Truyền đạt kỹ năng số - bắt đầu từ nhu cầu của người dân

Giúp người dân làm quen với công nghệ

Với vai trò Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, cơ duyên nào đưa ông đến với công việc trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn kỹ năng số?

Ông Nguyễn Văn Tuấn.

Ông Nguyễn Văn Tuấn: Là kỹ sư công nghệ thông tin, đồng thời có bằng thạc sĩ Quản trị kinh doanh, từ năm 2023, tôi bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về trí tuệ nhân tạo (AI), ban đầu để ứng dụng vào marketing và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả công việc. Càng tìm hiểu, tôi càng nhận thấy AI và chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp hay người làm công nghệ mà đang trở thành một phần thiết yếu trong đời sống. Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024, tôi nhận thấy để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, bên cạnh chính quyền số, kinh tế số, cần hình thành những công dân số có kiến thức, kỹ năng để đồng hành với chính quyền.

Được lãnh đạo đơn vị phân công trực tiếp phụ trách công tác giảng dạy, đào tạo kỹ năng số, tôi bắt đầu trực tiếp tham gia các lớp tập huấn, đi cơ sở hướng dẫn cán bộ, người dân và các tổ công nghệ số cộng đồng. Qua thực tế, tôi xác định dạy công nghệ không nên quá đi sâu vào lý thuyết mà phải “cầm tay chỉ việc”, học đến đâu thực hành đến đó. Nội dung phải xuất phát từ những nhu cầu thực tế của bà con. Bởi vậy, tôi tập trung hướng dẫn người dân những kỹ năng có thể áp dụng ngay như sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến, VNeID, tìm kiếm thông tin trên Internet, sử dụng AI hỗ trợ công việc, phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng... Mục tiêu là sau mỗi buổi học, mọi người có thể tự mình làm được một việc cụ thể.

Trong hành trình đưa kỹ năng số đến với người dân, Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số đã đồng hành cùng các địa phương như thế nào?

Ông Nguyễn Văn Tuấn: Chúng tôi xác định lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy nhu cầu thực tế làm điểm xuất phát và hiệu quả sử dụng làm thước đo. Trung tâm phối hợp với UBND các xã, phường tổ chức các lớp “Bình dân học vụ số” cho tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn, bản; cử cán bộ có chuyên môn trực tiếp xuống địa phương, hướng dẫn theo phương pháp “cầm tay chỉ việc”.

Công cụ học tập chủ yếu là chiếc điện thoại thông minh người dân đang sử dụng. Giảng viên hướng dẫn một thao tác thì học viên thực hiện ngay thao tác đó. Có nơi hàng trăm tài khoản cùng truy cập Internet khiến thiết bị Wi-Fi tại cơ sở không đáp ứng được. Khi đó, Trung tâm hỗ trợ bổ sung thiết bị để bảo đảm lớp học có thể thực hành. Từ đầu năm đến nay, Trung tâm tổ chức 64 lớp tập huấn về kỹ năng số cho gần 9 nghìn người trên địa bàn tỉnh. Sau khóa học, các thành viên tiếp tục hỗ trợ người dân ngay tại địa bàn.

Mỗi thành viên cần trở thành một “hạt nhân số”, không chỉ tuyên truyền mà còn trực tiếp hướng dẫn người dân theo phương châm “cầm tay chỉ việc, học đến đâu thực hành đến đó”. Bên cạnh đó là vai trò của đoàn viên, thanh niên, nếu mỗi bạn trẻ hướng dẫn cha mẹ, ông bà và những người xung quanh một vài kỹ năng số thiết thực thì sức lan tỏa sẽ rất lớn.

Hiện nay, các lớp “Bình dân học vụ số” cũng dành nhiều thời gian hướng dẫn sử dụng ChatGPT, Gemini. Chúng tôi không chỉ giới thiệu AI mà hướng dẫn cách đặt câu hỏi, mô tả yêu cầu, kiểm tra và sử dụng kết quả phù hợp để người dân thấy AI có thể trở thành một “trợ lý số” hỗ trợ những công việc gần gũi trong cuộc sống.

Trong các buổi lên lớp có câu chuyện nào khiến ông nhớ mãi?

Ông Nguyễn Văn Tuấn: Có một câu chuyện tôi nhớ rất rõ. Trong một buổi hướng dẫn đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Sơn Động sử dụng AI, có một bác lớn tuổi học rất hào hứng nhưng đến phần thực hành lại không thao tác được. Tôi xuống hỏi mới biết bác không biết gõ tiếng Việt trên điện thoại nên không thể nhập câu hỏi vào ChatGPT. Tôi liền xin lỗi và hướng dẫn: “Bác không cần phải gõ đâu ạ. Bác chỉ cần bấm vào biểu tượng micro, nói điều mình muốn hỏi, ChatGPT sẽ nhận diện lời nói và hỗ trợ bác”. Sau đó bác bắt đầu thực hành bằng giọng nói và làm bài rất tốt, thậm chí còn háo hức mong được trả lời những câu tiếp theo. Tình huống ấy giúp tôi nhận ra rằng rào cản công nghệ đôi khi không nằm ở tuổi tác mà ở cách chúng ta hướng dẫn.

