Truyền thông về phòng, chống tác hại thuốc lá: Đa dạng hình thức, hướng tới từng nhóm đối tượng

Đa dạng hóa các kênh truyền thông

Trong những năm qua, Bộ Y tế cùng các Bộ, ngành Trung ương và địa phương đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá, từng bước đưa các quy định của Luật phòng, chống tác hại thuốc lá đến gần hơn với người dân.

Hoạt động thông tin, truyền thông được thực hiện thông qua nhiều kênh khác nhau như phát thanh, truyền hình, báo in, báo điện tử, mạng xã hội, trang thông tin điện tử; hệ thống loa truyền thanh tại xã, phường; pa-nô, áp-phích, sách và các tài liệu hướng dẫn.

Bên cạnh truyền thông đại chúng, hình thức truyền thông trực tiếp cũng được chú trọng thông qua các hội nghị, hội thảo chia sẻ kinh nghiệm, các lớp tập huấn kỹ năng và những buổi truyền thông lưu động tại xã, phường, làng, bản. Đây là những hình thức giúp đưa thông tin pháp luật và kiến thức về tác hại của thuốc lá đến trực tiếp với cộng đồng, nhất là những địa bàn khó tiếp cận.

Các hoạt động truyền thông cũng được triển khai theo hướng sinh động, tăng tính tương tác thông qua các cuộc thi vẽ tranh, thi tìm hiểu, thi sáng tác về phòng, chống tác hại thuốc lá. Qua đó, nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá không chỉ được truyền tải dưới dạng thông tin pháp luật mà còn từng bước trở thành nội dung giáo dục, vận động cộng đồng.

Bảng các hình thức phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nguồn: BYT

Hướng truyền thông tới nhiều nhóm đối tượng

Công tác truyền thông phòng chống tác hại của thuốc lá được triển khai tới nhiều nhóm đối tượng trong xã hội, từ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động đến thanh niên, học sinh, sinh viên.

Tại cộng đồng, các hoạt động được hướng tới người dân tại xã, phường, làng, bản, trong đó chú trọng những khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Việc mở rộng đối tượng truyền thông có ý nghĩa quan trọng bởi tác hại của thuốc lá không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng mà còn tác động đến những người xung quanh thông qua khói thuốc thụ động. Vì vậy, nâng cao nhận thức và hiểu biết pháp luật cho nhiều nhóm trong cộng đồng sẽ góp phần hình thành môi trường không khói thuốc và thúc đẩy thay đổi hành vi.

Đặc biệt, đối với học sinh, sinh viên và thanh niên, truyền thông có vai trò quan trọng trong phòng ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá từ sớm, đồng thời giúp thế hệ trẻ nhận diện các nguy cơ từ những sản phẩm thuốc lá mới.

Đa dạng hoá hình thức truyền thông về phòng chông tác hại của thuốc lá.   Ảnh: SYT Cần Thơ

Nội dung truyền thông ngày càng cập nhật

Nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật tiếp tục tập trung vào những quy định cốt lõi của Luật phòng chống tác hại của thuốc lá, trong đó có các địa điểm cấm hút thuốc và vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong xây dựng và duy trì môi trường không khói thuốc.

Song song với phổ biến quy định pháp luật, các hoạt động truyền thông cũng cung cấp thông tin về tác hại của việc sử dụng thuốc lá điếu và các sản phẩm thuốc lá khác.

Trong giai đoạn 2020-2025, nội dung truyền thông đặc biệt chú trọng đến tác hại của các sản phẩm được gọi là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, qua đó giúp người dân nhận diện những nguy cơ đối với sức khỏe và không xem đây là những sản phẩm vô hại hoặc ít nguy cơ.

Các mô hình, tấm gương cơ quan, đơn vị thực hiện tốt quy định về môi trường không khói thuốc cũng được giới thiệu rộng rãi. Cùng với đó là thông tin hỗ trợ cai nghiện thuốc lá, góp phần giúp người đang sử dụng thuốc lá có thêm kiến thức và lựa chọn phù hợp để từ bỏ thuốc lá.

