gian để các em giao lưu, gắn kết, bồi dưỡng niềm tự hào về bản sắc dân tộc, từng bước chuyển kiến thức văn hóa từ sách vở thành trải nghiệm thực tế.

Em Giàng Thị Máy, lớp 10 A1, Trường PTDT nội trú tỉnh, hào hứng chia sẻ: Ngoài các hoạt động giáo dục văn hóa truyền thống do nhà trường tổ chức, em còn tham gia CLB Sáo Mông, CLB thêu thổ cẩm. Qua những hoạt động này đã giúp em hiểu hơn về những giá trị mà cha ông để lại, thêm yêu quê hương, tự hào về dân tộc, từ đó có ý thức gìn giữ và giới thiệu những nét đẹp văn hóa ấy đến nhiều người hơn.

Trường Tiểu học Lóng Luông, xã Vân Hồ dạy học học sinh múa xòe trong giờ ra chơi.

Cùng với các hoạt động giáo dục văn hóa truyền thống, các trường học trong tỉnh còn tích cực phối hợp với ban quản lý các khu, điểm di tích lịch sử, văn hóa tổ chức các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm tại các “địa chỉ đỏ”, giúp học sinh được “chạm” vào di sản và tiếp cận kiến thức một cách trực quan, sinh động.

Cô giáo Phạm Thị Huệ, Hiệu trưởng Trường tiểu học Mộc Lỵ, phường Mộc Sơn, cho biết: Hằng năm, nhà trường tổ chức ít nhất một hoạt động hành trình về nguồn cho học sinh tại các khu, điểm di tích trên địa bàn như Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến, Đồn Mộc Lỵ, Chùa Vặt Hồng... giúp học sinh được tìm hiểu về các nhân vật, sự kiện lịch sử, trải nghiệm di sản. Đồng thời, gắn hoạt động trải nghiệm với giáo dục truyền thống của Đội, tổ chức kết nạp Đội cho học sinh, tạo dấu ấn ý nghĩa trong quá trình rèn luyện, trưởng thành của các em.

Học sinh tìm hiểu lịch sử tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La.

Năm học 2026-2027, toàn tỉnh hiện có 420 cơ sở giáo dục công lập và tư thục, với trên 376.000 học sinh và trẻ mầm non. Sở Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản chỉ đạo các nhà trường đưa giáo dục di sản, văn hóa truyền thống vào kế hoạch năm học. Các trường căn cứ điều kiện thực tiễn, huy động sự tham gia của các nghệ nhân dân gian, hạt nhân văn nghệ quần chúng, mỗi năm tổ chức ít nhất từ 2-3 chương trình truyền dạy di sản cho học sinh; phối hợp tổ chức hoạt động trải nghiệm, hành trình về nguồn, giáo dục truyền thống tại các “địa chỉ đỏ”, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trong trường học.

Các em học sinh trải nghiệm nghệ thuật Xòe Thái cùng nghệ nhân tại khuôn viên Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La.

Ông Nguyễn Ngọc Quang, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, thông tin: Ngành xác định việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW phải gắn với những hoạt động thiết thực, tạo điều kiện để học sinh trực tiếp trải nghiệm, cảm nhận và hình thành ý thức gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống. Sở chỉ đạo các nhà trường chú trọng xây dựng văn hóa học đường thông qua các bộ quy tắc ứng xử trong trường học và trên môi trường mạng; phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên trong rèn luyện phẩm chất đạo đức, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Xây dựng môi trường sư phạm văn minh, lành mạnh, góp phần hình thành nhân cách và chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nhiều trường học duy trì việc mặc trang phục dân tộc vào các ngày trong tuần.

Cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW bằng những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, ngành Giáo dục và Đào tạo Sơn La hướng tới xây dựng môi trường giáo dục giàu bản sắc, nơi các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, trao truyền và tiếp nối qua các thế hệ. Từ đó, bồi đắp lòng tự hào dân tộc, hình thành nhân cách, lối sống và trách nhiệm của học sinh đối với quê hương, đất nước, góp phần phát triển văn hóa, con người Sơn La đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới.