Truyền thông phải dẫn dắt văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội số

Đây là nội dung được ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả nhấn mạnh tại Hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí về công tác nhân quyền và thông tin đối ngoại diễn ra ngày 21/5 tại trụ sở Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, chia sẻ tại hội nghị.

Tại hội nghị, ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, vừa qua Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, tiếp đó Quốc hội thông qua Nghị quyết 28 về một số chính sách phát triển văn hóa hiện nay. Các nghị quyết đã đặt ra nhiều cơ chế, chính sách mang tính đột phá cho phát triển văn hóa Việt Nam nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng. Đây được xem là bước đột phá lớn, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước và Quốc hội đối với công tác phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Theo ông Tuấn, việc đặt hai phạm trù truyền thông về công nghiệp văn hóa và quyền tác giả cạnh nhau là điều tất yếu. Bởi trong lĩnh vực văn hóa, từ nghệ thuật, điện ảnh, nhiếp ảnh đến báo chí, xuất bản đều gắn liền với bản quyền. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi Nhà nước xác định phát triển các lĩnh vực công nghiệp văn hóa, các sản phẩm sáng tạo càng cần được bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.

Trong giai đoạn hiện nay, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng khẳng định vai trò là động lực quan trọng của phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng phân phối nội dung trực tuyến, mạng xã hội cùng các mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ đang mở ra nhiều cơ hội mới cho công nghiệp văn hóa, nghệ thuật giải trí và nội dung số phát triển.

“Chúng ta thấy điện ảnh, âm nhạc, game, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ hay du lịch văn hóa… khi được truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội và các phương tiện truyền thông chính thống đã tạo hiệu quả lan tỏa rất lớn đối với các giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội phát triển, công nghiệp văn hóa cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhận thức của một bộ phận tổ chức, cá nhân về vai trò của quyền tác giả, quyền liên quan trong bảo vệ bản quyền còn hạn chế. Ở một số nơi, một số lĩnh vực vẫn còn tình trạng xâm phạm bản quyền, sử dụng tác phẩm chưa được cấp phép. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của các nhà sáng tạo, tác giả, nghệ sĩ; đồng thời làm giảm giá trị của các sản phẩm công nghiệp văn hóa, cả về chất lượng nội dung lẫn giá trị kinh tế”, ông Lê Minh Tuấn nhấn mạnh.

Ở khía cạnh ngược lại, nếu sử dụng các quyền về quyền tác giả, quyền liên quan một cách cứng nhắc và chỉ quan tâm đến lợi ích của các tổ chức, cá nhân hưởng quyền mà không quan tâm đến quyền được sáng tạo các sản phẩm công nghiệp văn hóa của những nghệ sĩ trẻ, quyền hưởng thụ sản phẩm công nghiệp văn hóa của công chúng thì mục tiêu thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa sẽ khó đạt được và các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật sẽ không có điều kiện để lan tỏa rộng rãi đến công chúng trong nước và quốc tế.

Từ đó, ông Lê Minh Tuấn cho rằng, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần được triển khai một cách chủ động, bài bản, có trọng tâm, trọng điểm. Không chỉ dừng lại ở việc đưa tin sự kiện, mà phải góp phần định hướng nhận thức xã hội, thúc đẩy hành vi tôn trọng bản quyền, tiêu dùng hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa minh bạch, bền vững. Nhưng đồng thời cũng cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền và chủ thể sáng tạo cũng như công chúng.

Để đạt được các mục tiêu trên, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần đảm bảo hài hòa: Tôn trọng quyền, tôn trọng sáng tạo, cổ vũ những nhà sáng tạo trẻ và hài hòa lợi ích giữa bên nắm quyền, bên nhận quyền và công chúng, người tiêu dùng các sản phẩm công nghiệp văn hóa, với mục tiêu cao nhất đó là phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong nước và quốc tế.

Ban chủ trì hội nghị.

Theo Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan hướng tới ba mục tiêu cơ bản.

Trước hết là nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sáng tạo và công chúng về vị trí, vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội. Công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động văn hóa đơn thuần mà còn là lĩnh vực kinh tế quan trọng, dựa trên sáng tạo, công nghệ, bản quyền, tài sản trí tuệ và khả năng thương mại hóa các giá trị văn hóa.

