Từ 1/3/2026: Nói không với thuốc lá điện tử, bảo vệ thế hệ trẻ

Không còn là những làn khói “thơm mùi trái cây” xuất hiện tại quán cà phê hay cổng trường, các sản phẩm này giờ đây bị xếp vào nhóm hàng hóa cấm với hàng loạt chế tài nghiêm khắc.

Nhiều cơ quan, bệnh viện treo thông điệp cấm hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cho mọi người.

Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng nhanh chóng len lỏi vào đời sống, đặc biệt trong giới trẻ. Với thiết kế hiện đại, hương vị đa dạng và tâm lý “ít hại hơn thuốc lá truyền thống”, nhiều người dễ dàng tiếp cận và sử dụng mà không lường hết hệ lụy.

Tuy nhiên, theo các nghiên cứu ban đầu của ngành y tế, trong dung dịch thuốc lá điện tử có hàng chục hợp chất hóa học, hàng nghìn loại hương liệu, trong đó nhiều chất chưa được đánh giá đầy đủ về mức độ an toàn.

Dù không đốt cháy như thuốc lá truyền thống, các sản phẩm này vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, có thể gây tổn thương hệ thần kinh, đặc biệt ở thanh thiếu niên, đồng thời làm gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch, hô hấp và các tổn thương phổi cấp tính.

Ghi nhận tại Đà Nẵng, không ít phụ huynh lo lắng khi con em mình tiếp cận với thuốc lá điện tử từ rất sớm. Chị Nguyễn Thị H. (phường Hải Châu) chia sẻ, ban đầu gia đình nghĩ đây chỉ là sản phẩm “ít hại”, nhưng sau một thời gian sử dụng, con chị xuất hiện tình trạng khó thở, mất ngủ, buộc gia đình phải can thiệp.

Anh Trần Văn T. (phường Liên Chiểu) cho rằng việc cấm thuốc lá điện tử là cần thiết: “Nếu không siết chặt kịp thời, thế hệ trẻ rất dễ bị cuốn vào thói quen nguy hại này”.

Trước thực trạng đáng lo ngại đó, Luật Đầu tư 2025 đã chính thức đưa thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh kể từ ngày 1/3/2026.

Theo luật sư Phan Thụy Khanh (thuộc Đoàn Luật sư Đà Nẵng) quy định này thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc ưu tiên bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt khi xu hướng sử dụng các sản phẩm này trong giới trẻ đang gia tăng nhanh chóng và khó kiểm soát.

“Việc cấm hoàn toàn không chỉ nhằm ngăn chặn nguồn cung mà còn là thông điệp mạnh mẽ về việc nói không với các sản phẩm gây nghiện thế hệ mới,” luật sư Khanh nhấn mạnh.

Từ thời điểm quy định có hiệu lực, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được xem là hàng cấm. Các hành vi sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ, giao nhận hay quảng cáo đều bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Cụ thể, mức phạt hành chính có thể dao động từ 1 triệu đồng đến 100 triệu đồng tùy theo giá trị hàng hóa hoặc lợi nhuận thu được; hành vi sản xuất hàng cấm bị phạt gấp đôi. Trường hợp vi phạm trong lĩnh vực đầu tư kinh doanh có thể bị phạt đến 300 triệu đồng và buộc chấm dứt hoạt động. Đối với hành vi quảng cáo, mức phạt từ 50 đến 100 triệu đồng kèm theo biện pháp buộc gỡ bỏ nội dung.

Nghiêm trọng hơn, các hành vi liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù lên đến 15 năm đối với cá nhân và phạt tiền đến 9 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động đối với pháp nhân thương mại.

Đáng chú ý, pháp luật không phân biệt hình thức vi phạm. Dù bán trực tiếp tại cửa hàng hay quảng cáo, giao dịch trên mạng xã hội, nếu tồn tại hành vi kinh doanh đều bị xử lý như nhau. Thực tế này buộc nhiều hộ kinh doanh phải nhanh chóng thích ứng.

Chị Lê Minh P., chủ một cửa hàng tạp hóa tại Đà Nẵng cho biết việc xử lý hàng tồn kho là bài toán khó khi quy định có hiệu lực, song vẫn phải chấp hành và tìm hướng chuyển đổi sang ngành nghề khác để tránh rủi ro pháp lý.

Theo khuyến cáo của luật sư Phan Thụy Khanh, các cá nhân, tổ chức từng kinh doanh mặt hàng này cần chủ động ngừng nhập hàng, xử lý hàng tồn kho thông qua đàm phán với nhà cung cấp, đồng thời gỡ bỏ toàn bộ quảng cáo, đóng các kênh bán hàng trực tuyến và không trưng bày sản phẩm tại cửa hàng.

Việc chuyển đổi ngành nghề kinh doanh hợp pháp và hoàn tất các thủ tục điều chỉnh giấy phép là yêu cầu bắt buộc. Đặc biệt, hành vi “lách luật” bằng hình thức bán hàng ngầm hoặc qua mạng có nguy cơ bị phát hiện và xử lý nghiêm.

Không dừng lại ở hoạt động kinh doanh, việc sử dụng thuốc lá điện tử sau ngày 1/3/2026 cũng có thể bị xử phạt từ 3 - 5 triệu đồng, kèm theo biện pháp buộc tiêu hủy sản phẩm.

Ngoài ra, các cơ sở kinh doanh dịch vụ như quán cà phê, nhà hàng nếu để khách sử dụng tại địa điểm thuộc quyền quản lý của mình cũng có thể bị xử phạt từ 5 - 10 triệu đồng nếu bị xác định là hành vi “chứa chấp”.

Việc cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không chỉ là một bước siết chặt quản lý, mà còn là “lá chắn” pháp lý nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những nguy cơ tiềm ẩn của nicotine thế hệ mới.

Tuy nhiên, để quy định này thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng, yếu tố then chốt vẫn là ý thức tự giác của mỗi người dân. Khi cộng đồng cùng nói không với thuốc lá thế hệ mới, một môi trường sống lành mạnh, không khói thuốc mới có thể trở thành hiện thực.

KHUÊ TRUNG