TS. Tô Hoài Nam: Văn hóa công vụ tốt, doanh nghiệp được 'tiếp sức'

Tháng 1/2026, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương ký ban hành Quyết định số 103/QĐ-BCT thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương, xác lập 8 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn trọng tâm. Điểm nhấn không dừng ở khẩu hiệu, mà đặt yêu cầu lồng ghép văn hóa công vụ vào cải cách hành chính, chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số - những trụ cột đang trực tiếp tác động đến chi phí tuân thủ, tính minh bạch và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Thông điệp này tiếp tục được nhấn mạnh tại Chương trình gặp mặt đầu Xuân của Bộ. Quyền Bộ trưởng yêu cầu triển khai Đề án xây dựng và phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương theo hướng thực chất, qua đó định vị rõ vai trò, vị thế của ngành trong nền kinh tế và bồi đắp niềm tự hào, kỷ cương, trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động.

TS. Tô Hoài Nam, Tổng Thư ký kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. Ảnh: Đức Anh

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa, phóng viên Báo Công Thương đã trao đổi với TS. Tô Hoài Nam, Tổng Thư ký kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam để làm rõ thêm những kỳ vọng và kiến nghị đối với việc xây dựng văn hóa công vụ của ngành Công Thương trong giai đoạn mới.

- Thưa ông, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, ông nhìn nhận thế nào về vai trò của xây dựng văn hóa công vụ? Ở góc độ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây có phải là “hạ tầng mềm” quyết định chất lượng môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia?

TS. Tô Hoài Nam: Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới và cả đất nước đang triển khai, sớm đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đi vào cuộc sống, thì việc xây dựng văn hóa công vụ không chỉ là một yêu cầu về đạo đức hành chính mà đã trở thành một trong những thành tố “trụ cột”. Đấy là một trong những trụ cột quan trọng, trụ cột “mềm”, mang tính quyết định đối với năng lực quản trị của Bộ Công Thương và nói rộng hơn nữa là năng lực và hiệu quả thực thi các chính sách của Bộ.

Nghị quyết Đại hội XIV đặt ra yêu cầu rất cao về xây dựng Nhà nước pháp quyền, xã hội chủ nghĩa hiện đại, hành động liêm chính và lấy người dân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm để phục vụ. Muốn thực hiện được những mục tiêu này không thể chỉ trông chờ vào việc hoàn thiện một thể chế, những quy định, chính sách mà cần chuyển biến về mặt tư duy về thái độ và chuẩn mực ứng xử của đội ngũ cán bộ công chức trong quá trình thực thi công vụ. Ở một khía cạnh nào đó, chính là văn hóa công vụ.

Từ góc nhìn của một tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa toàn quốc, chúng tôi đánh giá văn hóa công vụ chính là điểm chạm trực tiếp giữa Nhà nước với doanh nghiệp. Ngoài những quy định, những chính sách, những thủ tục hành chính là một điểm chạm rất quan trọng. Điểm chạm này thể hiện một nền công vụ chuyên nghiệp, minh bạch, có trách nhiệm và đồng hành với doanh nghiệp. Đồng hành để giảm chi phí tuân thủ, tăng niềm tin của chính sách và khơi thông động lực cho sản xuất kinh doanh.

Chúng tôi cho rằng, một nền công vụ chuyên nghiệp, minh bạch, có trách nhiệm đồng hành đương nhiên sẽ giảm các chi phí tuân thủ, tăng được niềm tin chính sách và khơi thông động lực cho sản xuất kinh doanh. Ngược lại, nếu văn hóa công vụ yếu kém, chỉ mang tính hình thức thì dù chủ trương có đúng, chính sách có hay cũng khó đi vào cuộc sống.

Có thể nói với tinh thần được đề ra trong định hướng Đại hội XIV, xây dựng văn hóa công vụ chính là xây dựng một nền hành chính kiến tạo cho phát triển. Đây cũng là một thước đo rất quan trọng về năng lực, về thái độ của cán bộ công chức đối với người dân, đặc biệt là trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ, công vụ của mình.

- Với ngành Công Thương, lĩnh vực gắn trực tiếp với sản xuất, xuất nhập khẩu và thị trường, theo ông, xây dựng văn hóa công vụ trong cải cách hành chính, chuyển đổi số cần được thể hiện ra sao để thực sự giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch và mức độ hài lòng của doanh nghiệp?