Thứ hai, tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; thúc đẩy văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng. Truyền thông cần làm rõ quyền và nghĩa vụ của tác giả, chủ sở hữu quyền, người sử dụng tác phẩm, doanh nghiệp nền tảng, tổ chức trung gian và công chúng; đồng thời chỉ ra tác hại của hành vi xâm phạm bản quyền đối với môi trường sáng tạo, thị trường văn hóa và uy tín quốc gia.

Thứ ba, góp phần phát triển thị trường nội dung số lành mạnh, thúc đẩy tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa Việt Nam. Truyền thông cần giới thiệu các sản phẩm, mô hình, doanh nghiệp, startup, nghệ sĩ, nhà sáng tạo tiêu biểu; quảng bá thương hiệu sáng tạo Việt Nam; tăng cường kết nối giữa nhà sáng tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư, nền tảng phân phối và công chúng.

Truyền thông phải dẫn dắt văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội số.

Về nội dung truyền thông, ông Lê Minh Tuấn cho rằng, cần tập trung tuyên truyền các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đã ban hành, đặc biệt là những chính sách mang tính đột phá đối với phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Trọng tâm hiện nay là Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết 28 của Quốc hội về một số chính sách đột phá cho phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó có công nghiệp văn hóa.

Ông Tuấn thông tin, hiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang gấp rút xây dựng nghị định quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết 28. Trong đó có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến công nghiệp văn hóa như phát triển cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa và tổ hợp sáng tạo văn hóa. Đây là những khái niệm mới, lần đầu tiên được quy định trong một nghị quyết của Quốc hội.

“Chúng tôi đang xây dựng các nội dung để hình thành những mô hình này nhằm tập trung phát triển công nghiệp văn hóa. Các đơn vị hoạt động sáng tạo trong các khu, cụm sáng tạo văn hóa sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi lớn của Nhà nước về thuế và các cơ chế liên quan…”, ông Lê Minh Tuấn cho biết.

Cùng với đó, theo ông Tuấn, cần đẩy mạnh truyền thông về Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là những nội dung có vai trò chủ chốt trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Bên cạnh truyền thông về các chiến lược, chính sách phát triển, ông Lê Minh Tuấn cho rằng, cần tiếp tục tuyên truyền việc triển khai thực hiện Luật Sở hữu trí tuệ; Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 17 quy định chi tiết Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.

Đồng thời, cần tăng cường phổ biến các quy định của Nghị định 341 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan. Theo ông, nghị định đã đưa ra những chế tài cụ thể đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà sáng tạo.

Ông Lê Minh Tuấn đề xuất một số thông điệp trọng tâm trong truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan.

Theo đó, thứ nhất, công nghiệp văn hóa cần được xác định là động lực quan trọng của phát triển kinh tế sáng tạo và phát triển bền vững của Việt Nam. Thứ hai, bản quyền là nền tảng của sáng tạo; tôn trọng bản quyền cũng chính là tôn trọng lao động sáng tạo. Thứ ba, thương mại hóa tài sản trí tuệ là con đường quan trọng để các sản phẩm văn hóa Việt Nam vươn ra thị trường trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội lớn cho công nghiệp văn hóa, song phải đi đôi với bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan. Đồng thời, cần xây dựng văn hóa sử dụng nội dung hợp pháp, coi đây là trách nhiệm chung của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số và mỗi người dân.

Ông Tuấn nhấn mạnh yếu tố cần hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền, tổ chức, cá nhân sáng tạo, đặc biệt là các nhà sáng tạo trẻ, với quyền hưởng thụ các sản phẩm công nghiệp văn hóa của công chúng. Tất cả hướng tới mục tiêu chung là thúc đẩy phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam đến công chúng trong nước và quốc tế, góp phần phát triển kinh tế sáng tạo quốc gia.

Theo Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy tuân thủ pháp luật, bảo vệ thành quả sáng tạo và phát triển thị trường văn hóa lành mạnh.

Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo, kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, truyền thông cần chuyển từ việc đơn thuần phổ biến thông tin sang kiến tạo nhận thức, dẫn dắt hành vi và thúc đẩy hành động.

Ông Tuấn bày tỏ, với sự tham gia tích cực của các cơ quan báo chí, truyền thông, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo, các nền tảng số và công chúng, công nghiệp văn hóa Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ hơn trên nền tảng sáng tạo, bản quyền, công nghệ và bản sắc văn hóa dân tộc. Qua đó góp phần thiết thực vào mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và phát triển đất nước nhanh, bền vững.