TS. Trần Văn: Đầu tư công - Động lực kiến tạo không gian tăng trưởng

Năm 2025 khép lại với nhiều tín hiệu tích cực của kinh tế Việt Nam. Bước sang năm 2026, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là kỳ vọng về một con số ấn tượng, mà đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới mô hình tăng trưởng, cải cách thể chế và nâng cao năng lực thực thi chính sách. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có nên đặt mục tiêu cao hay không, mà là làm thế nào để chuyển hóa mục tiêu thành hành động cụ thể, tạo ra động lực tăng trưởng thực chất và bền vững.

Trao đổi với PetroTimes, TS. Trần Văn - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, nay là Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã phân tích những nền tảng quan trọng, các trụ cột quyết định và yêu cầu cải cách then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

PV: Nhìn lại năm 2025, theo ông, đâu là những nền tảng quan trọng nhất mà kinh tế Việt Nam đã tạo dựng được để làm tiền đề hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số?

TS. Trần Văn: Số liệu thống kê cho thấy, năm 2025 kinh tế Việt Nam đã đạt được kết quả rất tích cực. GDP tăng 8,02% mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây đưa quy mô nền kinh tế lên khoảng 510 tỷ USD, xếp thứ 32 thế giới. GDP bình quân đầu người đạt xấp xỉ 5.000 USD, chính thức đưa Việt Nam vào nhóm nước thu nhập trung bình cao. Đây là những nền tảng quan trọng, tạo đà cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tăng trưởng năm 2025 có sự đóng góp tương đối đồng đều từ các khu vực chủ lực. Công nghiệp - xây dựng tăng gần 9%, dịch vụ tăng hơn 8,6%, trong khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 900 tỷ USD. Đặc biệt, công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trưởng trên 10%, đóng góp lớn nhất vào chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP). Các ngành điện tử, bán dẫn, linh kiện máy tính đạt kim ngạch xuất khẩu trên 72 tỷ USD, góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu và từng bước chuyển sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

Bên cạnh đó, công nghiệp công nghệ số tiếp tục tăng trưởng vượt mục tiêu về doanh thu, xuất khẩu và thương mại điện tử, nhờ tập trung vào các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, fintech và dữ liệu lớn. Chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và năng lượng tái tạo cũng đang nổi lên như những trụ cột tăng trưởng mới, phù hợp với xu thế phát triển bền vững toàn cầu.

TS. Trần Văn, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, nay là Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của đầu tư công. Việc Nhà nước đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng giao thông, năng lượng, đô thị đã mở rộng không gian phát triển, tạo nền tảng thu hút dòng vốn FDI và thúc đẩy các ngành công nghiệp mới. Cùng với đó, cải cách thể chế và ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục phát huy tác dụng, khi cải cách hành chính giúp cắt giảm khoảng 30% thủ tục, quá trình cơ cấu lại hệ thống tổ chức tín dụng diễn ra tích cực, thị trường chứng khoán được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Thu ngân sách Nhà nước vượt trên 30% kế hoạch, đạt khoảng 101,3 tỷ USD, trong khi lạm phát được kiểm soát dưới 4%. Những yếu tố này tạo ra môi trường vĩ mô ổn định, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và là tiền đề quan trọng để huy động nguồn lực cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

PV: Bước sang năm 2026, trong các động lực như đầu tư công, kinh tế tư nhân, chuyển đổi số, chuyển dịch năng lượng và kinh tế xanh, đâu là trụ cột mang tính quyết định để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số?

TS. Trần Văn: Tôi cho rằng trong năm 2026, đầu tư công là động lực mang tính quyết định. Theo kế hoạch, tổng vốn đầu tư công dự kiến giải ngân khoảng 1,65 triệu tỷ đồng, tương đương 63 tỷ USD, chiếm khoảng 10% GDP và gần 28% tổng đầu tư toàn xã hội. Quy mô này đủ lớn để tạo tác động lan tỏa mạnh mẽ, vừa trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng, vừa kích thích đầu tư tư nhân và thu hút FDI.

Đầu tư công không chỉ đơn thuần là chi tiêu ngân sách, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng hạ tầng chiến lược cho nền kinh tế, từ giao thông, năng lượng đến hạ tầng số. Khi hạ tầng được cải thiện, chi phí logistics giảm, kết nối vùng thuận lợi hơn, năng lực hấp thụ vốn của khu vực tư nhân và FDI sẽ tăng lên rõ rệt. Đây chính là vai trò “đầu tàu” và “vốn mồi” của đầu tư công.

Chúng ta cũng có cơ sở để kỳ vọng vào sự đóng góp mạnh mẽ hơn của khu vực kinh tế tư nhân và FDI. Nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được ban hành, nhiều luật then chốt như Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp được sửa đổi, qua đó cải thiện đáng kể môi trường kinh doanh. Khi kết hợp với cú hích từ đầu tư công, các chính sách này sẽ giúp thu hút nguồn vốn đầu tư dài hạn từ thị trường vốn, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Tôi kỳ vọng dòng vốn tư nhân sẽ tập trung nhiều hơn vào các ngành công nghiệp mới, có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, hydrogen, trí tuệ nhân tạo, cơ sở dữ liệu lớn, công nghệ xanh. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các động lực này đều cần thời gian để hình thành và phát huy hiệu quả.