TS. Tô Hoài Nam: Đối với ngành Công Thương, một trong những ngành xương sống của nền kinh tế, trực tiếp gắn với sản xuất và lưu thông hàng hóa, với xuất nhập khẩu, thậm chí với ngành năng lượng và thị trường nội địa trong nước. Vì vậy, chất lượng văn hóa công vụ của ngành Công Thương có tác động rất lớn, mang tính lan tỏa rộng đối với môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một nền công vụ chuyên nghiệp, minh bạch, có trách nhiệm đồng hành sẽ khơi thông động lực cho sản xuất kinh doanh.

Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, văn hóa công vụ càng đóng vai trò then chốt. Bởi vì chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình mà còn là chuyển đổi tư duy từ quản lý cấp phép sang đồng hành, hỗ trợ và kiến tạo.

Nếu thiếu dù chỉ một nền tảng văn hóa công vụ. Công nghệ ứng dụng rất giỏi, rất cao, rất tiên tiến nhưng cũng có thể biến thành một công cụ hình thức, thậm chí phát sinh thêm những rào cản mới. Theo tôi, nếu chỉ có công nghệ hiện đại thì chưa đủ, phải có thêm giá trị văn hóa. Tuy nhiên, ngược lại, khi văn hóa công vụ được xây dựng trên những giá trị như trách nhiệm, minh bạch, liêm chính và chuyên nghiệp, công tác chuyển đổi số sẽ phát huy tác động rất mạnh; giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm tiếp xúc, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, cho người dân và nâng cao chất lượng phục vụ.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa - một lực lượng chiếm đến hơn 90% trong tổng số các doanh nghiệp đang hoạt động. Song, năng lực thích ứng của họ với văn hóa công vụ, pháp luật, công cụ số hóa còn nhiều hạn chế. Do đó, một nền văn hóa công vụ thân thiện, nhất quán chính là điều kiện quan trọng để góp phần giúp doanh nghiệp yên tâm trong việc đầu tư mở rộng sản xuất và đổi mới sáng tạo.

- Từ thực tiễn cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông kiến nghị gì để việc triển khai văn hóa công vụ ngành Công Thương đi vào thực chất, có thể đo lường được bằng những kết quả cụ thể?

TS. Tô Hoài Nam: Tôi cho rằng, với ngành Công Thương, để văn hóa công vụ đi vào thực chất, cần một số quan điểm giải pháp có tính chất trọng tâm như sau:

Một là, xác định rõ văn hóa công vụ là trách nhiệm của người đứng đầu. Nơi nào người đứng đầu gương mẫu quyết liệt, nơi đó văn hóa công vụ sẽ chuyển biến thực chất. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt đã được nhấn mạnh tại Đại hội XIV của Đảng, nhất là trong kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ.

Hai là, cần triển khai chặt chẽ văn hóa công vụ với cải cách hành chính, chuyển đổi số. Các đơn vị cần tránh tình trạng mỗi hoạt động, mỗi lĩnh vực, mỗi việc theo các hướng khác nhau. Văn hóa công vụ phải được đo lường bằng kết quả phục vụ thực tế, bằng sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp.

Ba là, tăng cường một cơ chế giám sát, đánh giá độc lập, trong đó, cần đo lường dựa theo ý kiến phản biện, góp ý đến từ doanh nghiệp, các tổ chức đại diện cho doanh nghiệp, cơ quan báo chí. Văn hóa công vụ không thể chỉ tự đánh giá trong nội bộ của Bộ, của ngành mà cần có một đối tượng cùng đánh giá để có được khẳng định chất lượng và năng lực.

Bốn là, cần có cơ chế khen thưởng, kỷ luật đủ mạnh để kịp thời biểu dương những cán bộ tận tâm, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Đồng thời, có biện pháp xử lý phù hợp, nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm chuẩn mực của công vụ.

- Ông kỳ vọng ngành Công Thương sẽ đổi mới như thế nào để vừa giữ vai trò trụ cột kinh tế, vừa tiên phong về kỷ luật hành chính và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp?

TS. Tô Hoài Nam: Bước sang năm 2026, năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng ngành Công Thương sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong xây dựng nền hành chính phục vụ và phát triển, lấy doanh nghiệp, lấy người dân làm trung tâm và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cộng đồng doanh nghiệp khu vực này rất mong ngành Công Thương sẽ không chỉ giữ vai trò là cơ quan quản lý, mà còn là đối tác đồng hành đáng tin cậy. Một “đối tác” luôn chủ động tháo gỡ các khó khăn, hỗ trợ, những dự báo sớm về rủi ro thị trường, giúp các doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu.

Tôi tin rằng với quyết tâm chính trị cao, kế hoạch xây dựng văn hóa công vụ bài bản, thực chất của ngành Công Thương sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đúng với tinh thần, kỳ vọng mà Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra cho toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó có ngành Công Thương.

Xin cảm ơn ông!.

Nhóm Phóng viên