Một kỷ niệm khác là trong buổi tập huấn cho Hội Người cao tuổi tỉnh, tôi hướng dẫn các bác sử dụng ChatGPT làm thơ. Một bác sau khi nhờ công nghệ hỗ trợ đã có bài thơ của riêng mình về quê hương và rất phấn khởi. Không chỉ vậy, bác còn hỏi tôi cách gửi bài thơ cho mọi người cùng đọc. Tôi rất vui vì bác không còn “học cho biết” mà đã nghĩ đến việc sử dụng công nghệ để chia sẻ, kết nối.

Phải biết kiểm chứng AI

Ông sử dụng nhiều công cụ AI trong công việc. Theo ông, làm thế nào để AI thực sự trở thành trợ thủ?

Ông Nguyễn Văn Tuấn: Hiện có nhiều công cụ như ChatGPT, Gemini, Grok, NotebookLM… nhưng hiệu quả không nằm ở việc biết bao nhiêu công cụ mà ở khả năng khai thác. Tôi coi AI như một “hộp công cụ số” bởi không phải công cụ nào cũng dùng cho mọi việc, quan trọng là biết chọn đúng công cụ cho đúng nhiệm vụ.

Có người chỉ sử dụng một công cụ nhưng hiểu rõ, biết đặt câu hỏi, cung cấp bối cảnh và yêu cầu đúng mục tiêu thì AI vẫn có thể trở thành trợ lý hữu ích. Nhưng phải xác định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không quyết định thay chúng ta. Với những vấn đề quan trọng liên quan đến pháp luật, tài chính, y tế, kỹ thuật, tôi luôn kiểm tra, đối chiếu trước khi sử dụng. Theo tôi, trong thời đại AI, không chỉ cần biết hỏi AI mà còn phải biết kiểm chứng AI.

Ông Nguyễn Văn Tuấn hướng dẫn nông dân cách bán hàng trên các nền tảng số.

Tại các lớp “Bình dân học vụ số”, theo ông đâu là khó khăn lớn nhất khiến một bộ phận người dân còn ngại tiếp cận công nghệ?

Ông Nguyễn Văn Tuấn: Khó khăn không hẳn nằm ở công nghệ mà ở tâm lý, điều kiện tiếp cận và cách hướng dẫn. Nhiều người cho rằng công nghệ là lĩnh vực cao siêu, chỉ dành cho người trẻ. Tài khoản, mật khẩu cũng là một “nút thắt”. Có người chưa có Gmail hoặc có nhưng không nhớ tài khoản, mật khẩu. Có trường hợp điện thoại được con cháu cài sẵn tài khoản nhưng người sử dụng lại không biết thông tin đăng nhập...

Một vấn đề khác là cách tuyên truyền. Nếu chúng ta chỉ nói về chính quyền số, kinh tế số, AI hay chuyển đổi số mà không chỉ ra công nghệ giúp gì cho người dân thì rất khó tạo nên sự thay đổi về nhận thức, chứ chưa nói đến hành động. Một bác nông dân có thể chưa quan tâm AI là gì nhưng sẽ quan tâm nếu biết dùng điện thoại tìm hiểu kỹ thuật sản xuất, biện pháp phòng trừ sâu bệnh, xem giá nông sản hay viết nội dung bán hàng. Người cao tuổi có thể chưa quan tâm đến khái niệm chuyển đổi số nhưng sẽ hào hứng nếu biết gọi video cho con cháu hoặc dùng ChatGPT bằng giọng nói. Vì vậy, quá trình tập huấn cần giảm lý thuyết, tăng thực hành; giảm khái niệm khó hiểu, tăng tình huống gần gũi và bắt đầu từ nhu cầu thực tế của từng người dân.

Theo ông, cần làm gì để kỹ năng số trở thành kỹ năng thiết yếu trong cộng đồng dân cư?

Ông Nguyễn Văn Tuấn: Theo tôi, đây phải là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài và được triển khai đến tận cơ sở, không chỉ dừng ở các lớp tập huấn ngắn hạn. Đội ngũ cán bộ chuyên trách, phụ trách công nghệ thông tin tại địa phương cần được trang bị kiến thức, kỹ năng AI để trở thành lực lượng nòng cốt. Nhưng đào tạo cán bộ mới chỉ là bước đầu, quan trọng là đưa kiến thức đến gần người dân hơn. Các địa phương cần tiếp tục phát huy vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng. Mỗi thành viên cần trở thành một “hạt nhân số”, không chỉ tuyên truyền mà còn trực tiếp hướng dẫn người dân theo phương châm “cầm tay chỉ việc, học đến đâu thực hành đến đó”. Bên cạnh đó là vai trò của đoàn viên, thanh niên, nếu mỗi bạn trẻ hướng dẫn cha mẹ, ông bà và những người xung quanh một vài kỹ năng số thiết thực thì sức lan tỏa sẽ rất lớn.

Công nghệ luôn thay đổi, nhu cầu của người dân cũng thay đổi. Mục tiêu cuối cùng không phải biến tất cả mọi người thành chuyên gia công nghệ mà giúp mỗi người dân có đủ kỹ năng số để tự tin sử dụng công nghệ, giải quyết công việc và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Trân trọng cảm ơn ông!