TS. Ngô Đức Lâm: Mở rộng Luật Dầu khí tạo động lực để Petrovietnam phát triển năng lượng biển

Hình thành các cực tăng trưởng mới từ trung tâm công nghiệp - năng lượng ven biển

Trao đổi với PetroTimes, TS. Ngô Đức Lâm cho rằng, việc khai thác hiệu quả tiềm năng biển không chỉ tạo động lực tăng trưởng mới mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các cam kết phát triển bền vững.

Theo ông, khác với không gian phát triển trên đất liền vốn chịu nhiều giới hạn địa lý, vùng biển và vùng trời trên biển của Việt Nam còn rất rộng. Đây là khu vực hội tụ hầu hết các nguồn năng lượng quan trọng của tương lai, từ dầu khí, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời nổi đến hydrogen xanh và các dạng năng lượng mới.

Nếu được quy hoạch bài bản và khai thác hiệu quả, kinh tế biển không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP mà còn tạo nền tảng năng lượng ổn định cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đồng thời, phát triển năng lượng biển sẽ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Theo TS. Ngô Đức Lâm, cùng với khai thác dầu khí truyền thống, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để mở rộng phạm vi phát triển sang các lĩnh vực năng lượng tái tạo ngoài khơi, đặc biệt là điện gió ngoài khơi - nguồn năng lượng được đánh giá có tiềm năng vượt trội so với điện gió trên đất liền.

Đánh giá về vai trò của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng, TS. Ngô Đức Lâm cho rằng, đây là doanh nghiệp sở hữu những lợi thế mà rất ít đơn vị trong nước có được.

Sau hơn nửa thế kỷ hoạt động trên biển, Petrovietnam đã tích lũy được hệ thống kinh nghiệm sâu rộng trong quản lý các dự án ngoài khơi quy mô lớn, từ khảo sát địa chất, thiết kế công trình biển, vận hành giàn khoan, đường ống đến quản lý an toàn trong điều kiện môi trường khắc nghiệt.

Những năng lực này có thể được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh khi phát triển điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, ammonia xanh và các loại hình năng lượng biển mới. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng hiện hữu cùng đội ngũ nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cũng là nền tảng quan trọng để Petrovietnam chuyển dịch từ mô hình tập đoàn dầu khí truyền thống sang tập đoàn công nghiệp - năng lượng tích hợp.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, ở đâu hình thành các trung tâm năng lượng lớn, ở đó xuất hiện các cực tăng trưởng kinh tế mới. TS. Ngô Đức Lâm cho rằng, phát triển kinh tế biển cần gắn với xây dựng các trung tâm công nghiệp - năng lượng ven biển quy mô lớn, tránh tình trạng đầu tư manh mún, phân tán. Các trung tâm này vừa đóng vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế vùng ven biển, vừa bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Một dự án điện khí hoặc điện gió ngoài khơi quy mô lớn không chỉ tạo ra sản lượng điện mà còn kéo theo sự phát triển của hàng loạt ngành nghề liên quan như cơ khí chế tạo, xây dựng, logistics, cảng biển, dịch vụ kỹ thuật, tài chính, đào tạo nhân lực và công nghiệp phụ trợ.

Khi nhiều dự án được tập trung trong cùng một khu vực, hiệu ứng cộng hưởng sẽ rất lớn, giúp các địa phương ven biển thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước, tạo việc làm chất lượng cao, nâng cao thu nhập người dân và thúc đẩy quá trình đô thị hóa.

Đặc biệt, Petrovietnam được đánh giá có đủ năng lực để phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, trên nền tảng hạ tầng dầu khí hiện hữu. Mô hình này cho phép tối ưu hóa hạ tầng, giảm chi phí đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm phát thải, qua đó hình thành các cực tăng trưởng công nghiệp mới cho đất nước.

Tháo gỡ các nút thắt về quy hoạch và cơ chế

Để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng từ biển, TS. Ngô Đức Lâm cho rằng, hiện vẫn còn nhiều rào cản cần được tháo gỡ. Trước hết là sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch không gian biển. Hiện nay, nhiều hoạt động trên biển như dầu khí, hàng hải, thủy sản, quốc phòng và năng lượng tái tạo đang có sự giao thoa về không gian phát triển. Vì vậy, cần sớm xây dựng quy hoạch tổng thể không gian biển quốc gia với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ.

Bên cạnh đó, các thủ tục cấp phép còn phức tạp, kéo dài, làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Đây là vấn đề cần tiếp tục được xử lý trong quá trình hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.

Ngoài ra, các dự án năng lượng biển đòi hỏi trình độ kỹ thuật và công nghệ cao, trong khi Việt Nam vẫn cần tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ tiên tiến và nguồn vốn lớn. Do đó, việc xây dựng khung pháp lý minh bạch, ổn định và nhất quán trong dài hạn là điều kiện quan trọng để thu hút các nhà đầu tư.

Theo TS. Ngô Đức Lâm, Petrovietnam cần được nhìn nhận là lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế biển và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Để phát huy tối đa năng lực hiện có, cần tiếp tục hoàn thiện Luật Dầu khí và các văn bản liên quan theo hướng đồng bộ với các lĩnh vực năng lượng mới từ biển, tạo điều kiện để Tập đoàn chủ động hơn trong đầu tư và triển khai các dự án chiến lược.

Ông cũng kiến nghị đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho doanh nghiệp nhà nước trong quyết định đầu tư các dự án trọng điểm, đồng thời tăng cường phân quyền cho địa phương nhằm rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và nâng cao hiệu quả triển khai.

Cùng với đó, cần nghiên cứu áp dụng các cơ chế đặc thù về thuế, đất đai, hạ tầng và từng bước hình thành các khu thương mại tự do theo thông lệ quốc tế để thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư vào các dự án năng lượng và công nghiệp biển.

Quan trọng hơn, cần xây dựng các chính sách thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng hoàn chỉnh, kết nối từ sản xuất năng lượng đến cơ khí chế tạo, logistics, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp phụ trợ. Với lợi thế về hạ tầng, kinh nghiệm và nguồn nhân lực, Petrovietnam được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong xây dựng hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng biển, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.