Tu-160 - 'Thiên Nga Trắng' trở thành bệ phóng tên lửa tầm xa

Khi Nga mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine vào tháng 2/2022, oanh tạc cơ chiến lược Tu-160 trở thành một trong những phương tiện được sử dụng cho các đợt phóng tên lửa hành trình từ xa.

Khác với máy bay chiến đấu hoạt động gần chiến trường, Tu-160 có thể xuất phát từ sâu trong lãnh thổ Nga, tiếp cận khu vực phóng rồi quay về căn cứ mà không cần bay vào không phận Ukraine.

Vũ khí đáng chú ý nhất là tên lửa hành trình phóng từ trên không Kh-101. Đây là tên lửa tầm xa được phát triển dành cho các máy bay mang tên lửa chiến lược Nga.

Bên cạnh Kh-101, các oanh tạc cơ Nga cũng sử dụng tên lửa hành trình Kh-555 trong nhiều đợt tập kích.

Trong một số cuộc tấn công quy mô lớn, lực lượng Nga phóng hàng chục tên lửa từ nhiều hướng, khiến hệ thống phòng không Ukraine phải đối phó với nhiều loại mục tiêu cùng lúc.

Hoạt động của Tu-160 vì thế thường được Ukraine theo dõi rất sát. Khi các máy bay mang tên lửa chiến lược cất cánh, thông tin về hoạt động hàng không Nga có thể được sử dụng để phát cảnh báo không kích.

Trong đợt tập kích đêm 14-15/6/2026, Không quân Ukraine cho biết Nga phóng 30 tên lửa Iskander-K/Kh-101 trong tổng số 70 tên lửa được công bố, bên cạnh hơn 600 UAV.

Điểm đáng chú ý là Nga không chỉ sử dụng những Tu-160 được chế tạo từ thời Liên Xô. Chương trình khôi phục sản xuất và hiện đại hóa tại Nhà máy hàng không Kazan đã đưa vào biên chế các máy bay Tu-160M mới và những máy bay Tu-160 được nâng cấp.

Tuy nhiên, số lượng chính xác từng biến thể đang hoạt động không được Nga công bố đầy đủ.

Một nghiên cứu về lực lượng hạt nhân Nga năm 2026 cho biết hình ảnh vệ tinh cho thấy Tu-160 được phân tán tại nhiều căn cứ, với một số máy bay xuất hiện tại Engels, một số tại khu vực Viễn Đông và Bắc Cực.

Tốc độ hiện đại hóa cũng không diễn ra nhanh như kế hoạch ban đầu. Carnegie Endowment cho biết Nga chỉ tiếp nhận 2 Tu-160M mới chế tạo trong năm 2025, trong khi tổng cộng 7 máy bay Tu-160M mới hoặc hiện đại hóa được bàn giao theo báo cáo của Bộ Quốc phòng Nga.

Tiến độ sản xuất oanh tạc cơ này vẫn bị hạn chế bởi vấn đề nhân lực, dây chuyền và động cơ.

Chiến tranh Ukraine đồng thời cho thấy một điểm yếu khác của lực lượng oanh tạc cơ Nga. Các căn cứ như Engels nhiều lần bị UAV Ukraine tập kích.

Tháng 3/2025, một cuộc tấn công bằng UAV gây vụ nổ lớn và hỏa hoạn tại khu vực căn cứ Engels, nơi triển khai các oanh tạc cơ Tu-160. Reuters cho biết mức độ thiệt hại đối với máy bay chưa thể được xác nhận độc lập.

Đáng chú ý hơn là chiến dịch Spiderweb ngày 1/6/2025. Hình ảnh vệ tinh được AP phân tích xác nhận nhiều oanh tạc cơ Tu-95 và Tu-22M bị phá hủy tại các căn cứ Nga, nhưng không có bằng chứng tương tự để khẳng định Tu-160 bị phá hủy trong chiến dịch này.

Như vậy, chiến tranh Ukraine tiếp tục khẳng định vai trò của Tu-160 như một bệ phóng tên lửa hành trình tầm xa, thay vì một oanh tạc cơ phải tiến sâu vào vùng phòng không đối phương.

Nhưng cuộc chiến cũng cho thấy giá trị của “Thiên Nga Trắng” đi cùng một bài toán khó: bảo vệ những máy bay có giá trị rất lớn ngay cả khi chúng được triển khai cách xa chiến trường hàng nghìn km.