Trường hạ chùa Phượng Ban: Dấu mốc mới của Phật giáo Ninh Bình

Tên gọi Phượng Ban bắt nguồn từ thế đất hình chim phượng và dòng sông Ban uốn quanh, tạo nên một địa thế vừa đẹp về phong thủy, vừa đậm chất văn hóa làng quê Bắc Bộ. Trong khuôn viên chùa còn có đền thờ Đinh Điền - một trong “Tứ trụ triều Đinh”, khiến nơi đây trở thành không gian hội tụ giữa lịch sử dân tộc và đời sống tâm linh.

Từ ngôi cổ tự trăm năm tuổi…

Bước ngoặt quan trọng trong lịch sử chùa bắt đầu từ năm 1821, khi Thiền sư Nguyễn Đình Trị, pháp hiệu Giác Đạo Tuân Thanh Đàm Minh Chính (1786-1848), về trụ trì và trùng hưng ngôi cổ tự. Là bậc truyền thừa đời thứ 42 của thiền phái Tào Động Việt Nam, năm 1835 ngài được vua Minh Mạng ban giới đao và độ điệp, tạo nền tảng cho sự hưng thịnh của chùa Phượng Ban trong thế kỷ XIX.

Tiếp đó, Hòa thượng Phổ Tế, pháp hiệu Viên Thông (1790-1875), đã mở ra một giai đoạn phát triển mới khi trở thành Tổ dòng thiền Lâm Tế tại chùa Phượng Ban. Dưới sự hoằng hóa của ngài, pháp mạch Lâm Tế được truyền bá rộng khắp Ninh Bình, lan tỏa đến nhiều ngôi chùa như Phúc Nhạc, Đồng Đắc, Cổ Loan...

Qua các đời Tổ tiếp nối như Thông Trạch, Thanh Khiết, Thanh Số, Tuệ Đăng và hiện nay là Thượng tọa Thích Tuệ Quang, sơn môn Phượng Ban không ngừng khẳng định vai trò tiêu biểu của Phật giáo Ninh Bình. Gần hai thế kỷ qua, nơi đây vừa là trung tâm đào tạo tăng tài, vừa gìn giữ và tiếp nối mạch nguồn Phật pháp, góp phần làm nên diện mạo của Phật giáo Ninh Bình hôm nay.

Bà Bùi Thị Thu Hiền, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Yên Mô chúc mừng Lễ khai pháp trường hạ chùa Phượng Ban

Hiện nay Phượng Ban là ngôi chùa đẹp với quy mô kiến trúc hiếm có. Trên khuôn viên rộng hơn 11.500m² là tòa tiền đường 11 gian, hậu cung 5 gian với hệ thống cột đá, cột gỗ lim đồ sộ, cùng nhà Tổ, nhà trai, vườn tháp và đền thờ Đinh Điền... tạo thành một quần thể kiến trúc hài hòa, cổ kính. Chùa còn lưu giữ nhiều pho tượng Phật, đại tự, câu đối, văn bia và tháp Tổ, phản ánh rõ giá trị lịch sử, nghệ thuật và truyền thống Phật giáo của vùng đất Ninh Bình.

Trong thời hiện đại của chùa còn ghi dấu hình ảnh Hòa thượng Thích Tuệ Đăng (1930-1998, thế danh Nguyễn Thanh Thìn). Xuất gia từ lúc 5 tuổi tại chùa Phượng Ban, ngài từng xung phong nhập ngũ, chiến đấu suốt 13 năm ở chiến trường miền Nam rồi trở về tiếp tục con đường hoằng pháp. Là đại biểu tham dự Hội nghị thống nhất Phật giáo toàn quốc năm 1981, nhiều năm giữ cương vị Phó Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình, đồng thời là một cựu chiến binh được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, Hòa thượng Tuệ Đăng là biểu tượng đẹp của tinh thần “Đạo pháp đồng hành cùng dân tộc”, để lại nhiều dấu ấn trong lòng Tăng Ni, Phật tử.

Chính bề dày lịch sử, truyền thống truyền thừa, cùng những giá trị nổi bật về kiến trúc, văn hóa và vai trò trong đời sống Phật giáo đã làm nên vị thế riêng của chùa Phượng Ban. Vì vậy, năm 2026, chùa Phượng Ban lần đầu tiên được lựa chọn làm Trường hạ của Phật giáo tỉnh Ninh Bình. Đây không chỉ là sự kiện Phật sự quan trọng, mà còn là sự khẳng định xứng đáng đối với một tổ đình đã gần hai thế kỷ bền bỉ gìn giữ giới pháp, đào tạo Tăng tài và hoằng dương Phật pháp. Từ dấu mốc này, Phượng Ban tiếp tục khẳng định vai trò là một trung tâm tu học, góp phần gìn giữ và phát huy truyền thống Phật giáo của vùng đất Ninh Bình.

