Truy xuất nguồn gốc: Từ yêu cầu quản lý đến “tài sản” của doanh nghiệp

Chiều 9/9, tại TP.HCM, Tạp chí Tiếp thị & Gia đình phối hợp với Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức Tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” lần thứ hai.

Sự kiện có sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia công nghệ và doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực như thực phẩm, đồ uống, phân bón, xăng dầu... Nội dung thảo luận tập trung vào những yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc, giải pháp công nghệ cũng như kinh nghiệm triển khai trong thực tế sản xuất, kinh doanh.

Không đơn thuần là gắn mã lên sản phẩm

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại tọa đàm là cách nhìn nhận về bản chất của truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, truy xuất nguồn gốc trước hết giúp doanh nghiệp theo dõi được toàn bộ hành trình của sản phẩm trong chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển, phân phối cho tới khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương phát biểu tại Tọa đàm.

Khi dữ liệu tại từng công đoạn được ghi nhận đầy đủ, doanh nghiệp có thể kiểm soát tốt hơn quá trình hình thành và lưu thông của sản phẩm. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phát hiện những bất thường trong chuỗi cung ứng.

Sự phát triển của blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI) và các giải pháp mã hóa đang mở rộng khả năng ứng dụng truy xuất nguồn gốc. Chẳng hạn, khi một mã định danh của cùng sản phẩm được ghi nhận tại hai địa điểm khác nhau, hệ thống có thể phát hiện dấu hiệu bất thường, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện nguy cơ xuất hiện hàng không chính hãng trên thị trường.

Quan trọng hơn, dữ liệu truy xuất còn hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro khi xảy ra sự cố chất lượng. Thay vì phải xử lý trên phạm vi rộng, doanh nghiệp có thể xác định chính xác lô hàng liên quan, truy ngược các công đoạn và tổ chức thu hồi có mục tiêu, qua đó hạn chế thiệt hại kinh tế cũng như ảnh hưởng tới thương hiệu.

Theo ông Trần Hữu Linh, vì vậy, truy xuất nguồn gốc không nên được hiểu đơn giản là việc gắn một mã lên sản phẩm. Cốt lõi nằm ở khả năng quản lý thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng và sử dụng dữ liệu để kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Minh bạch dữ liệu để nâng sức cạnh tranh

Yêu cầu về truy xuất nguồn gốc đang trở nên cụ thể hơn khi hành lang pháp lý tiếp tục được hoàn thiện.

Tọa đàm có sự hiện diện của ông Hoàng Văn Vững, Tổng Biên Tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình và ông Nguyễn Thanh Đảo, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo TP.HCM.

Trong lĩnh vực Công Thương, Thông tư 31 ban hành ngày 11/6/2026 quy định về truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Cùng với đó là Thông tư 33 về danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và cao thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ.

Những quy định mới đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải chuẩn bị bài bản hơn về hệ thống quản trị, dữ liệu và công nghệ. Tuy nhiên, nếu chỉ coi truy xuất nguồn gốc là một nghĩa vụ tuân thủ, doanh nghiệp có thể chưa khai thác hết giá trị kinh tế của hệ thống này.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Hoàng Vững, Tổng Biên tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình cho rằng, yêu cầu công khai, minh bạch từ cơ quan quản lý, thị trường xuất khẩu và người tiêu dùng trong nước đang ngày càng cao. Truy xuất nguồn gốc vì vậy đã trở thành một phương thức quản lý hiện đại đối với cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

Ông Hoàng Văn Vững - TBT Tạp chí Tiếp thị và Gia đình phát biểu tại tọa đàm.

Đáng chú ý, theo ông Hoàng Vững, đối với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc thậm chí có thể trở thành một “tài sản” nếu được tổ chức và vận hành khoa học. Không chỉ hỗ trợ quản trị nội bộ, hệ thống dữ liệu minh bạch còn góp phần tạo dựng lòng tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm và thương hiệu.

Ở góc độ kinh tế thị trường, giá trị của truy xuất nguồn gốc còn nằm ở khả năng góp phần giảm bất cân xứng thông tin giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Khi nguồn gốc, quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa có thể được kiểm chứng, những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho chất lượng có thêm công cụ bảo vệ thương hiệu trước hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc.

Xa hơn, việc hình thành những chuỗi dữ liệu minh bạch cũng tạo nền tảng để doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Khi đó, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý chất lượng hay bảo vệ người tiêu dùng, mà có thể trở thành một phần của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp trong nền kinh tế số.