Một nội dung quan trọng khác là phổ biến các kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế về tác hại của thuốc lá; kết quả các cuộc điều tra về tình hình sử dụng thuốc lá và hiệu quả thực hiện chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá.

Trong đó có Điều tra toàn cầu về tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành (GATS), Điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá trong học sinh 13-15 tuổi (GYTS 2022), Điều tra tại 34 tỉnh, thành phố năm 2020 (PGATS)... Những dữ liệu này giúp cung cấp bằng chứng thực tiễn, làm cơ sở cho hoạt động truyền thông, vận động thay đổi nhận thức và hành vi trong cộng đồng.

Theo số liệu năm 2024, 61,5% người dân biết về Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá và các quy định của Luật, trong khi 73,2% người dân tiếp cận thông tin tuyên truyền về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Những con số này cho thấy truyền thông đã có độ bao phủ tương đối rộng, song đồng thời cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới cách thức truyền tải để nâng cao hơn nữa mức độ hiểu biết và khả năng chuyển hóa thông tin thành hành vi thực tế.

Không để truyền thông chỉ tập trung vào một thời điểm

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng chống tác hại vẫn còn một số hạn chế.

Tại một số Bộ, ngành, địa phương, hoạt động phổ biến, tuyên truyền chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục mà còn tập trung chủ yếu vào Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25-31/5 hằng năm.

Cách tiếp cận này có thể tạo hiệu ứng truyền thông mạnh trong một khoảng thời gian nhất định nhưng chưa bảo đảm duy trì được sự quan tâm của cộng đồng trong cả năm. Trong khi đó, thay đổi hành vi sử dụng thuốc lá là một quá trình lâu dài, đòi hỏi thông tin phải được cung cấp thường xuyên và lặp lại với những nội dung phù hợp.

Một số Bộ, ngành, địa phương còn thiếu nguồn lực và điều kiện để tổ chức các hoạt động truyền thông chuyên biệt cho những nhóm đối tượng dễ bị tác động hoặc ảnh hưởng bởi việc sử dụng thuốc lá.

Ở giai đoạn đầu sau khi Luật được ban hành, việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật chưa được triển khai kịp thời và còn phải lồng ghép với hoạt động phổ biến nhiều luật, văn bản khác. Do đó, nội dung truyền thông về Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá ở một số nơi chưa đủ chuyên sâu.

Nguồn kinh phí dành cho công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng còn hạn chế, trong đó hoạt động truyền thông chủ yếu nhận được sự hỗ trợ từ Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá (nay là Quỹ Phòng bệnh-PV).

Truyền thông cấm hút thuốc lá trong khuôn viên bệnh viện tại Bệnh viện Thống Nhất. Ảnh: Thái Bình

Cần phối hợp đồng bộ và tiếp cận sâu hơn tới cộng đồng

Qua kiểm tra công tác pháp chế tại một số địa phương cho thấy, việc tuyên truyền, phổ biến Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá ở một số nơi chưa có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể.

Hoạt động truyền thông chủ yếu do ngành y tế, trước đây là Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe và hiện nay là Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, thực hiện. Trong khi đó, sự tham gia của ngành tư pháp và các cơ quan, tổ chức khác tại địa phương còn hạn chế.

Thực tế này cho thấy cần tiếp tục phát huy vai trò phối hợp liên ngành trong phổ biến pháp luật về phòng chống chống tác tác hại của thuốc lá. 

Đặc biệt, công tác truyền thông hiện vẫn có sự chênh lệch về địa bàn. Hoạt động tuyên truyền khá rộng rãi tại thành phố, thị trấn, các cơ quan, ban, ngành và trung tâm xã, nhưng người dân tại thôn, bản vùng sâu, vùng xa vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ.

Mtrong những nguyên nhân là thiếu tài liệu truyền thông phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ của từng cộng đồng, trong đó đáng chú ý là chưa có nhiều tài liệu tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng tiếng dân tộc.