… đến không gian tu học trong mùa An cư

Sau nhiều tháng chuẩn bị, mùa An cư kiết hạ Phật lịch 2570 - Dương lịch 2026 đã chính thức bắt đầu tại chùa Phượng Ban - lần đầu tiên ngôi cổ tự đảm nhận vai trò là Trường hạ của Phật giáo tỉnh Ninh Bình. Không khí chuẩn bị với sự chung tay của Ban Trị sự, Ban Chức sự Trường hạ, Tăng Ni, Phật tử và nhân dân địa phương.

Khuôn viên chùa được chỉnh trang khang trang nhưng vẫn giữ nguyên vẻ cổ kính vốn có. Chính điện, giảng đường, trai đường, Tăng xá... được vệ sinh, sắp xếp lại; hệ thống nội quy tu học, bảng phân công công việc, thời khóa sinh hoạt... được niêm yết đầy đủ. Để mùa An cư diễn ra trang nghiêm, Ban Chức sự đã phân công đầy đủ các phần hành; phía Ni bộ y chỉ với Hạ trường Phượng Ban cũng tổ chức tương tự... Mỗi ban đảm nhận một nhiệm vụ riêng, góp phần bảo đảm mọi hoạt động của Trường hạ diễn ra nề nếp, thanh tịnh và đúng luật nghi.

Giảng đường chùa Phượng Ban

Những gian phòng vốn yên tĩnh của chùa nay trở thành nơi an trú của các hành giả trong suốt ba tháng hạ, bảo đảm điều kiện sinh hoạt và tu học theo tinh thần “nội đa, ngoại thiểu”.

Đặc biệt, công tác hậu cần được chuẩn bị chu đáo với sự phát tâm của đông đảo Phật tử gần xa. Từ việc cúng dường tịnh tài, tịnh vật, thực phẩm đến việc tham gia nấu cơm, phụng sự trai đường, dọn dẹp khuôn viên, tất cả đều thể hiện tinh thần hộ trì Tam bảo và trợ duyên cho chư Tăng Ni yên tâm tu học. Đây cũng là nét đẹp truyền thống trong mỗi mùa An cư, khi người cư sĩ được gieo duyên lành thông qua việc hộ trì Tăng đoàn.

Theo Ban Chức sự, Trường hạ chùa Phượng Ban năm 2026 có 38 hành giả, gồm 19 vị Tăng và 19 vị Ni đến từ nhiều tự viện trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Điều hành Trường hạ là Thượng tọa Thích Minh Quang trong cương vị ngôi Đường chủ, Thượng tọa Thích Tuệ Quang đảm nhiệm Viện chủ, Hòa thượng Thích Tuệ Cuông giữ ngôi Thủ tọa và trực tiếp tham gia Ban Giảng sư. Cùng với đó là chư tôn đức đảm trách công tác giảng dạy, duy na, nghi lễ, trực nguyệt..., tạo nên một mô hình tu học đầy đủ theo truyền thống Trường hạ Phật giáo Việt Nam. Đại chúng quy tụ đầy đủ các thế hệ tu học, từ những vị Tỳ-kheo trẻ mới thọ giới đến các bậc tôn túc, tạo nên một Tăng đoàn hòa hợp, kế thừa và tiếp nối. Sự hiện diện của đông đủ chư tôn đức nhiều thế hệ không chỉ tạo nên một môi trường tu học nghiêm tịnh mà còn thể hiện tinh thần truyền đăng tục diệm, trao truyền giới pháp và kinh nghiệm tu hành giữa các thế hệ Tăng Ni. Các bậc Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức và các vị tân học, tạo nên một Tăng đoàn nhiều thế hệ cùng cộng trú trong tinh thần lục hòa.

Ba tháng an cư tại Phượng Ban được tổ chức theo chương trình thống nhất của Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình. Mỗi ngày, đại chúng duy trì ba thời khóa tụng kinh, hai thời cảnh sách và niệm Phật; định kỳ bố-tát thuyết giới, sám nguyện và học giới. Nội dung giảng dạy tại Hạ trường gồm kinh Tạp A-hàm, luật Tứ phần, Thiền lâm Bảo huấn cùng nhiều chuyên đề nội điển, ngoại điển, giúp các hành giả vừa củng cố giới luật, vừa nâng cao Phật học.