Chuyển đổi số, năng lượng xanh và kinh tế tuần hoàn là những động lực tăng trưởng mới, nhưng muốn phát triển nhanh và bền vững thì Nhà nước vẫn phải đi trước một bước trong đầu tư hạ tầng số, lưới điện sạch, cũng như đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng xanh. Tổng thể mà nói, đầu tư công có vai trò quyết định trong ngắn hạn vì tạo ra “không gian tăng trưởng” ngay lập tức, trong khi các động lực khác cần thêm thời gian để triển khai và lan tỏa.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% GDP năm 2026, đầu tư công cần tiếp tục được ưu tiên làm “đầu tàu” và “vốn mồi”, với quy mô khoảng 1,65 triệu tỷ đồng. Đồng thời, phải kích hoạt khu vực kinh tế tư nhân mạnh mẽ hơn thông qua cải cách thể chế và thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP). Theo tính toán, tăng 1% đầu tư tư nhân có thể tạo ra giá trị tương đương khoảng 2,5% đầu tư công, cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của khu vực này trong trung và dài hạn.

Theo TS. Trần Văn, để đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% GDP vào năm 2026, đầu tư công cần tiếp tục được ưu tiên làm “đầu tàu”.

PV: Theo ông, cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư - kinh doanh trong năm 2026 cần tập trung đột phá vào những lĩnh vực nào?

TS. Trần Văn: Theo tôi, cải cách thể chế năm 2026 cần tập trung đột phá vào khâu tổ chức thực thi. Nhiều chủ trương, chính sách lớn đã được Quốc hội khóa XV thông qua, Chính phủ cũng đã ban hành các nghị định hướng dẫn, nhưng trên thực tế việc triển khai vẫn còn những điểm nghẽn, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, đất đai và doanh nghiệp.

Một ưu tiên quan trọng là tiếp tục cắt giảm khoảng 30% thủ tục và điều kiện kinh doanh, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh. Điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc hỗ trợ mục tiêu đạt khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030, giải phóng nguồn lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về đất đai, đầu tư, doanh nghiệp và quy hoạch theo hướng minh bạch, ổn định và dễ dự đoán. Luật Đất đai cần bảo đảm khả năng tiếp cận đất đai công bằng; Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp cần bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp; Luật Quy hoạch cần loại bỏ tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, gây cản trở đầu tư. Thực thi Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về khoa học - công nghệ, tạo nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chuyển đổi số cũng phải được đẩy mạnh toàn diện, không chỉ trong doanh nghiệp mà cả trong bộ máy quản lý nhà nước. Việc xây dựng hạ tầng số, cơ sở dữ liệu quốc gia, các nền tảng số dùng chung và kết nối liên thông giữa các bộ, ngành, địa phương sẽ giúp số hóa dịch vụ công, nâng cao hiệu quả giám sát chính sách và giảm chi phí cho xã hội.

PV: Từ góc độ điều hành vĩ mô, cơ chế phối hợp giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp, theo ông cần được điều chỉnh ra sao trong năm 2026?

TS. Trần Văn: Cơ chế phối hợp cần được điều chỉnh theo hướng “Trung ương định hướng chiến lược, địa phương quyết định thực thi và doanh nghiệp dẫn dắt đổi mới”. Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với trách nhiệm giải trình rõ ràng, chuyển từ mô hình “Trung ương quyết định - địa phương thực hiện” sang “địa phương quyết định, thực hiện và chịu trách nhiệm”.

Điểm nhấn quan trọng nhất mà Chính phủ cần thực hiện ngay trong năm 2026 là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, coi đây là đòn bẩy để kích thích đầu tư tư nhân và FDI, nhằm đạt tổng đầu tư toàn xã hội khoảng 33-40% GDP. Đồng thời, cần điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt, phối hợp chặt chẽ, giao chỉ tiêu cụ thể cho địa phương dựa trên năng lực thực tế và giám sát minh bạch bằng các nền tảng số.

Ngân sách Nhà nước cũng cần được phân bổ linh hoạt hơn, tăng nguồn lực cho các địa phương năng động, đồng thời ưu tiên các vùng khó khăn như miền núi, biên giới, hải đảo theo tiêu chí rõ ràng, tránh dàn trải. Việc sử dụng dữ liệu lớn và các kho dữ liệu kinh tế địa phương sẽ giúp đánh giá hiệu quả chính sách theo thời gian thực, từ đó khen thưởng kịp thời những địa phương làm tốt và điều chỉnh đối với những nơi triển khai chậm.

Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp này, tôi tin rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là tham vọng, mà hoàn toàn có thể trở thành hiện thực trên nền tảng phát triển bền vững và chất lượng cao.

Xin cảm ơn ông!

Đình Khương (thực hiện)