Thượng tọa Thích Tuệ Quang, trụ trì, viện chủ chùa Phượng Ban chia sẻ: “Việc chùa Phượng Ban lần đầu được chọn làm Trường hạ vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn. Chúng tôi đã chuẩn bị chu đáo về cơ sở vật chất, thời khóa và công tác hậu cần để chư hành giả có điều kiện an tâm tu học, giữ gìn truyền thống An cư kiết hạ của Phật giáo”.

Ni sư Thích Đàm Chúc, Thủ tọa Ni chúng cũng chia sẻ: “An cư là cơ hội để người xuất gia trở về soi sáng chính mình, trưởng dưỡng giới đức và đạo lực. Một Trường hạ thành tựu không chỉ nhờ cơ sở vật chất mà trước hết là ở tinh thần thanh tịnh, hòa hợp của đại chúng”.

“Được tu học tại Trường hạ chùa Phượng Ban là nhân duyên quý báu. Không gian thanh tịnh của chốn Tổ cùng sự hướng dẫn của chư tôn đức là điều kiện để mỗi hành giả tinh tấn hơn trên con đường tu học”, Sư cô Thích Ngọc Huệ, hành giả an cư tại Hạ trường Phượng Ban chia sẻ.

Dấu mốc mới của Phật giáo Ninh Bình

Năm 2026, Phật giáo tỉnh Ninh Bình có 18 Trường hạ với gần 2.000 Tăng Ni tham gia an cư kiết hạ. Riêng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình cũ trước đây, bên cạnh 3 Trường hạ truyền thống tại chùa Yên Vệ, chùa Đồng Đắc và chùa Hồng An, sự hiện diện của Trường hạ chùa Phượng Ban đã hoàn thiện mạng lưới tu học, đáp ứng tốt hơn nhu cầu an cư của Tăng Ni, đồng thời khẳng định vị thế của một ngôi tổ đình giàu truyền thống trong đời sống Phật giáo đương đại.

Điều đáng quý là, Trường hạ chùa Phượng Ban không được hình thành từ một ngôi chùa mới, mà từ chính một cổ tự đã có lịch sử hơn một thiên niên kỷ và gần hai thế kỷ giữ vai trò tổ đình của dòng Lâm Tế ở Ninh Bình. Vì vậy, việc nơi đây trở thành Trường hạ không chỉ là sự mở rộng về không gian tu học, mà còn là sự tiếp nối mạch nguồn truyền thừa của các thế hệ Tổ sư, đưa giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh của di tích hòa vào nhịp sống Phật giáo hôm nay.

Hòa thượng Thích Quảng Hà, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình sách tấn Tăng Ni

Từ một danh lam cổ kính của vùng đất Cố đô Ninh Bình đến một Trường hạ của Phật giáo tỉnh, Phượng Ban đang viết thêm một dấu son mới trong hành trình phát triển của mình. Đó không chỉ là niềm tự hào của Tăng Ni, Phật tử địa phương, mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của Phật giáo Ninh Bình, nơi truyền thống luôn được tiếp nối bằng sự kế thừa, đổi mới và phát triển.

An cư kiết hạ không chỉ là ba tháng thúc liễm thân tâm, trau dồi Giới - Định - Tuệ của hàng Tăng Ni theo truyền thống Phật giáo, mà còn để vun bồi tinh thần hòa hợp, thanh tịnh của Tăng đoàn và tiếp nối mạch nguồn Chính pháp qua từng thế hệ. Ba tháng an cư rồi sẽ khép lại, nhưng âm vang của mùa hạ đầu tiên tại Trường Hạ chùa Phượng Ban sẽ còn đọng mãi. Dưới mái tổ đình cổ kính, những thời khóa tụng niệm, học giới và hành trì đã làm bừng sáng sức sống của Phật giáo đương đại trên nền tảng truyền thống. Dấu mốc ấy không chỉ mở ra một chặng đường mới cho chùa Phượng Ban, mà còn góp thêm một điểm sáng, tiếp nối truyền thống phụng sự Đạo pháp và Dân tộc của Phật giáo Ninh Bình, nơi giá trị quá khứ tiếp tục được kế thừa và lan tỏa trong đời sống hôm nay.